Trào lưu làm đẹp từ nhau thai ngựa và thực tế khoa học
Các sản phẩm chiết xuất từ nhau thai động vật, đặc biệt là nhau thai ngựa, đang xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường thực phẩm bổ sung. Không ít lời quảng cáo khẳng định đây là "thần dược" giúp trẻ hóa da cấp tốc, cân bằng nội tiết và hồi phục sức khỏe toàn diện mà không gây tác dụng phụ. Nhiều người tiêu dùng có xu hướng uống liên tục từ tháng này qua tháng khác với hy vọng duy trì nét thanh xuân dài lâu.
Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học có kiểm chứng ở người đối với chiết xuất nhau thai ngựa lại vô cùng hạn chế [1]. Đa số các thử nghiệm lâm sàng hiện nay chỉ mới đánh giá trên nhóm nhỏ tình nguyện viên với mức liều xác định và thời gian can thiệp rất ngắn [1, 2]. Việc thiếu hụt dữ liệu an toàn dài hạn quá 12 tuần là một lỗ hổng lớn mà người tiêu dùng cần nắm rõ trước khi quyết định chi tiền sử dụng.
Chiết xuất nhau thai ngựa tác động như thế nào?
Nhau thai là cơ quan tạm thời hình thành trong quá trình mang thai của động vật có vú, đóng vai trò nuôi dưỡng thai nhi và trao đổi chất [1]. Chiết xuất nhau thai dùng trong y học và thực phẩm chức năng thường được sản xuất qua quá trình thủy phân bằng axit clohydric hoặc kết hợp axit clohydric với tiêu hóa bằng enzyme [2]. Các sản phẩm này thường được đưa vào thuốc mỡ điều trị bệnh ngoài da, cải thiện khô da hoặc dùng đường uống để hỗ trợ thẩm mỹ [1].
Dưới góc độ sinh học, các thành phần trong chiết xuất nhau thai động vật được cho là chứa nhiều hoạt tính sinh học đa dạng [2]. Trong một thử nghiệm ống nghiệm năm 1991, chiết xuất mô nhau thai ngựa thu ở thời điểm 80 ngày của thai kỳ đã cho thấy hoạt tính ức chế sự tăng sinh của tế bào lympho máu ngoại vi ở ngựa theo mức liều [3]. Điều này cho thấy nhau thai ngựa có thể chứa các chất mang hoạt tính điều hòa hoặc ức chế miễn dịch nhất định [3].
Bằng chứng lâm sàng: Liều lượng và thời gian được kiểm chứng
Dữ liệu lâm sàng trực tiếp trên người của chiết xuất nhau thai ngựa hiện chỉ xoay quanh hai nghiên cứu chính với mốc thời gian từ 4 đến 12 tuần [1, 2].
Năm 2022, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược được công bố nhằm đánh giá tác động của chiết xuất nhau thai ngựa đường uống lên da mặt phụ nữ [1]. Nghiên cứu tiến hành trên 29 phụ nữ khỏe mạnh trong độ tuổi từ 30 đến 59 tuổi [1]. Nhóm can thiệp được cho uống 220 mg chiết xuất nhau thai ngựa mỗi ngày một lần, duy trì liên tục trong 4 tuần [1].
Kết quả sau 4 tuần cho thấy chỉ số sắc tố melanin ở nhóm dùng giả dược tăng lên đáng kể, trong khi chỉ số này ở nhóm uống nhau thai ngựa vẫn được giữ nguyên không đổi [1]. Sự thay đổi chỉ số melanin giữa hai nhóm có sự khác biệt rõ rệt, cho thấy chiết xuất nhau thai ngựa có tác dụng bảo vệ da trước sắc tố do tia cực tím (UV) gây ra [1]. Dù vậy, nghiên cứu ghi nhận không có sự khác biệt đáng kể nào giữa hai nhóm về độ ẩm của da cũng như chức năng hàng rào bảo vệ da (thông qua chỉ số mất nước qua biểu bì TEWL) sau 4 tuần thử nghiệm [1].
Một nghiên cứu mù đôi có đối chứng giả dược khác công bố năm 2025 đã đánh giá tác động của chiết xuất nhau thai ngựa và nhau thai lợn lên mức độ căng thẳng tâm lý ở người trưởng thành tại Nhật Bản [4]. Nghiên cứu kéo dài 12 tuần trên nam và nữ từ 20 đến 65 tuổi có điểm xáo trộn tâm trạng tổng thể (TMD) từ 40 đến 75 [4].
Đáng chú ý, trong khi nhóm dùng chiết xuất nhau thai lợn có sự cải thiện rõ rệt về điểm số tâm trạng và cảm xúc tích cực, nhóm sử dụng chiết xuất nhau thai ngựa lại không ghi nhận cải thiện đáng kể nào về điểm TMD so với nhóm giả dược [4]. Ở các chỉ số phụ như mức độ mệt mỏi, chất lượng cuộc sống, giấc ngủ, chức năng thần kinh tự chủ và hormone gây căng thẳng, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm sau 12 tuần can thiệp [4].
Khoảng trống an toàn: Thiếu dữ liệu dài hạn quá 12 tuần
Mức thời gian dài nhất mà chiết xuất nhau thai ngựa được ghi nhận theo dõi trong can thiệp lâm sàng ở người là 12 tuần [4]. Hoàn toàn không có nghiên cứu lâm sàng nào công bố dữ liệu an toàn, tác dụng phụ hay độc tính tích lũy khi uống nhau thai ngựa liên tục trên 3 tháng.
