Củ cải ngựa (horseradish) là loại gia vị cay nồng quen thuộc, thường dùng kèm món hải sản hoặc đồ nướng nhằm kích thích vị giác. Tuy nhiên, nhiều người dùng xong xuất hiện cảm giác cồn cào ruột gan hoặc lo ngại ảnh hưởng bệnh nền sẵn có. Vậy những ai cần thận trọng và không nên ăn nhiều loại củ này?
Người mắc bệnh lý dạ dày, người suy giảm chức năng tuyến giáp, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ là những đối tượng cần đặc biệt lưu ý khi ăn củ cải ngựa. Vị cay hăng mạnh từ hợp chất allyl isothiocyanate trong loại gia vị này dễ gây kích ứng niêm mạc ống tiêu hóa và cản trở hấp thu khoáng chất quan trọng ở người có thể trạng nhạy cảm.
Vị cay nồng đặc trưng tác động thế nào tới cơ thể?
Củ cải ngựa chứa hàm lượng cao hợp chất glucosinolate, khi bị nghiền nát sẽ chuyển hóa thành allyl isothiocyanate tạo mùi hăng và vị cay xộc lên mũi. Chất này tạo phản xạ kích thích mạnh lên các thụ thể cảm giác ở mũi, họng và dạ dày.
Với người khỏe mạnh, lượng nhỏ gia vị giúp tăng tiết dịch tiêu hóa và tạo cảm giác ngon miệng. Tuy nhiên, nếu nạp lượng lớn, chính hợp chất cay nồng này trở thành tác nhân gây xung huyết, bỏng rát niêm mạc dạ dày và ruột. Ngoài ra, các hợp chất lưu huỳnh sinh học trong họ cải còn có khả năng cạnh tranh với iod, làm xáo trộn chuyển hóa bình thường của hormone tuyến giáp.
Bằng chứng khoa học về tuyến giáp và tổn thương niêm mạc tiêu hóa
Nghiên cứu lâm sàng về bệnh lý dạ dày cho thấy việc kiểm soát viêm trợt niêm mạc đóng vai trò rất quan trọng trong điều trị các rối loạn tiêu hóa [1]. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, pha III công bố năm 2025 đánh giá hiệu quả thuốc ức chế tiết acid esomeprazole liều 10 mg dạng phóng thích kép kéo dài trong 2 tuần trên bệnh nhân có tổn thương trợt niêm mạc dạ dày [1]. Kết quả cho thấy thuốc dung nạp tốt, hầu hết tác dụng ngoại ý đều ở mức nhẹ đến trung bình [1]. Nghiên cứu nhấn mạnh viêm loét và trợt niêm mạc là tổn thương thực thể cần môi trường ổn định để hồi phục, trong khi việc dùng thực phẩm cay nồng dễ gây kích thích bất lợi [1].
Về phương diện chức năng tuyến giáp, thai kỳ là giai đoạn đòi hỏi sự giám sát cực kỳ cẩn trọng. Một bài tổng quan y khoa năm 2011 chỉ rõ suy giáp ở người mẹ, sự hiện diện của kháng thể tuyến giáp hoặc cường giáp đều mang lại nguy cơ sảy thai, biến chứng chu sinh và tác động tiêu cực đến sự phát triển của thai nhi [2]. Việc sử dụng các liệu pháp can thiệp ảnh hưởng tới iod, chẳng hạn như iod phóng xạ, bị chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ do nguy cơ gây suy giáp bẩm sinh và suy giảm nhận thức vĩnh viễn ở trẻ nhỏ [2]. Do đó, phụ nữ mang thai cần duy trì chức năng tuyến giáp ổn định xuyên suốt thai kỳ thông qua chế độ theo dõi sát sao [2].
Liên quan đến bệnh mắt do rối loạn tuyến giáp, một nghiên cứu thử nghiệm năm 2010 theo dõi 29 bệnh nhân chia làm 2 nhóm: nhóm dùng prednisolone đường uống (15 người) và nhóm tiêm steroid cạnh nhãn cầu (14 người), với 12 người mỗi nhóm hoàn thành theo dõi [3]. Kết quả sau 6 tháng cho thấy nhóm dùng thuốc uống có tới 75% trường hợp bị viêm dạ dày, kèm tăng cân (66,7%), tăng đường huyết (33,3%) và tăng huyết áp (50%) [3]. Điều này chứng minh người có bệnh mắt tuyến giáp điều trị thuốc toàn thân thường chịu tổn thương dạ dày nặng nề, đòi hỏi việc kiêng khem chất kích thích tiêu hóa phải chặt chẽ hơn [3].
