Nhiều phụ nữ coi nhau thai cừu là bí quyết làm đẹp da, trẻ hóa cơ thể và cải thiện sức sống. Tuy nhiên, với những người đang có u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng, sản phẩm này lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Không ít người băn khoăn liệu dưỡng chất dồi dào từ nhau thai cừu có vô tình nuôi dưỡng khối u phát triển hay không.

Câu trả lời ngắn gọn là người có khối u phụ khoa cần đặc biệt thận trọng. Các dẫn xuất từ mô nhau thai động vật và người thường có hoạt tính nội tiết tố nữ hoặc chứa các hợp chất tác động tương tự estrogen [1], [2]. Estrogen là yếu tố kích thích sự tăng sinh của các tế bào nhạy cảm với hormone, trong đó có u nang và u xơ [3], [2]. Do đó, việc tự ý bổ sung nhau thai cừu có thể làm xáo trộn cân bằng nội tiết và tăng kích thước khối u.

Bản chất của mô nhau thai và hoạt tính estrogen

Nhau thai là cơ quan kết nối mẹ và con trong quá trình mang thai, đóng vai trò nuôi dưỡng và điều hòa nội tiết mạnh mẽ. Nghiên cứu sinh học cho thấy các mô nhau thai tham gia trực tiếp vào việc sản xuất hormone, đặc biệt là estrogen và progesterone [4]. Khi thai phát triển, mức độ estradiol tuần hoàn tăng dần và mô nhau thai duy trì các enzym chuyển hóa steroid hoạt động rất mạnh [4].

Khi nhau thai được thu hoạch từ động vật để chế biến thành thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc mỹ phẩm, các thành phần sinh học này khó có thể bị loại bỏ hoàn toàn. Báo cáo đánh giá an toàn của hội đồng chuyên gia ghi nhận phần lớn các chiết xuất từ nhau thai người và động vật đều mang hoạt tính estrogen hoặc chứa các chất hoạt tính sinh học tương tự [1]. Chính vì các chất chiết này được giả định là có chứa hormone estrogen, chúng không được công nhận là thành phần mỹ phẩm thông thường tại một số thị trường quản lý chặt chẽ [1].

Bên cạnh đó, các mô nhau thai còn có xu hướng tích tụ các chất ngoại sinh từ môi trường có khả năng bắt chước hormone nữ, hay còn gọi là xenoestrogen [5], [6]. Khi vào cơ thể, những hợp chất này có thể liên kết với thụ thể estrogen và kích hoạt các phản ứng sinh học tương đương [2].

Cơ chế kích thích mô nhạy cảm nội tiết tố

Để hiểu vì sao u xơ và u nang lại "sợ" nhau thai cừu, cần nhìn vào cách thức hormone nữ kích thích sự phân chia tế bào. Estrogen vốn là chất xúc tác thúc đẩy tế bào mô vú và tử cung tăng sinh [3]. Khi nồng độ estrogen tăng cao hoặc xuất hiện các chất mô phỏng estrogen gắn vào thụ thể, tế bào bắt đầu phân chia nhanh hơn bình thường [2].

Một nghiên cứu năm 2021 trong khuôn khổ Dự án Giám sát Sinh học Con người châu Âu (HBM4EU) đã chỉ ra rằng các chất chiết từ mô nhau thai kích thích thụ thể estrogen (ER) và thúc đẩy sự tăng sinh tế bào phụ thuộc vào ER [2]. Đáng chú ý, các chiết xuất nhau thai còn biểu hiện tính kháng thụ thể androgen và ức chế tín hiệu hormone tuyến giáp [2].

Khi người mắc u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng đưa thêm các chất có hoạt tính estrogen vào cơ thể, các thụ thể nội tiết trên khối u sẽ tiếp nhận tín hiệu này. Tế bào khối u bị kích thích tăng sinh liên tục, dẫn đến việc khối u phát triển nhanh về kích thước, gây chèn ép, đau bụng dưới hoặc rong kinh.

Các nghiên cứu khoa học ghi nhận điều gì?

