Trào lưu làm trắng răng bằng bột mai mực

Nhiều người truyền tai nhau cách dùng bột mai mực (ô tặc cốt) chà trực tiếp lên răng để tẩy vết ố vàng và làm sạch mảng bám. Phương pháp dân gian này được ưa chuộng nhờ chi phí rẻ, nguyên liệu tự nhiên dễ kiếm và hiệu quả làm sạch thấy ngay sau vài lần cọ xát. Tuy nhiên, đằng sau cảm giác răng sáng bóng tức thì là những lo ngại lớn về sức khỏe răng miệng.

Bột mai mực thực chất có khả năng loại bỏ mảng bám nhờ tính ma sát cơ học thô ráp. Dù vậy, việc lạm dụng hoặc dùng bột nghiền thủ công tiềm ẩn nguy cơ phá hủy lớp men răng bảo vệ bên ngoài.

Cơ chế tác động: Mài mòn cơ học hay tẩy trắng hóa học?

Bột mai mực không chứa hoạt chất hóa học để tẩy màu men răng từ sâu bên trong như các liệu pháp nha khoa chuyên nghiệp. Cơ chế hoạt động của loại bột này chủ yếu dựa vào lực mài mòn vật lý. Bột mai mực chứa nguồn aragonite tự nhiên – một dạng kết tinh của canxi cacbonat [1].

Khi chà xát lên răng, các hạt khoáng chất cứng đóng vai trò như giấy nhám li ti cọ sạch các vết ố bề mặt do thực phẩm, trà hoặc cà phê tạo ra [2, 3]. Men răng vốn là mô cứng nhất trên cơ thể người, nhưng men răng lại rất mỏng manh ở một số vị trí nhất định [2]. Độ dày của lớp men răng ở mặt ngoài răng cửa hàm trên cách đường ranh giới men - ngà (CEJ) 1,0 mm chỉ đạt khoảng 0,32 mm; cách 3,0 mm đạt 0,50 mm và cách 5,0 mm đạt khoảng 0,70 mm [2]. Nếu dùng các chất có độ mài mòn lớn chà xát liên tục, lớp men mỏng này sẽ dần bị bào mòn theo thời gian.

Bằng chứng khoa học về hiệu quả của bột mai mực

Để kiểm chứng hiệu quả thực tế của mai mực, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi đã được công bố vào năm 2022 nhằm kiểm tra hiệu quả loại bỏ cao răng của kem đánh răng chứa aragonite chiết xuất từ bột mai mực [1].

Nghiên cứu được tiến hành trên 81 bệnh nhân, chia thành hai nhóm: nhóm can thiệp gồm 40 người sử dụng kem đánh răng chứa bột mai mực (Dr. D-Tart) và nhóm đối chứng gồm 41 người sử dụng kem đánh răng thương mại thông thường (Crest) [1]. Các đối tượng được đánh giá tại thời điểm ban đầu, 3 tháng và 9 tháng (trước và sau khi lấy cao răng và đánh bóng ở mốc 3 tháng) về chỉ số cao răng, vết ố, mảng bám và nướu răng [1].

Kết quả sau 3 tháng cho thấy, nhóm dùng kem đánh răng chứa bột mai mực giảm 30% tổng lượng cao răng so với ban đầu và ít hơn 45% tổng lượng cao răng so với nhóm đối chứng [1]. Sau 6 tháng kể từ khi lấy cao răng, điểm số cao răng ở nhóm đối chứng dùng kem Crest cao hơn 42% so với nhóm dùng kem mai mực [1]. Sức khỏe nướu của người dùng kem đánh răng mai mực cũng cải thiện rõ rệt, trong khi hiệu quả làm sạch mảng bám và vết ố bề mặt của cả hai loại kem là tương đương nhau [1].

Nghiên cứu lâm sàng này cho thấy bột mai mực khi được xử lý và bào chế đúng chuẩn trong kem đánh răng thực sự có khả năng hỗ trợ dọn sạch cao răng và mảng bám [1]. Dù vậy, thử nghiệm này chỉ khảo sát sản phẩm kem đánh răng chuyên dụng đã được kiểm định độ an toàn, không đồng nghĩa với việc sử dụng bột mai mực tự tán thô sơ tại nhà mang lại kết quả an toàn tương tự.

Mặt trái: Nguy cơ tiềm ẩn đối với men răng

Mặc dù có khả năng làm sạch, các chất mài mòn trong bột đánh răng luôn đi kèm rủi ro bào mòn mô cứng của răng [1, 7]. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng kem đánh răng chứa canxi cacbonat gây mòn men răng tăng dần theo tỷ lệ thuận với số lần chải [2]. Khi đánh răng bằng nước thông thường, mắt thường và các thiết bị đo không phát hiện thấy tác động mài mòn, nhưng tốc độ mòn ngà và mòn men răng xuất hiện rõ khi có mặt huyền phù bột đánh răng hoặc kem đánh răng [3].

