Nhiều người rỉ tai nhau rằng rượu ngâm các bộ phận động vật quý hiếm như vuốt hổ, xương khớp thú rừng là bài thuốc quý giúp bồi bổ gân cốt và tăng cường sinh lực. Không ít người sẵn sàng chi tiền triệu săn lùng móng vuốt để cho vào bình rượu với hy vọng chữa bách bệnh. Tuy nhiên, hành động này không mang lại lợi ích y khoa đã được chứng minh mà tiềm ẩn hàng loạt rủi ro ngộ độc và nhiễm trùng đe dọa trực tiếp tính mạng người dùng.
Chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy móng vuốt hổ ngâm rượu có khả năng trị bệnh khớp hay tăng cường sức khỏe. Ngược lại, việc ngâm và uống các chế phẩm từ động vật không rõ nguồn gốc đi kèm nguy cơ lớn về nhiễm khuẩn, tồn dư hóa chất bảo quản và ảnh hưởng độc tính từ chính lượng cồn dung nạp vào cơ thể [1, 3].
Cơ chế tác động: Rượu không thể tiệt trùng hoàn toàn
Nhiều người lầm tưởng nồng độ cồn trong rượu ngâm có khả năng tiêu diệt toàn bộ mầm bệnh trên vuốt hay xác động vật. Thực tế, khả năng sát trùng phụ thuộc rất lớn vào độ cồn, thời gian tiếp xúc và bản chất của từng loại vi sinh vật [1]. Rượu dùng khử trùng dụng cụ trong y tế thường cần đạt nồng độ từ 60% đến 70% [1].
Trong khi đó, rượu tự nấu tại các vùng nông thôn hoặc cơ sở thủ công thường có độ cồn dao động lớn, thậm chí bị pha loãng thêm nước [1, 3]. Việc nồng độ cồn không đạt chuẩn hoặc bị pha loãng làm mất đi hoàn toàn khả năng ức chế vi khuẩn [1]. Đáng chú ý, cồn nồng độ cao chỉ có tác dụng bề mặt chứ khó thẩm thấu để vô hoạt mầm bệnh nằm sâu bên trong các mô dày của động vật [1]. Người sơ chế và người uống rượu đều có nguy cơ phơi nhiễm trực tiếp với các tác nhân truyền nhiễm từ động vật sang người [1].
Bên cạnh nguy cơ nhiễm khuẩn, rượu chưng cất thủ công kém chất lượng còn chứa nhiều tạp chất độc hại như acetaldehyde sinh ra tự nhiên ở giai đoạn đầu của mẻ cất rượu [2]. Nếu người làm rượu thiếu kỹ năng xử lý, việc hấp thu các chất độc này qua đường tiêu hóa sẽ gia tăng gánh nặng đào thải cho các cơ quan nội tạng [2].
Bằng chứng nghiên cứu về xử lý sản phẩm động vật làm thuốc
Một nghiên cứu công bố năm 2022 về việc dùng các sản phẩm động vật trong y học dân gian (zootherapy) tại Nigeria đã chỉ ra nguy cơ lây truyền mầm bệnh tiềm ẩn sang người [1]. Nhóm nghiên cứu khảo sát phương pháp ngâm rượu và chế biến nhiệt đối với các bộ phận động vật hoang dã [1]. Kết quả cho thấy, thời gian và nhiệt độ cần thiết để vô hoạt tác nhân gây bệnh thay đổi lớn tùy thuộc chủng vi sinh vật và vị trí của chúng trên mô động vật [1].
Nghiên cứu nhấn mạnh, rượu cọ chưng cất thủ công tại địa phương có nồng độ dao động từ 41% đến 78%, nhưng tình trạng pha loãng rượu với nước diễn ra phổ biến [1]. Khi rượu bị pha loãng, hiệu quả diệt khuẩn giảm mạnh hoặc biến mất hoàn toàn [1]. Nghiên cứu cũng chỉ ra hạn chế: dung dịch cồn dù ở nồng độ cao vẫn không hiệu quả đối với các mầm bệnh nằm sâu bên trong mô cứng hoặc mô dày [1]. Đáng lưu ý, các bước sơ chế thông thường chỉ có thể hạn chế phần nào nguy cơ cho người dùng cuối nhưng hoàn toàn không bảo vệ được người trực tiếp thu thập và sơ chế động vật [1].
