Băn khoăn về gia vị cay nồng trong thai kỳ

Khi mang thai, khẩu vị của nhiều mẹ bầu thay đổi rõ rệt. Nhu cầu nêm nếm các loại thảo mộc, gia vị thơm nồng để kích thích cảm giác ngon miệng hoặc giảm cảm giác buồn nôn ốm nghén trở nên phổ biến.

Trong số đó, tiểu đậu khấu (cardamom) là gia vị quen thuộc trong nhiều món cà ri, bánh ngọt và đồ uống truyền thống. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ băn khoăn liệu loại hạt thơm này có an toàn cho thai nhi hay không, và nếu dùng thì liều lượng bao nhiêu là phù hợp.

Phụ nữ mang thai có dùng được tiểu đậu khấu không?

Hiện tại, chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận liều lượng an toàn của tiểu đậu khấu trên phụ nữ mang thai. Các nghiên cứu hiện có chỉ ra rằng việc sử dụng tiểu đậu khấu cần hết sức cẩn trọng trong thai kỳ và giai đoạn cho con bú [1].

Việc dùng một lượng nhỏ hạt tiểu đậu khấu như gia vị thông thường trong chế biến món ăn có mức độ phơi nhiễm thấp hơn nhiều so với các dạng chiết xuất tinh dầu đậm đặc. Tuy vậy, do thiếu các thử nghiệm trên người mang thai, thai phụ không nên tùy tiện bổ sung các chế phẩm đậm đặc hoặc tự ý dùng liều cao [1].

Cơ chế tác động và khả năng qua hàng rào nhau thai

Tiểu đậu khấu chứa nhiều hoạt chất sinh học tự nhiên mang đặc tính chống oxy hóa và tạo mùi thơm đặc trưng [1]. Dù là gia vị có nguồn gốc thiên nhiên, các hợp chất trong thảo mộc vẫn có thể hấp thu vào tuần hoàn máu của mẹ sau khi tiêu hóa [1].

Nghiên cứu trên động vật ghi nhận các hợp chất từ tiểu đậu khấu sau khi vào cơ thể mẹ có khả năng đi qua hàng rào nhau thai để tiếp cận phôi thai, đồng thời có thể bài tiết qua sữa mẹ trong giai đoạn cho con bú [1]. Điều này cho thấy phôi thai và trẻ sơ sinh hoàn toàn có thể tiếp xúc trực tiếp với các thành phần hoạt tính nếu người mẹ dung nạp một lượng đáng kể [1].

Nghiên cứu khoa học nói gì về ảnh hưởng của tiểu đậu khấu?

Bằng chứng thực nghiệm trực tiếp về ảnh hưởng của tiểu đậu khấu trong thời kỳ chu sinh hiện chủ yếu dựa trên mô hình động vật. Một nghiên cứu công bố năm 2020 đã kiểm tra tác động của việc phơi nhiễm tiểu đậu khấu qua đường uống đối với chuột nhắt trắng Swiss-Webster con ở các giai đoạn phát triển khác nhau [1].

Trong thử nghiệm này, sau khi chuột mẹ được cho uống tiểu đậu khấu, chuột con sinh ra được đánh giá toàn diện về hành vi xã hội, phản xạ phòng vệ, mức độ lo âu, chức năng vận động thần kinh cơ và các chỉ số sinh hóa máu [1]. Kết quả cho thấy tiểu đậu khấu làm giảm hành vi xã hội và hành vi tự vệ ở cả chuột đực và chuột cái, đồng thời làm giảm hành vi lo âu [1].

Đáng chú ý, hoạt động vận động và hoạt động thần kinh cơ của chuột con bị suy giảm rõ rệt [1]. Về mặt sinh hóa, nghiên cứu ghi nhận dung tích hồng cầu lắng (PCV), số lượng hồng cầu, hàm lượng huyết sắc tố, men acetylcholinesterase (AChE) ở não trước, nồng độ testosterone ở chuột đực và progesterone ở chuột cái đều tăng đáng kể [1].

Trong khi đó, số lượng tiểu cầu và tổng số lượng bạch cầu có xu hướng giảm nhẹ nhưng không có ý nghĩa thống kê [1]. Từ các phát hiện này, nhóm nghiên cứu cảnh báo rằng tiểu đậu khấu có thể truyền qua nhau thai hoặc qua sữa mẹ, do đó cần hết sức thận trọng khi dùng thảo mộc này trong giai đoạn mang thai và nuôi con bằng sữa mẹ [1].

Về mặt độc tính chung của tinh dầu, một đánh giá an toàn năm 2019 của Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu đối với tinh dầu chiết xuất từ Elettaria cardamomum (L.) Maton khi làm phụ gia thức ăn chăn nuôi cho thấy ngưỡng an toàn ở động vật [2]. Mức sử dụng đề xuất 5 mg/kg thức ăn chăn nuôi hoặc 5 mg/L nước uống được kết luận là không gây lo ngại về an toàn cho các loài vật nuôi [2]. Tuy nhiên, báo cáo này chỉ đánh giá trên vật nuôi nông nghiệp và không nhằm mục đích xác lập ngưỡng an toàn hay liều điều trị cho phụ nữ mang thai [2].