Các bằng chứng khoa học hiện nay về mô nhau thai chủ yếu tập trung vào hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm và tác động của các tạp chất tích tụ trong mô:

  • Nghiên cứu về hoạt tính xenoestrogen trong nhau thai (2023): Thử nghiệm trên 25 mẫu nhau thai người sử dụng hai phép thử sinh học in-vitro (E-Screen và xét nghiệm hoạt hóa thụ thể estrogen) cho thấy phần lớn dịch chiết nhau thai đều biểu hiện hoạt tính xenoestrogen ở một hoặc cả hai xét nghiệm [5]. Các hoạt tính này có mối liên hệ đáng kể với đặc điểm của cá thể mẹ như độ tuổi trẻ hơn, người hút thuốc hoặc sinh con so [5]. Điều này cho thấy nhau thai là nơi tích lũy nhiều chất có hoạt tính giống estrogen từ môi trường.

  • Báo cáo an toàn nguyên liệu nhau thai (2002): Đánh giá an toàn toàn diện ghi nhận các thành phần protein, lipid và enzyme chiết xuất từ nhau thai động vật và người được dùng trong một số sản phẩm chăm sóc tóc và da [1]. Tuy nhiên, các dẫn xuất nhau thai được xác định là có hoạt tính estrogen hoặc hoạt chất sinh học, khiến các cơ quan quản lý như FDA nhận diện các nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến hormone [1]. Tại Liên minh châu Âu, việc dùng nguyên liệu từ nhau thai người bị cấm vì lo ngại lây truyền bệnh lý virus và bệnh xốp não [1].

  • Nghiên cứu tế bào về sự tăng sinh do nhau thai (2021): Thử nghiệm trên các mô nhau thai cho thấy hầu hết các dịch chiết đều kích hoạt quá trình chuyển mã qua thụ thể ER và kích thích dòng tế bào tăng sinh mạnh mẽ [2]. Hoạt tính kích thích estrogen này đi kèm với sự ức chế thụ thể nội tiết tố nam (AR) [2].

  • Nghiên cứu phân tích gánh nặng estrogen tổng (2015): Thử nghiệm sử dụng 1,6 g mẫu mô nhau thai đồng nhất cho mỗi lần phân tích, tiến hành tách chiết sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và đưa vào thử nghiệm E-Screen trên dòng tế bào ung thư vú MCF-7 [6]. Kết quả khẳng định các phân đoạn trong nhau thai mang hoạt tính sinh học estrogen tổng hợp rõ rệt [6].

  • Nghiên cứu lâm sàng về chiết xuất nhau thai động vật (2025): Một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược trong 12 tuần trên nam và nữ giới Nhật Bản khỏe mạnh (20-65 tuổi) đã đánh giá tác động của chiết xuất nhau thai lợn (pPE) và nhau thai ngựa (ePE) [7]. Kết quả cho thấy nhóm dùng pPE giảm đáng kể điểm số rối loạn tâm trạng tổng thể (TMD), giảm tức giận và bối rối so với giả dược [7]. Tuy nhiên, chiết xuất nhau thai ngựa (ePE) lại không cho thấy sự cải thiện đáng kể về TMD, và các chỉ số sinh lý thứ cấp khác không có khác biệt [7]. Cần nhấn mạnh nghiên cứu này chỉ thực hiện trên người khỏe mạnh, không đánh giá độ an toàn trên phụ nữ có khối u nội tiết.

Lợi ích có hạn nhưng rủi ro khối u rõ ràng

Hiện nay chưa có nghiên cứu lâm sàng nào được thiết kế riêng trên phụ nữ bị u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng để khẳng định nhau thai cừu an toàn cho nhóm này. Các thử nghiệm lâm sàng hiện có chỉ kiểm tra tác dụng cải thiện tâm trạng ngắn hạn trên người khỏe mạnh hoặc hỗ trợ triệu chứng mãn kinh thông thường [7].

Trong khi đó, dữ liệu từ các thử nghiệm sinh học in-vitro lại liên tục cảnh báo hoạt tính kích thích tế bào phụ thuộc estrogen từ chiết xuất nhau thai [2], [6]. Mặc dù mô nhau thai có chứa một số peptide có thể tương tác với các enzyme sinh học như trypsin để điều hòa phản ứng mô [8], nguy cơ kích hoạt tăng sinh tế bào u vẫn là mối lo ngại lớn nhất đối với bệnh lý phụ khoa.

