Phương pháp biên tập & kiểm chứng khoa học
Trang này mô tả trung thực cách nội dung trên Sức Khỏe Dinh Dưỡng được tạo ra, kiểm chứng và công khai — bao gồm cả phần việc do con người làm và phần việc có hỗ trợ của AI.
1. Nguồn dữ liệu
Toàn bộ dữ kiện khoa học (tên hoạt chất, bệnh lý, loài thực vật, thành phần dinh dưỡng, trích dẫn nghiên cứu) được lấy từ các nguồn công khai, có thể tra cứu ngược lại:
- PubMed / NCBI E-utilities — tóm tắt nghiên cứu khoa học.
- MeSH (National Library of Medicine) — thuật ngữ bệnh lý/y khoa chuẩn hóa.
- ChEBI (EBI) — danh pháp hóa học của hoạt chất.
- GBIF — tên khoa học các loài thực vật.
- USDA FoodData Central — thành phần dinh dưỡng thực phẩm.
- Wikidata — đối chiếu tên gọi tiếng Việt đã được xác lập, ưu tiên trước khi dùng bản dịch AI.
Khi một thuật ngữ khoa học/hóa học không có tên tiếng Việt phổ biến, chúng tôi giữ nguyên tên khoa học gốc thay vì tự đặt ra một bản dịch — đúng với cách các tài liệu y khoa tiếng Việt vẫn làm.
2. Vai trò của AI
Một mô hình ngôn ngữ (LLM) được dùng để: nháp bài viết từ dữ kiện đã có, trích xuất thực thể/mối quan hệ từ tóm tắt nghiên cứu, và dịch các thuật ngữ không có sẵn bản dịch tiếng Việt xác thực từ Wikidata. AI không được dùng để tự bịa số liệu, tên nghiên cứu hay trích dẫn.
Bài viết có thể có sự hỗ trợ của AI. Trạng thái xuất bản không đồng nghĩa đã được chuyên gia y khoa kiểm duyệt. Chỉ bài có tên người kiểm duyệt mới thể hiện xác nhận đó; khi sửa nội dung, xác nhận cũ được gỡ để kiểm tra lại.
3. Trạng thái xuất bản và kiểm duyệt
- Bài viết chỉ hiển thị công khai khi ở trạng thái "đã xuất bản" (không phải nháp).
- Mỗi nhận định khoa học (evidence claim) chỉ hiển thị khi được biên tập viên đánh dấu đã xác minh.
- Mỗi mối quan hệ trong đồ thị tri thức (vd "hoạt chất X được nghiên cứu cho bệnh Y") chỉ hiển thị công khai khi được quản trị viên hoặc chuyên gia kiểm duyệt y khoa duyệt riêng — kèm trích dẫn nguồn gốc.
- Hệ thống phân quyền theo vai trò (quản trị, biên tập viên, chuyên gia kiểm duyệt y khoa, chỉ xem) — không phải ai cũng có quyền công khai nội dung.
Ảnh minh họa và số liệu độc giả
Ảnh AI được dùng để minh họa chủ đề bài viết, không dùng để xác định loài dược liệu. Ảnh có nguồn giữ thông tin tác giả, giấy phép và liên kết khi được cung cấp. Lượt đọc được đo bằng cookie trình duyệt 90 ngày; máy chủ lưu mã băm, bài đã đọc và thời gian tương tác, không lưu địa chỉ IP trong bảng thống kê này. Một trình duyệt không tương đương một người. Có thể tắt phép đo này bằng Do Not Track hoặc chặn cookie. Website cũng dùng Google Analytics theo cấu hình hiện hành. Bảng hot dùng dữ liệu gần đây, không phải xếp hạng hiệu quả điều trị.