Gia vị nấu nướng khác gì so với tinh dầu đậm đặc?

Sự khác biệt cốt lõi giữa gia vị ẩm thực và tinh dầu chiết xuất nằm ở nồng độ các hợp chất bay hơi. Khi nấu nướng, một vài hạt hoặc một lượng bột tiểu đậu khấu rất nhỏ được phân tán trong toàn bộ nồi thức ăn lớn, khiến lượng thực tế mà người mẹ hấp thu qua mỗi khẩu phần là rất thấp.

Ngược lại, các loại tinh dầu chiết xuất từ tiểu đậu khấu là dạng cô đặc cao của các hoạt chất hữu cơ [2]. Việc uống trực tiếp tinh dầu, sử dụng viên nang chiết xuất liều cao hoặc dùng tinh dầu đậm đặc trị liệu có thể dẫn đến nồng độ hoạt chất trong máu tăng vọt, vượt xa ngưỡng phơi nhiễm từ bữa ăn thông thường. Do chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào về độ an toàn của tinh dầu tiểu đậu khấu trên thai phụ, việc sử dụng các dạng chiết xuất cô đặc này tiềm ẩn nhiều rủi ro không thể lường trước cho thai nhi [1].

Những hiểu lầm thường gặp về thảo mộc tự nhiên

Một hiểu lầm rất phổ biến của nhiều người là "thảo mộc tự nhiên thì không bao giờ có hại". Thực tế, nhiều loại thực vật chứa các phân tử có hoạt tính dược lý mạnh mẽ, có thể tác động trực tiếp lên hệ thần kinh, nội tiết tố và sự phát triển của thai nhi [1].

Một quan niệm sai lầm khác là có thể tự ý dùng tinh dầu thảo dược đậm đặc để chữa ốm nghén hoặc khó tiêu trong thai kỳ. Như các kết quả nghiên cứu trên chuột đã chỉ ra, phơi nhiễm tiểu đậu khấu qua nhau thai có thể làm thay đổi các chỉ số hormone và hoạt tính men não AChE của thế hệ con [1]. Tự nhiên không đồng nghĩa với việc an toàn ở mọi liều lượng.

Ai nên thận trọng khi tiếp xúc với tiểu đậu khấu?

Phụ nữ đang trong các giai đoạn nhạy cảm sau đây cần đặc biệt lưu ý:

  • Phụ nữ đang mang thai ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ, do tiểu đậu khấu có thể qua nhau thai [1].
  • Phụ nữ đang trong thời kỳ cho con bú, do các hoạt chất có khả năng bài tiết qua sữa mẹ [1].
  • Thai phụ có tiền sử dọa sảy thai, sinh non hoặc rối loạn nội tiết thai kỳ, cần tránh hoàn toàn các sản phẩm bổ sung hay chiết xuất chứa tiểu đậu khấu [1].

Khi có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến chế độ ăn uống chuyên biệt hoặc việc dùng sản phẩm từ thảo dược, thai phụ cần tham khảo ý kiến của bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được hướng dẫn cá thể hóa.

Lời khuyên áp dụng an toàn trong đời sống

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho mẹ và bé, thai phụ nên tuân thủ các nguyên tắc sau:

  • Sử dụng dạng gia vị tự nhiên: Chỉ nên dùng tiểu đậu khấu với lượng vừa phải như một thành phần nêm nếm gia vị thỉnh thoảng có trong các món hầm, cháo hoặc cà ri.
  • Tránh dùng tinh dầu đậm đặc: Không uống tinh dầu nguyên chất, không dùng thực phẩm chức năng hoặc viên uống thảo dược chứa chiết xuất tiểu đậu khấu liều cao [3, 7].
  • Chế biến chín: Luôn nấu chín thực phẩm chứa gia vị và không lạm dụng ăn tiểu đậu khấu sống liên tục hàng ngày.
  • Lắng nghe cơ thể: Nếu cảm thấy khó chịu, kích ứng tiêu hóa hoặc có bất kỳ biểu hiện bất thường nào sau khi ăn món có nêm tiểu đậu khấu, hãy ngừng sử dụng ngay.

Việc duy trì một chế độ dinh dưỡng đa dạng, cân bằng từ nguồn thực phẩm tươi sống luôn là nền tảng quan trọng nhất cho một thai kỳ khỏe mạnh. Không có lý do gì để mẹ bầu phải kiêng khem khắt khe nếu chỉ thưởng thức một chút hương vị thoảng qua trong đĩa thức ăn gia đình. Tuy nhiên, sự thận trọng, việc tránh xa các chế phẩm tinh dầu chiết xuất đậm đặc và tuân thủ lời khuyên của chuyên gia y tế luôn là kim chỉ nam an toàn cho sức khỏe của cả mẹ và bé [1].