Cơn đau nửa đầu (migraine) kèm cảm giác giật nhói theo nhịp mạch đập khiến nhiều người tìm kiếm giải pháp phòng ngừa tự nhiên. Gần đây, chiết xuất từ hạt một loại cây Tây Phi mang tên Griffonia simplicifolia thu hút sự chú ý như một liệu pháp thảo dược tiềm năng.

Về mặt khoa học, việc dùng hạt Griffonia để ngừa đau nửa đầu là có cơ sở thực nghiệm lâm sàng, nhưng mức độ bằng chứng chỉ dừng ở hiệu quả trung bình và các nghiên cứu phần lớn được thực hiện từ nhiều thập kỷ trước [1], [2]. Hoạt chất chính trong hạt cây này là tiền chất trực tiếp của chất dẫn truyền thần kinh giúp ức chế cảm giác đau của cơ thể [1], [3], [4].

Hoạt chất trong hạt Griffonia tác động lên cơn đau như thế nào?

Hạt Griffonia simplicifolia là nguồn nguyên liệu tự nhiên chủ yếu để chiết xuất 5-Hydroxytryptophan (5-HTP) [3], [4]. Trong y học, 5-HTP đóng vai trò là tiền chất trực tiếp để cơ thể tổng hợp nên chất dẫn truyền thần kinh serotonin (5-HT) [1], [3]. Chất này giữ vai trò quan trọng trong việc kích hoạt hệ thống ức chế cơn đau truyền từ thần kinh trung ương xuống ngoại biên [1].

Các rối loạn ở hệ thống dẫn truyền serotonin và adrenergic có liên quan mật thiết đến cơ chế sinh bệnh học của đau nửa đầu và hội chứng đau xơ cơ [5]. Bằng cách kích hoạt và tăng chuyển hóa dòng dẫn truyền serotoninergic, 5-HTP giúp nâng cao ngưỡng chịu đau tự nhiên của cơ thể và điều chỉnh các bất thường chức năng ở hệ thần kinh trung ương [6], [7].

Bằng chứng lâm sàng: 5-HTP giảm tần suất và cường độ đau ra sao?

Nghiên cứu về 5-HTP trong điều trị dự phòng đau đầu mạn tính và đau nửa đầu đã được triển khai từ những năm 1980 với nhiều quy mô khác nhau.

Một thử nghiệm mù đôi bắt chéo năm 1985 khảo sát hiệu quả của L-5-HTP so với giả dược trên 31 bệnh nhân đau đầu nguyên phát mạn tính, trong đó có 16 người mắc đau nửa đầu [1]. Bệnh nhân được chỉ định dùng 400 mg L-5-HTP đường uống mỗi ngày trong vòng 2 tháng [1]. Kết quả ghi nhận có 48% trường hợp đạt mức giảm trên 50% triệu chứng đau sau 2 tháng điều trị [1]. Nhìn chung, L-5-HTP giảm tần suất và độ nặng của cơn đau vượt trội hơn giả dược, tuy nhiên sự khác biệt này chưa đạt mức ý nghĩa thống kê [1]. Tác dụng phụ xuất hiện ở 19% bệnh nhân nhưng chỉ thoáng qua và ở mức độ nhẹ [1].

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên công bố năm 1986 đã so sánh 5-HTP với thuốc dự phòng quy chuẩn methysergide trên 124 người bị đau nửa đầu [2]. Sau can thiệp, 71% bệnh nhân nhóm dùng 5-HTP ghi nhận tình trạng đau được cải thiện đáng kể, tương đương tỷ lệ 75% ở nhóm dùng methysergide [2]. Đáng chú ý, tác dụng có lợi rõ nét nhất của 5-HTP thể hiện ở việc làm giảm cường độ và rút ngắn thời lượng kéo dài cơn đau hơn là tác động lên tần suất xuất hiện cơn [2]. Nhóm dùng 5-HTP cũng gặp ít tác dụng phụ hơn nhóm dùng thuốc đối chứng [2].