4 nhóm người không nên dùng nhiều củ cải ngựa
Dựa trên cơ chế tác động sinh học và tình trạng bệnh lý sẵn có, 4 nhóm người sau đây nên hạn chế tối đa:
Nhóm thứ nhất là người bị viêm loét dạ dày, trào ngược thực quản hoặc trợt niêm mạc. Vị cay xộc và dầu mù tạt tự nhiên trong củ cải ngựa trực tiếp bào mòn lớp nhầy bảo vệ, gây đau rát thượng vị dữ dội và cản trở quá trình làm lành các vết trợt tiêu hóa [1]. Nhóm bệnh nhân mắt tuyến giáp đang dùng thuốc steroid đường uống có tỷ lệ viêm dạ dày lên tới 75%, do đó việc ăn thêm củ cải ngựa cay nồng sẽ khiến tình trạng viêm loét dạ dày bùng phát trầm trọng hơn [3].
Nhóm thứ hai là người mắc bệnh suy giáp hoặc bướu cổ. Các hợp chất goitrogen trong củ cải ngựa có khả năng ức chế quá trình hấp thu và gắn kết iod vào tuyến giáp. Khi lượng iod bị thiếu hụt cục bộ, tuyến giáp không thể sản xuất đủ hormone cần thiết, khiến triệu chứng mệt mỏi, phù nề và suy giáp tiến triển nặng hơn.
Nhóm thứ ba là phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú. Sự cân bằng hormone tuyến giáp của người mẹ là yếu tố quyết định sự phát triển trí não và thể chất của thai nhi [2]. Việc dung nạp quá nhiều gia vị cay nồng ức chế chuyển hóa iod có thể gây xáo trộn chức năng tuyến giáp thai kỳ, đồng thời dễ kích ứng tử cung hoặc gây khó tiêu nặng trong giai đoạn nhạy cảm này [2].
Nhóm thứ tư là trẻ nhỏ. Hệ tiêu hóa và niêm mạc dạ dày của trẻ em chưa phát triển hoàn thiện, rất mỏng manh trước các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi của củ cải ngựa. Trẻ ăn phải lượng lớn có thể bị bỏng rát khoang miệng, nôn trớ, đau bụng dữ dội và rối loạn hấp thu dinh dưỡng.
Hiểu lầm thường gặp khi sử dụng củ cải ngựa
Nhiều người tin rằng ăn củ cải ngựa càng cay nồng thì càng giúp "diệt khuẩn đường ruột" và giải độc cơ thể. Thực tế, chất cay nồng ở nồng độ cao đóng vai trò như một chất kích thích mạnh, có thể gây viêm trợt niêm mạc chứ không thể thay thế các thuốc bảo vệ dạ dày chuyên dụng [1].
Một lầm tưởng khác cho rằng người bệnh tuyến giáp chỉ cần tránh thuốc ức chế mà không cần kiêng thực phẩm tự nhiên. Chế độ ăn uống chứa các chất kháng giáp tự nhiên hoàn toàn có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc ảnh hưởng xấu đến các chỉ số hormone tuyến giáp đang cần kiểm soát nghiêm ngặt [2].
Ai nên thận trọng và cách áp dụng an toàn trong bữa ăn
Ngoài 4 nhóm đối tượng kể trên, những người đang trong đợt viêm đường tiết niệu, người có tiền sử dị ứng thực vật họ cải hoặc bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật tiêu hóa cũng cần tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng.
Để sử dụng an toàn trong ẩm thực hằng ngày:
- Thời điểm dùng: Chỉ nên ăn kèm trong bữa chính có đầy đủ cơm, thịt, cá; không bao giờ ăn khi bụng đói.
- Lượng dùng: Người có sức khỏe bình thường chỉ nên dùng một lượng nhỏ như đầu thìa cà phê để tạo hương vị, không lạm dụng liên tục mỗi ngày.
- Cách chế biến: Có thể trộn chung với sốt mayonnaise, sữa chua không đường hoặc nấu chín nhẹ để làm giảm độ hăng nồng của hợp chất allyl isothiocyanate.
- Kết hợp thực phẩm: Tránh kết hợp cùng lúc củ cải ngựa với các chất kích thích mạnh khác như rượu bia nồng độ cao, ớt cay hoặc giấm chua gắt.
Củ cải ngựa là món gia vị hấp dẫn nếu dùng đúng cách và đúng người. Nhận biết tình trạng sức khỏe của bản thân, đặc biệt là bệnh lý dạ dày và tuyến giáp, sẽ giúp bạn tận hưởng ẩm thực an toàn mà không gây hại cho cơ thể.