Mức độ tổn thương men răng còn phụ thuộc rất lớn vào độ thô nhám của bàn chải và hình dạng của sợi lông bàn chải [3]. Khi các hạt bột thô cứng kết hợp với lực tì đè quá mức, nguy cơ làm xước vi thể hoặc thủng lớp men mỏng gần viền nướu là rất cao [2]. Nghiên cứu về các phương pháp làm sạch bằng luồng khí hạt mài cũng ghi nhận các loại bột chứa canxi cacbonat có tiềm năng gây tổn hại đến bề mặt men răng [4].

Ngoài ra, ở vị trí ranh giới men - ngà và chân răng, lớp xi măng chân răng (cementum) mềm hơn men răng rất nhiều và rất dễ bị mài mòn nhanh chóng khi tiếp xúc với các thiết bị hoặc chất cọ rửa cơ học [6, 7]. Lớp ngà răng bên dưới men có độ dày chỉ khoảng 1,5 đến 3,0 mm và chứa rất nhiều ống ngà dẫn truyền cảm giác [2]. Nếu lớp men bị mài thủng làm lộ ngà răng, người dùng sẽ phải đối mặt với tình trạng ê buốt kéo dài khi ăn đồ nóng, lạnh hoặc chua.

Hiểu lầm thường gặp về việc tự mài trắng răng

Nhiều người lầm tưởng rằng hạt bột càng thô ráp, chà càng mạnh tay thì răng sẽ càng mau trắng bóng. Thực tế khoa học chứng minh điều ngược lại. Bột thô không giúp răng sáng sâu từ bên trong mà chỉ bào mòn lớp bảo vệ bề mặt [2].

Một hiểu lầm phổ biến khác là tự ý mua mai mực khô về giã nhỏ để đánh răng. Bột tự chế thủ công không qua quy trình phân tách, sàng lọc chuẩn kích thước hạt trong phòng thí nghiệm thường có kích thước hạt rất to và góc cạnh sắc nhọn. Việc dùng bột tự tán thô này chà lên răng tạo ra lực cọ xát bất đồng nhất, rất dễ làm xước bề mặt men và gây tổn thương nướu, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập [4, 5].

Ai nên thận trọng khi tiếp cận phương pháp này?

Không phải ai cũng có thể tùy tiện dùng các chất đánh bóng hay làm sạch chứa bột mài thô:

  • Người có răng nhạy cảm, mòn men hoặc tụt nướu: Lớp men ở sát nướu vốn rất mỏng (chỉ khoảng 0,32 mm) [2]. Dùng bột hạt thô sẽ nhanh chóng làm lộ ngà và khiến răng ê buốt nặng nề.
  • Trẻ em: Ngà răng sữa chỉ mỏng bằng một nửa so với răng vĩnh viễn của người lớn [2]. Do đó, tuyệt đối không áp dụng bột mài cơ học cho trẻ nhỏ vì rất dễ làm tổn hại răng của trẻ.
  • Người có phục hình nha khoa (trám composite): Các thủ thuật cọ xát làm sạch có thể làm tăng độ nhám bề mặt tiếp xúc giữa miếng trám và men răng, làm hở bờ phục hình, bong tróc lớp keo dán nha khoa [4].

Lời khuyên áp dụng an toàn và khoa học

Nếu muốn tận dụng lợi ích kiểm soát cao răng từ aragonite có trong mai mực, người tiêu dùng không nên tự chế bột tại nhà. Thay vào đó, chỉ nên chọn các sản phẩm kem đánh răng thương mại đã qua kiểm nghiệm chỉ số mài mòn chuẩn và được cấp phép y tế [1].

Khi vệ sinh răng miệng, cần kết hợp sử dụng bàn chải có sợi lông mềm mại để giảm thiểu nguy cơ bào mòn lớp men và ngà răng [3]. Chải răng nhẹ nhàng theo hình tròn, tránh chà ngang với lực tì đè mạnh. Bên cạnh đó, các vết ố ngoại sinh cứng đầu hoặc mảng bám tích tụ sâu nên được xử lý bằng các biện pháp lấy cao răng định kỳ tại phòng khám nha khoa thay vì cố gắng dùng bột mài mòn để tẩy tại nhà.

Chăm sóc nụ cười trắng sáng cần sự kiên trì và an toàn. Đừng vì muốn răng trắng cấp tốc bằng các loại bột thô ráp truyền miệng mà đánh đổi lớp men răng tự nhiên – lá chắn không thể tự phục hồi một khi đã bị bào mòn.