Một nghiên cứu tiền cứu có đối chứng với giả dược năm 1999 cũng khẳng định L-5-HTP có khả năng làm giảm đáng kể sự khởi phát của các cơn đau nửa đầu thông qua điều chỉnh bất thường trung ương ở những người có cơ địa dễ bị đau đầu [7].

Lợi ích thực tế và hạn chế của các bằng chứng hiện có

Dữ liệu cho thấy hoạt chất 5-HTP chiết xuất từ hạt Griffonia có độ an toàn khá tốt và đem lại hiệu quả ở mức độ trung bình trong phòng ngừa đau đầu mạn tính [1]. Các cơn đau khi xuất hiện có xu hướng giảm bớt độ thắt nghẹt dữ dội và kết thúc nhanh hơn [2].

Tuy vậy, người bệnh cần nhìn nhận rõ các giới hạn:

  • Các dữ liệu lâm sàng then chốt tập trung ở thập niên 1980–1990 với quy mô mẫu vừa và nhỏ [1], [2].
  • Khả năng cắt giảm tần suất cơn đau chưa thực sự vượt trội rõ rệt so với giả dược trong một số nghiên cứu mù đôi [1].
  • Hoạt chất này mang tính hỗ trợ điều hòa ngưỡng đau, không thể thay thế phác đồ điều trị cắt cơn cấp tính hoặc thuốc đặc trị do bác sĩ chỉ định.

Những hiểu lầm thường gặp về hạt Griffonia

Nhiều người lầm tưởng hạt Griffonia có thể lập tức dập tắt cơn đau nửa đầu đang tái phát. Đây là nhận định sai lầm. 5-HTP cần thời gian sử dụng liên tục nhiều tuần để thúc đẩy tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh và điều chỉnh ngưỡng cảm nhận cơn đau của hệ thần kinh [1], [6].

Một hiểu lầm khác là thảo dược tự nhiên thì hoàn toàn không có tương tác thuốc. Do hoạt chất này can thiệp trực tiếp vào nồng độ serotonin, việc tự ý kết hợp bừa bãi với các nhóm thuốc hướng thần khác có thể tiềm ẩn rủi ro sức khỏe nghiêm trọng [5].

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Dù được đánh giá là dung nạp tốt, các đối tượng sau cần đặc biệt cẩn trọng:

  • Người đang dùng thuốc chống trầm cảm nhóm ức chế men monoamine oxidase (MAOI): Thử nghiệm ghi nhận sự kết hợp này có thể gây tác dụng phụ làm tăng huyết áp thoáng qua trong những trường hợp căng thẳng cảm xúc mạnh [5].
  • Người bị đau đầu do căn nguyên tâm lý: Nghiên cứu cho thấy nhóm này đáp ứng rất kém với hoạt chất 5-HTP so với người đau nửa đầu mạch máu thông thường [1].
  • Người mắc các bệnh lý nền mạn tính hoặc đang dùng thuốc thần kinh khác cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng để tránh nguy cơ tương tác thuốc.

Áp dụng thực tế thế nào cho an toàn?

Các chế phẩm chứa chiết xuất hạt Griffonia trên thị trường thường được chuẩn hóa theo hàm lượng hoạt chất 5-HTP [3], [4]. Trong các thử nghiệm lâm sàng đối với chứng đau đầu mạn tính, liều dùng được ghi nhận là 400 mg L-5-HTP uống mỗi ngày và duy trì liên tục trong 2 tháng để đánh giá đáp ứng [1].

Người bệnh không nên tự ý thu hái hay dùng hạt thô chưa qua chiết xuất chuẩn hóa. Khi chọn mua sản phẩm bổ sung, cần đọc kỹ nhãn mác để biết rõ hàm lượng 5-HTP thực tế, tuân thủ hướng dẫn và không tự ý nâng liều khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Hạt Griffonia và hoạt chất 5-HTP mang lại hy vọng hỗ trợ giảm bớt cường độ và thời gian chịu đựng các cơn đau nửa đầu vận mạch. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp bổ trợ, người bệnh cần kết hợp lối sống khoa học và tuân thủ tư vấn của bác sĩ chuyên khoa thần kinh.