Mất ngủ, khó vào giấc hay trằn trọc thâu đêm là vấn đề sức khỏe phổ biến trong cuộc sống hiện đại. Nhiều người tìm đến các sản phẩm tự nhiên với hy vọng tìm lại giấc ngủ sinh lý mà không phải đối mặt với nguy cơ lệ thuộc thuốc an thần [1]. Trong số các thảo dược hỗ trợ tinh thần, chiết xuất hạt Griffonia thường được quảng cáo như một giải pháp nguồn gốc tự nhiên giúp thư giãn và cải thiện giấc ngủ [1, 2].
Thực tế, hạt Griffonia chứa hàm lượng cao hoạt chất 5-HTP – tiền chất trực tiếp để cơ thể tổng hợp nên chất dẫn truyền thần kinh serotonin và hormone melatonin điều hòa giấc ngủ [1, 2]. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu chứng minh tác dụng thư giãn hiện nay mới chỉ dừng lại ở các mô hình động vật thực nghiệm hoặc đánh giá tiền chất nói chung, trong khi số lượng nghiên cứu lâm sàng trực tiếp trên người mất ngủ còn rất khiêm tốn [2, 3].
Chiết xuất hạt Griffonia tác động đến giấc ngủ như thế nào?
Cây Griffonia simplicifolia Baill là một loài cây bụi thân gỗ lâu năm, sinh trưởng tự nhiên chủ yếu tại các khu rừng mưa nhiệt đới Tây và Trung Phi [1, 5]. Trong hạt của loài thảo mộc này có chứa một lượng lớn hợp chất tự nhiên mang tên 5-hydroxytryptophan (5-HTP), dao động từ 6% đến 20% trọng lượng tươi [2]. Khi phân tích thành phần hóa học, 5-HTP là hợp chất đại diện nổi bật nhất của hạt, đi cùng với một số ancaloit như dẫn xuất beta-carboline griffonine và các axit béo chưa bão hòa như axit linoleic và axit oleic [3].
Cơ chế điều hòa thần kinh của chiết xuất thảo mộc này bắt nguồn từ con đường sinh hóa của 5-HTP. Cụ thể, 5-HTP đóng vai trò là tiền chất trực tiếp tham gia tạo ra serotonin (5-HT) – chất dẫn truyền thần kinh chủ chốt điều hòa tâm trạng và nhịp sinh học [1, 2]. Khi serotonin được tạo ra tại não bộ, nó tiếp tục tham gia gián tiếp vào quá trình tổng hợp hormone melatonin [1]. Melatonin chính là hormone đóng vai trò quyết định trong việc thiết lập đồng hồ sinh học, phát tín hiệu buồn ngủ và duy trì trạng thái ngủ bình thường của cơ thể [1].
Bên cạnh đó, serotonin do cơ thể chuyển hóa từ 5-HTP còn thúc đẩy các tín hiệu ức chế thần kinh thông qua thụ thể d5-HT1A, góp phần làm dịu sự kích thích và hỗ trợ nhịp sinh học hàng ngày [1].
Nghiên cứu khoa học nói gì về tác dụng lên giấc ngủ và lo âu?
Để đánh giá tiềm năng cải thiện giấc ngủ và làm dịu căng thẳng, các nhà khoa học đã tiến hành nhiều thử nghiệm hành vi trên động vật nhằm làm rõ phản ứng của cơ thể khi hấp thu hoạt chất này.
Một nghiên cứu công bố năm 2021 đã đánh giá sự kết hợp giữa axit amin ức chế GABA và 5-HTP từ hạt Griffonia simplicifolia trên mô hình động vật không xương sống (ruồi giấm) và động vật có vú [1]. Kết quả ghi nhận hỗn hợp GABA và 5-HTP tạo ra tác dụng ức chế phụ thuộc vào liều lượng trên cả hai nhóm động vật thực nghiệm [1]. Hai hoạt chất này đóng vai trò là những chất dẫn truyền thần kinh quan trọng tại các tế bào thần kinh tạo nhịp sinh học ở động vật có vú, hỗ trợ duy trì chu kỳ nhịp sinh học bình thường và làm giảm tình trạng hưng phấn, tỉnh táo quá mức [1].
Trước đó, một nghiên cứu thực nghiệm năm 2011 trên chuột cống trắng đã tìm hiểu tác dụng giảm lo âu của chiết xuất hạt Griffonia simplicifolia [4]. Chiết xuất hạt thảo dược được cho chuột uống theo các mức liều 1, 5, 10 và 25 mg/kg, sau đó tiến hành thử nghiệm sau 60 phút qua hai bài kiểm tra: buồng sáng - tối và không gian mở [4]. Kết quả cho thấy, ở liều 10 và 25 mg/kg, chiết xuất giúp tăng thời gian chuột ở lại buồng sáng một cách có ý nghĩa thống kê [4]. Đồng thời, ở mức liều từ 5 đến 25 mg/kg, chuột giảm xu hướng bám sát thành tường và dành nhiều thời gian hơn ở khu vực trung tâm bài kiểm tra sân mở [4].
Mặc dù 5-HTP từng được đánh giá là hoạt chất có hiệu quả trên lâm sàng đối với các tình trạng như mất ngủ, trầm cảm, béo phì và đau đầu mạn tính [5], các bằng chứng lâm sàng trực tiếp đánh giá sản phẩm chiết xuất hạt Griffonia trên bệnh nhân mất ngủ vẫn còn nhiều hạn chế, chủ yếu có quy mô nhỏ.