Cần nhấn mạnh rằng, chiết xuất nhau thai người từng được cấp phép làm thuốc điều trị viêm gan, xơ gan tại Nhật Bản và thử nghiệm 4 tuần trên 108 phụ nữ mãn kinh ghi nhận độ dung nạp tốt, không làm biến đổi men gan hay mỡ máu [3, 5]. Tuy nhiên, các kết quả trên nhau thai người không thể tùy tiện đồng nhất hay suy diễn sang chiết xuất nhau thai ngựa [1, 5].
Một báo cáo năm 2022 về việc dùng chiết xuất nhau thai ngựa đường uống hỗ trợ cho một cá thể chó mắc bệnh đường ruột mất protein đã ghi nhận hiện tượng chỉ số chức năng gan tăng vọt bất thường vào ngày thứ 23 dùng chế phẩm [2]. Mặc dù sau đó các chỉ số men gan hồi phục và triệu chứng tiêu chảy, tích tụ dịch cổ trướng được cải thiện, trường hợp này cho thấy phản ứng sinh học của cơ thể trước nhau thai ngựa rất phức tạp và cần được kiểm chứng cẩn trọng [2]. Việc tự ý uống chế phẩm này trong thời gian dài mà không kiểm tra chức năng gan thận tiềm ẩn rủi ro khó lường.
Những hiểu lầm thường gặp khi dùng nhau thai ngựa
Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng chiết xuất nhau thai ngựa có thể cấp ẩm toàn diện và chống lão hóa tức thì cho da. Nghiên cứu thực tế chỉ ra rằng sau 4 tuần dùng liều 220 mg/ngày, sản phẩm chỉ hỗ trợ hạn chế tích tụ melanin dưới tác động của tia cực tím chứ không hề làm tăng độ ẩm hay củng cố hàng rào bảo vệ da [1].
Hiểu lầm thứ hai là quan niệm nhau thai ngựa càng uống lâu, liều càng cao thì càng khỏe mạnh và giảm căng thẳng. Thử nghiệm lâm sàng 12 tuần cho thấy chiết xuất nhau thai ngựa không vượt trội hơn giả dược trong việc giảm xáo trộn tâm trạng hay cải thiện chất lượng sống [4]. Do đó, việc tự ý tăng liều hoặc uống kéo dài quanh năm hoàn toàn không có cơ sở khoa học chứng minh lợi ích.
Cuối cùng, người tiêu dùng hay nhầm lẫn giữa nhau thai ngựa, nhau thai lợn và nhau thai người. Mỗi nguồn gốc sinh học trải qua quy trình chiết xuất enzyme hoặc thủy phân khác nhau sẽ cho ra các phân tử và tác dụng sinh học không tương đương [2, 5].
Ai nên thận trọng khi có ý định sử dụng?
Dữ liệu lâm sàng của chiết xuất nhau thai ngựa hiện chỉ mới thực hiện trên nhóm phụ nữ và nam giới trưởng thành khỏe mạnh [1, 2]. Hoàn toàn chưa có nghiên cứu kiểm chứng trên phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú, trẻ em hoặc người có bệnh lý mạn tính nghiêm trọng. Do đó, nhóm đối tượng nhạy cảm này tuyệt đối không nên tự ý sử dụng chế phẩm nhau thai ngựa.
Do nghiên cứu trong phòng thí nghiệm từng phát hiện chiết xuất mô nhau thai ngựa có khả năng ức chế tế bào lympho (hoạt tính ức chế miễn dịch) [3], những người đang mắc các bệnh rối loạn miễn dịch hoặc đang dùng thuốc điều chỉnh miễn dịch cần hết sức cẩn trọng. Bất kỳ ai có tiền sử suy giảm chức năng gan, thận hoặc đang điều trị bệnh lý nền đều phải tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào từ nhau thai.
Hướng dẫn áp dụng thực tế và lời khuyên an toàn
Nếu lựa chọn sử dụng thực phẩm bổ sung chiết xuất nhau thai ngựa, người dùng cần tuân thủ các nguyên tắc thận trọng dựa trên bằng chứng khoa học có sẵn:
Về liều lượng, mức liều duy nhất được thử nghiệm cho thấy hiệu quả hỗ trợ hạn chế sắc tố melanin trên da người là 220 mg chiết xuất nhau thai ngựa mỗi ngày [1]. Người tiêu dùng không nên tự ý tăng liều vượt mức hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc liều nghiên cứu.
Về thời gian, chỉ nên dùng theo từng đợt ngắn từ 4 tuần đến tối đa 12 tuần [1, 2]. Không nên duy trì thói quen uống liên tục không ngắt quãng khi chưa có thêm các dữ liệu an toàn dài hạn. Trong quá trình sử dụng, nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường về tiêu hóa, mẩn ngứa hoặc mệt mỏi, cần ngừng sản phẩm ngay và tới cơ sở y tế kiểm tra.
Chiết xuất nhau thai ngựa có thể mang lại một số lợi ích sinh học nhất định trong việc bảo vệ da trước tia UV ở liều 220 mg/ngày trong 4 tuần [1]. Dù vậy, người tiêu dùng cần giữ cái nhìn tỉnh táo, không lạm dụng sản phẩm quá 12 tuần và luôn nhớ rằng thực phẩm bổ sung không thể thay thế cho chế độ dinh dưỡng cân bằng và lối sống lành mạnh.