Lời đồn thổi về chén rượu huyết dơi tráng dương

Nhiều người truyền tai nhau rằng máu dơi tươi pha vào rượu mạnh có thể tăng cường sinh lực phái mạnh, giúp bổ thận tráng dương cấp tốc. Tại một số vùng, người dân thậm chí còn tin rằng uống máu lấy từ cánh hoặc tai dơi có thể chữa được các bệnh hô hấp hoặc tăng cường sức khỏe nói chung [1].

Chính những lời truyền miệng không rõ căn cứ này đã thúc đẩy việc săn bắt và buôn bán trái phép các loài dơi để phục vụ nhu cầu làm mồi nhậu hoặc chế biến các bài thuốc dân gian [2, 8]. Thực khách sẵn sàng chi tiền để cắt tiết dơi sống ngay tại bàn và hòa vào rượu để uống.

Tuy nhiên, liệu thứ thức uống rùng rợn này có thực sự đem lại phong độ đỉnh cao cho nam giới hay chỉ là một chiếc bẫy sức khỏe chết người?

Bổ thận tráng dương: Khoa học nói gì?

Cho đến nay, hoàn toàn không có bất kỳ nghiên cứu khoa học lâm sàng nào chứng minh máu dơi giúp cải thiện khả năng tình dục hay chữa trị chứng yếu sinh lý ở nam giới. Khái niệm máu dơi là một chất kích thích tình dục (aphrodisiac) hay thực phẩm bổ sung sức khỏe chỉ đơn thuần là niềm tin dân gian được ghi nhận rải rác trong các cuộc khảo sát cộng đồng [1].

Tại Thái Lan, nghiên cứu cộng đồng cho thấy máu dơi thỉnh thoảng được người dân sử dụng như thực phẩm bổ sung để trị hen suyễn ở trẻ em hoặc tăng cường sinh lực, đồng thời được xem là chất kích thích tình dục [1]. Tuy nhiên, đó chỉ là nhận thức chủ quan của người tiêu dùng chứ không phải kết luận y học [1].

Một số nghiên cứu sinh học từng tìm hiểu về các hoạt chất đặc thù ở loài dơi, chẳng hạn như chất kích hoạt plasminogen trong nước bọt dơi hút máu (BatPA) có khả năng làm tan huyết khối với nguy cơ gây chảy máu thấp hơn tPA khi thử nghiệm trên thỏ [2]. Hay nghiên cứu về cơ chế kiểm soát đường huyết của loài dơi ăn mật hoa cho thấy mức đường huyết của chúng có thể vượt 25 mmol/l khi nghỉ ngơi và chỉ hạ xuống khi dành tới 75% thời gian để bay lượn [3]. Những nghiên cứu sinh học này chỉ nhằm tìm hiểu tập tính hoặc tìm kiếm ứng dụng tim mạch, hoàn toàn không liên quan đến việc bồi bổ sinh lực nam giới.

Ổ chứa mầm bệnh nguy hiểm: Rủi ro truyền nhiễm từ loài dơi

Trái ngược với tác dụng bổ dưỡng tưởng tượng, dơi được giới khoa học xác định là ổ chứa quan trọng của nhiều mầm bệnh truyền nhiễm mới nổi [3, 8]. Các tài liệu dịch tễ ghi nhận loài dơi dường như chứa nhiều loại virus lây truyền từ động vật sang người (zoonotic viruses) trên mỗi loài hơn cả các nhóm động vật khác, bao gồm cả loài gặm nhấm [4].

Trong 6 thập kỷ qua, hơn 300 sự kiện bệnh truyền nhiễm mới nổi đã được ghi nhận trên toàn cầu, phần lớn bắt nguồn từ động vật hoang dã [4]. Việc săn bắt, giết mổ và tiêu thụ thịt hoang dã tạo cơ hội cho mầm bệnh lây lan qua vết cắn, vết cào, dịch cơ thể, mô và chất thải của con vật [4]. Khi người sử dụng uống máu sống pha rượu, nồng độ cồn thông thường không đủ để tiêu diệt các loại virus và vi khuẩn ẩn náu trong dịch cơ thể của động vật hoang dã.

Việc tiếp xúc trực tiếp với máu dơi và các chất dịch cơ thể của chúng làm tăng vọt nguy cơ lây truyền các bệnh nguy hiểm từ động vật, bao gồm cả các bệnh sốt xuất huyết do virus như Ebola [4, 5]. Đơn cử như virus Nipah mang bởi loài dơi từng gây ra các đợt bùng phát viêm não và suy hô hấp gây tử vong ở Đông Nam Á [5].

Những nghiên cứu thực địa về thói quen tiếp xúc và tiêu thụ dơi

Một cuộc khảo sát cắt ngang tại Thái Lan (2016–2017) trên 626 người dân sống gần khu vực có mật độ dơi cao ghi nhận có 36,42% (228 người) có tiếp xúc với dơi và 15,34% (96 người) đã tiêu thụ thịt dơi trong vòng 6 tháng trước đó [6]. Nghiên cứu chỉ ra nam giới có nguy cơ tiêu thụ thịt dơi cao gấp 2,48 lần so với nữ giới, và người có trình độ học vấn dưới trung học cơ sở có nguy cơ tiêu thụ cao gấp 2,21 lần [6].