Những lợi ích ghi nhận và giới hạn của bằng chứng
Việc hạt Griffonia simplicifolia là nguồn cung cấp tự nhiên thương mại chủ yếu để chiết xuất 5-HTP đã mở ra nhiều hướng tiếp cận mới trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần [5, 7]. Hợp chất này dễ hấp thu và tham gia trực tiếp vào chu trình nội sinh tạo serotonin và melatonin mà không cần qua bước chuyển hóa trung gian từ tryptophan tự nhiên [1, 2].
Tuy nhiên, giới hạn lớn nhất của bằng chứng khoa học hiện nay nằm ở việc thiếu các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, đối chứng với quy mô lớn trên những người mắc chứng mất ngủ kinh niên. Nhiều phát hiện sinh học mới chỉ được ghi nhận trên mô hình động vật như chuột hoặc ruồi giấm [2, 3]. Các phản ứng thần kinh và cơ chế chuyển hóa ở động vật thực nghiệm không thể phản ánh tương đương 100% trên cơ thể người với những rối loạn giấc ngủ phức tạp.
Ngoài ra, hạt Griffonia không chỉ chứa đơn lẻ 5-HTP mà còn gồm nhiều thành phần hóa học khác như ancaloit và axit béo [3]. Việc một số nghiên cứu sử dụng hỗn hợp kết hợp giữa 5-HTP và GABA cũng khiến việc tách bạch hiệu quả độc lập của riêng chiết xuất hạt gặp nhiều khó khăn [1].
Các hiểu lầm thường gặp khi dùng chiết xuất hạt Griffonia
Nhiều người lầm tưởng rằng chiết xuất hạt Griffonia là thuốc an thần có thể gây buồn ngủ ngay lập tức sau khi dùng. Thực tế, thảo dược này cung cấp tiền chất dinh dưỡng để não bộ tự tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh theo nhu cầu sinh hóa tự nhiên [1, 2]. Tác dụng làm dịu, giảm căng thẳng thường mang tính hỗ trợ điều hòa nhịp sinh học hơn là tác dụng gây mê ức chế tức thì như các dòng thuốc ngủ theo đơn [1].
Một hiểu lầm khác là thảo mộc tự nhiên thì an toàn tuyệt đối và có thể dùng tùy ý với liều lượng cao. Các nghiên cứu tiền lâm sàng đã chứng minh rằng việc tăng lượng serotonin não bộ thông qua chiết xuất hạt Griffonia có thể mang lại nhiều tác động sinh học sâu rộng hơn mong đợi [6, 8]. Việc tự ý lạm dụng hoặc dùng sai cách hoàn toàn có thể dẫn đến các tác dụng không mong muốn.
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Các thử nghiệm dược lý cho thấy chiết xuất hạt Griffonia có thể tác động đến hành vi và chuyển hóa của cơ thể. Một nghiên cứu năm 2011 trên chuột đực ghi nhận rằng việc cho chuột uống chiết xuất hạt Griffonia ở mức liều 25, 50 và 100 mg/kg gây tăng thời gian chờ giao phối cấp tính, đồng thời liều 50 và 100 mg/kg dùng liên tục trong 9 ngày làm giảm đáng kể lượng thức ăn tiêu thụ và trọng lượng cơ thể chuột [6]. Tương tự, nghiên cứu năm 2010 trên chuột cái cũng chỉ ra chiết xuất ở liều 25, 50 và 100 mg/kg làm giảm hành vi tiếp nhận giao phối và làm sụt giảm cân nặng sau 9 ngày theo dõi [7].
Dựa trên dữ liệu thực nghiệm, những người đang trong tình trạng sụt cân, suy nhược cơ thể hoặc gặp vấn đề về chức năng tình dục cần thận trọng trước khi sử dụng thảo dược này [6, 8].
Đặc biệt, do chiết xuất hạt Griffonia làm tăng mạnh lượng serotonin trong não bộ [6], những người đang dùng thuốc điều trị trầm cảm, thuốc an thần hoặc các loại thuốc tác động lên hệ thần kinh tuyệt đối không được tự ý kết hợp sử dụng nếu chưa tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để tránh nguy cơ tương tác thuốc. Phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú hiện chưa có đủ dữ liệu an toàn để khuyến nghị sử dụng.
Cách tiếp cận thực tế cho người khó ngủ
Đối với những người muốn tìm kiếm giải pháp hỗ trợ giấc ngủ từ hạt Griffonia, điều quan trọng là cần tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế để xác định liều lượng phù hợp, tránh tự ý tăng liều. Chiết xuất thảo dược nên được xem như một yếu tố hỗ trợ tạm thời trong việc giảm bớt căng thẳng và hỗ trợ điều hòa nhịp thức ngủ [2, 3].
Bên cạnh việc dùng sản phẩm bổ sung, chìa khóa bền vững của giấc ngủ vẫn là xây dựng lối sống lành mạnh. Cần duy trì giờ giấc ngủ và thức dậy cố định, hạn chế tiếp xúc với ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử trước khi ngủ, tránh dùng caffein vào buổi tối và tạo không gian phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát.
Chiết xuất hạt Griffonia chứa nguồn 5-HTP dồi dào, mở ra hướng đi tiềm năng trong việc hỗ trợ điều hòa nhịp sinh học và giảm cảm giác lo âu [2, 3]. Dù vậy, người tiêu dùng cần giữ cái nhìn tỉnh táo trước các lời quảng cáo thổi phồng, bởi các bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người mất ngủ hiện vẫn còn khiêm tốn. Việc lắng nghe cơ thể, điều chỉnh thói quen sống và nhận tư vấn chuyên môn y tế luôn là giải pháp an toàn hàng đầu để có giấc ngủ ngon.