Nguy cơ tồn dư độc chất và chất lượng rượu chưng cất
Khi tìm mua vuốt hổ trên thị trường đen, người tiêu dùng đối mặt với nguy cơ mua phải sản phẩm đã qua xử lý hóa chất để chống thối rữa và giữ độ bền. Việc ngâm móng vuốt này vào dung môi cồn có thể hòa tan các độc chất bảo quản chưa rõ nguồn gốc trực tiếp vào dịch rượu, dẫn tới ngộ độc đường tiêu hóa cấp tính hoặc suy giảm chức năng gan, thận mạn tính.
Một nghiên cứu công bố năm 2015 tìm hiểu quy trình sản xuất rượu trắng truyền thống (bai jiu) tại vùng nông thôn miền trung Trung Quốc ghi nhận rằng, kỹ thuật nấu rượu quyết định lớn đến lượng tạp chất độc hại [2]. Phần rượu chưng cất đầu tiên chứa hàm lượng acetaldehyde rất cao, đây là hợp chất tự nhiên sinh ra từ quá trình lên men và chưng cất có nguy cơ lớn nhất đối với sức khỏe con người [2]. Những mẻ rượu thủ công nấu trong điều kiện mất vệ sinh hoặc thiếu kiểm soát kỹ thuật hoàn toàn có thể trở thành nguồn đưa độc tố vào cơ thể người sử dụng [2].
Bằng chứng thực nghiệm về tác hại của cồn lên tim mạch
Bên cạnh mầm bệnh từ động vật, bản thân lượng cồn trong rượu ngâm cũng gây áp lực nặng nề lên hệ thống tuần hoàn nếu lạm dụng. Nghiên cứu thực nghiệm năm 1987 trên 22 con chó được truyền cồn ethanol trực tiếp vào động mạch vành cho thấy cồn gây biến đổi nghiêm trọng điện sinh lý cơ tim [3]. Đánh giá sau 48 giờ ngừng cồn ghi nhận sự xuất hiện của các cơn ngoại tâm thu thất tự phát ở 3 con và cơn nhịp nhanh thất tự phát ở 1 con [3].
Kích thích nhịp thất tạo ra các cơn nhịp nhanh thất kéo dài từ 20 nhịp trở lên ở 13 con vật [3]. Cồn làm giảm điện thế nghỉ màng tế bào sợi Purkinje (-76 ± 2 mV so với -85 ± 1 mV) và làm chậm tốc độ khử cực pha 0 (231 ± 27 V/giây so với 456 ± 25 V/giây) [3]. Về mặt mô bệnh học, cồn ở nồng độ tương đương mức lạm dụng ở người gây hoại tử sợi cơ tim, thoái hóa cấp tính và để lại sẹo cục bộ [3]. Giới hạn của nghiên cứu này là mô hình thực nghiệm truyền cồn qua động mạch vành trên động vật, chưa trực tiếp phản ánh con đường uống ở người nhưng khẳng định tính độc của nồng độ cồn cao đối với tế bào tim [3].
Thêm vào đó, một nghiên cứu thực nghiệm năm 1975 khảo sát tác động của cồn trên chó bị chấn thương ngực không xuyên thấu [4]. Nhóm nghiên cứu gồm 9 chó đối chứng (nhóm I), 5 chó tiêm tĩnh mạch cồn 0,4 g/kg (nhóm II) và 12 chó chịu chấn thương sau khi dùng cồn (nhóm III) [4]. Kết quả cho thấy cồn đơn thuần không gây rối loạn nghiêm trọng, nhưng khi kết hợp với chấn thương lồng ngực, tỷ lệ tử vong lên tới 92% (chủ yếu do phân ly điện cơ) với thời gian sống sót trung bình giảm còn 23,1 ± 6,5 phút so với 80,3 ± 9,6 phút ở nhóm không dùng cồn [4]. Điều này cho thấy cồn làm suy yếu nghiêm trọng khả năng chịu đựng của hệ tim mạch trước các sang chấn bên ngoài [4].