Tại Ghana, khảo sát trên 577 người dân cho thấy việc săn bắt, buôn bán và ăn thịt loài dơi ăn quả châu Phi (Eidolon helvum) diễn ra phổ biến [4]. Đáng lo ngại là những người tham gia phỏng vấn gần như không tin rằng dơi mang mầm bệnh [4].

Tại miền Nam Cameroon, nghiên cứu trên cộng đồng cho thấy 40% (54 người) người trả lời có ăn thịt dơi, 28% (38 người) từng đi săn dơi, và 17% (23 người) từng bị dơi cắn [5]. Có tới 78% số người được hỏi không tin việc ăn thịt dơi rừng có liên quan đến rủi ro sức khỏe [5]. Thậm chí ở vùng núi Cameroon, các thợ săn còn dùng răng để giết dơi hoặc cố định cánh dơi, tự đưa bản thân vào tình thế phơi nhiễm máu và dịch cơ thể cực kỳ nguy hiểm [7].

Tại Bangladesh, khảo sát định tính trên 30 thợ săn dơi vào năm 2020 cho thấy dơi thường bị giăng lưới bắt vào đêm mùa đông để làm thịt tiêu thụ trong gia đình, bán lấy tiền hoặc bán sống cho các thầy lang bốc thuốc [8]. Dù nhiều thợ săn từng nghe nói về dịch bệnh lây từ nhựa cây chà là bị nhiễm bẩn bởi dơi, họ vẫn không tin rằng dơi có thể trực tiếp truyền bệnh sang người [8].

Bằng chứng hạn chế và những hiểu lầm thường gặp

Nhiều người lầm tưởng rằng rượu nồng độ cao có tính sát khuẩn nên pha máu tươi vào rượu sẽ an toàn tuyệt đối. Đây là một quan niệm sai lầm, bởi việc uống trực tiếp máu tươi sống vẫn khiến niêm mạc miệng, họng tiếp xúc trực tiếp với mầm bệnh.

Một hiểu lầm phổ biến khác là cho rằng các bài thuốc từ dơi được truyền miệng qua nhiều thế hệ thì chắc chắn phải có công hiệu bổ dưỡng. Nghiên cứu thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy việc săn bắt và sử dụng dơi chủ yếu xuất phát từ tập quán địa phương, thiếu hiểu biết khoa học hoặc do hoàn cảnh kinh tế [3, 4, 7, 8].

Tại Thái Lan, người dân bắt dơi ăn vì thói quen và chỉ e ngại mức phạt hành chính từ 500 Baht đến mức phạt đồn đại 50.000–60.000 Baht, chứ không hề nhận thức đầy đủ về mối nguy hại cho sức khỏe hay bảo tồn động vật [1]. Rõ ràng, việc gán ghép cho huyết dơi công dụng tăng cường sinh lực chỉ là những suy đoán cảm tính không có kiểm chứng y khoa.

Ai nên đặc biệt thận trọng?

Tất cả mọi người đều không nên tiêu thụ máu và các bộ phận của dơi hoang dã. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm và biến chứng cao hơn bao gồm:

  • Nam giới và người có học vấn thấp: Nhóm này theo số liệu khảo sát có tỷ lệ tiêu thụ thịt dơi và tiếp xúc với dơi cao hơn hẳn [6].
  • Người trực tiếp tham gia chuỗi săn bắt, chế biến: Thợ săn, người làm thịt dơi bị trầy xước, cắn hoặc tiếp xúc máu và dịch cơ thể của dơi có nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh truyền nhiễm rất cao [4, 7].
  • Người có bệnh lý nền, suy giảm miễn dịch: Nhóm này nếu tiếp xúc với các mầm bệnh truyền nhiễm mới nổi từ động vật hoang dã sẽ dễ gặp phải các biến chứng nặng hoặc nguy kịch.

Lời khuyên an toàn và cách duy trì phong độ đích thực

Để bảo vệ sức khỏe và duy trì phong độ thể chất, người dân cần tuân thủ các khuyến nghị y tế an toàn:

  • Từ bỏ việc uống máu sống và ăn thịt động vật hoang dã: Tuyệt đối không tiêu thụ máu dơi dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả pha rượu mạnh hay chế biến món ăn dân dã.
  • Tránh tiếp xúc vật lý với loài dơi: Không săn bắt, bắt dơi bằng tay trần, không cho trẻ em nghịch dơi sống và tránh ăn các loại quả đã bị dơi cắn dở [3, 5].
  • Xử trí khi bị dơi cào, cắn: Rửa sạch vết thương ngay lập tức bằng xà phòng dưới vòi nước và đến cơ sở y tế để được thăm khám, xử trí dự phòng mầm bệnh lây truyền.
  • Cải thiện sinh lực đúng cách: Sinh lực phái mạnh phụ thuộc vào lối sống lành mạnh, ăn uống cân bằng, tập thể dục thường xuyên, nghỉ ngơi hợp lý. Khi có vấn đề về sức khỏe sinh lý, nam giới nên đến các bệnh viện chuyên khoa nam học để được bác sĩ chẩn đoán và điều trị, tuyệt đối không tự ý dùng các loại rượu ngâm động vật lạ.

Sức khỏe sinh lực không thể đánh đổi bằng những lời đồn vô căn cứ và nguy cơ phơi nhiễm dịch bệnh chết người. Hãy là người tiêu dùng thông thái, từ chối các sản phẩm từ động vật hoang dã để bảo vệ bản thân và cộng đồng.