Việc thiếu vắng các kiểm nghiệm nội tiết nghiêm ngặt trên các sản phẩm viên uống nhau thai cừu trôi nổi trên thị trường làm tăng nguy cơ người dùng nạp phải lượng hormone tăng trưởng và hormone sinh dục không rõ nguồn gốc.

Hiểu lầm thường gặp về nhau thai cừu

Nhiều người lầm tưởng rằng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, từ động vật đều lành tính và không gây hại. Thực tế, nhau thai là mô có hoạt tính sinh học rất cao, không phải là thực phẩm dinh dưỡng thông thường [1], [2]. Bất kỳ sản phẩm sinh học nào chứa tàn dư hormone đều có thể can thiệp vào hệ thống nội tiết của người sử dụng.

Một hiểu lầm khác là nhau thai cừu có thể giúp "cân bằng" nội tiết cho mọi lứa tuổi. Với người có u xơ hay u nang, cân bằng nội tiết là việc kiểm soát nồng độ estrogen không vượt quá ngưỡng an toàn. Bổ sung thêm các chiết xuất giàu estrogen hoặc xenoestrogen từ nhau thai sẽ kích thích thụ thể nội tiết phát triển, đi ngược lại mục tiêu điều trị bệnh lý khối u [3], [2].

Ngoài ra, không ít người tin rằng chiết xuất nhau thai dạng bôi ngoài da thì không ảnh hưởng đến khối u bên trong. Mặc dù dạng bôi chủ yếu tác động tại chỗ, các báo cáo an toàn đã cảnh báo các dẫn xuất nhau thai dùng trong mỹ phẩm vẫn có thể biểu hiện hoạt tính sinh học nhất định [1].

Những ai cần thận trọng và cách áp dụng thực tế

Phụ nữ đã được chẩn đoán mắc các bệnh lý nhạy cảm với hormone tuyệt đối không nên tự ý dùng viên uống nhau thai cừu. Nhóm này bao gồm người có u xơ tử cung, polyp tử cung, lạc nội mạc tử cung, u nang buồng trứng hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư phụ khoa.

Người đang điều trị bệnh lý tuyến giáp cũng cần cẩn trọng, bởi dữ liệu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất nhau thai có khả năng ức chế tín hiệu hormone tuyến giáp [2].

Để đảm bảo an toàn cho sức khỏe phụ khoa:

  • Nếu bạn có tiền sử u nang, u xơ hoặc các bệnh tuyến vú, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa phụ sản hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào từ nhau thai.
  • Đọc kỹ nhãn mác sản phẩm: Phân biệt rõ sản phẩm đã được chuẩn hóa, thủy phân hay tinh chế loại bỏ hormone với các loại bột thô nhau thai sấy khô thông thường [1].
  • Theo dõi định kỳ: Nếu bạn đang sử dụng bất kỳ thực phẩm bổ sung nào và nhận thấy các dấu hiệu bất thường như rong kinh, đau tức ngực, đau bụng dưới dữ dội, hãy ngưng sử dụng ngay và đến cơ sở y tế siêu âm kiểm tra kích thước khối u.
  • Khi cần cải thiện làn da hoặc tâm trạng, nên ưu tiên các biện pháp không can thiệp nội tiết như uống đủ nước, ngủ đủ giấc, bổ sung chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa lành mạnh và tập thể dục đều đặn.

Nhau thai cừu có thể mang lại một số giá trị sinh học nhất định trong các thử nghiệm hạn hẹp trên người khỏe mạnh. Tuy nhiên, với người mang u xơ, u nang, nguy cơ kích thích khối u tăng sinh do hoạt tính estrogen từ mô nhau thai là rất hiện hữu. Hãy luôn đặt sức khỏe nội tiết lên trên nhu cầu làm đẹp tức thì và tham vấn bác sĩ trước khi quyết định sử dụng.