Hiểu lầm thường gặp về rượu ngâm vuốt thú hoang
Nhiều người tin rằng "ngâm rượu càng lâu càng bổ" và nồng độ cồn sẽ tự động vô trùng hóa mọi tạp chất. Đây là quan niệm sai lầm và nguy hiểm. Cồn không tiêu diệt được nha bào vi khuẩn hay đào thải kim loại nặng, hóa chất ướp xác; chúng chỉ tồn tại nguyên vẹn hoặc hòa tan ngấm sâu vào rượu theo thời gian ngâm [1].
Một lầm tưởng khác là uống rượu ngâm vuốt hổ giúp điều trị dứt điểm đau nhức xương khớp. Cảm giác giảm đau sau khi uống thực chất chỉ là tác dụng ức chế thần kinh tạm thời của cồn, gây tê liệt cảm giác khó chịu trong chốc lát. Khi cồn tan, tổn thương xương khớp vẫn còn nguyên, trong khi gan và thận đã phải gánh thêm áp lực đào thải độc tố từ rượu và mầm bệnh [1, 7].
Nhóm người tuyệt đối nên thận trọng
Những người mắc bệnh lý tim mạch, tiền sử rối loạn nhịp tim cần tránh xa các loại rượu nồng độ cao do nguy cơ khởi phát cơn nhịp nhanh thất và tổn thương cơ tim [3]. Bệnh nhân có tổn thương ngực hoặc bệnh lý lồng ngực cũng chịu tác động tiêu cực rất lớn từ việc dung nạp cồn [4].
Người mắc bệnh gan mạn tính, viêm gan, suy thận hoặc phụ nữ có thai không được sử dụng các loại rượu ngâm tự chế không rõ nguồn gốc. Người cao tuổi có cơ địa nhạy cảm, chức năng đề kháng suy giảm khi phơi nhiễm với vi khuẩn hay hóa chất từ vuốt động vật sẽ dễ diễn tiến nặng thành nhiễm trùng huyết hoặc suy đa tạng.
Hướng dẫn áp dụng thực tế và lời khuyên y khoa
Thay vì tin vào các bài thuốc truyền miệng từ thú hoang, người dân cần tuân thủ các nguyên tắc khoa học để bảo vệ xương khớp và sức khỏe tổng thể. Chế độ dinh dưỡng lành mạnh với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế các loại mỡ bão hòa và thịt đỏ giúp giảm thiểu nguy cơ bệnh tim mạch và bảo vệ hệ vận động [5].
Nếu muốn dùng rượu với mục đích hỗ trợ sức khỏe, người dùng chỉ nên sử dụng lượng rất vừa phải, chọn các sản phẩm rượu có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và được kiểm nghiệm chất lượng [3, 4]. Tuyệt đối không tự ý mua móng vuốt, xương khớp thú hoang để ngâm rượu vì hành vi này vừa vi phạm pháp luật bảo vệ động vật hoang dã, vừa tiềm ẩn nguy cơ nhiễm bệnh khôn lường [1]. Khi có triệu chứng đau nhức xương khớp hoặc suy nhược cơ thể, người bệnh nên đến các cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị đúng phác đồ.
Vuốt hổ ngâm rượu là kinh nghiệm dân gian chưa có cơ sở khoa học và tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc nặng nề. Việc bảo vệ sức khỏe cần dựa trên lối sống khoa học, dinh dưỡng cân bằng và can thiệp y tế chính thống. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng bất kỳ loại rượu ngâm dược liệu hay động vật nào.
