Nhiều người rỉ tai nhau rằng uống huyết tươi của động vật rừng, đặc biệt là tiết sơn dương pha rượu, có thể giúp phái mạnh tăng cường sinh lực và cải thiện khả năng chăn gối. Không ít người sẵn sàng chi số tiền lớn để tìm kiếm các bình rượu pha tiết tươi vừa cắt từ thú rừng vì tin vào công dụng bồi bổ thần kỳ này.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học và dịch tễ học hiện đại, quan niệm uống tiết sơn dương giúp tráng dương là một lầm tưởng nguy hiểm. Chưa có bằng chứng khoa học nào ghi nhận việc dung nạp huyết tươi động vật giúp cải thiện chức năng sinh lý nam, trong khi nguy cơ phơi nhiễm hàng loạt mầm bệnh truyền nhiễm đe dọa trực tiếp tính mạng lại hoàn toàn có thật.
Mầm bệnh chực chờ trong chuỗi cung ứng thú rừng
Hoạt động săn bắt, mua bán và tiêu thụ thịt cũng như các sản phẩm từ động vật hoang dã là con đường lây truyền nguy hiểm cho các mầm bệnh từ động vật sang người [1]. Khi sử dụng các sản phẩm chưa qua xử lý nhiệt như huyết tươi, người dùng tự đặt bản thân vào tình huống tiếp xúc trực tiếp với các dịch cơ thể chứa đầy tác nhân gây bệnh [1].
Quá trình lây truyền qua đường miệng diễn ra khi con người vô tình ăn hoặc uống phải mầm bệnh có trong thực phẩm, dụng cụ giết mổ hoặc bề mặt không đảm bảo vệ sinh [1]. Nguy cơ nhiễm khuẩn có thể xuất hiện tại bất kỳ công đoạn nào: từ lúc săn bắt, cắt tiết (exsanguination), làm lông, mổ lấy nội tạng cho đến khi đưa vào cơ thể tiêu thụ [1]. Việc hứng và uống trực tiếp máu tươi khi vừa hạ sát động vật chính là hành vi đưa cơ thể vào mắt xích có nguy cơ lây nhiễm cao nhất trong chuỗi tiếp xúc này [1].
Nguy cơ truyền nhiễm từ động vật hoang dã
Các nhà khoa học ước tính khoảng 72% các ca bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người có nguồn gốc bắt nguồn từ các loài động vật hoang dã [2]. Khi sự tương tác và tiếp xúc giữa người với thú hoang tăng lên, rủi ro phơi nhiễm dịch bệnh chết người cũng leo thang tương ứng [2]. Động vật rừng từ lâu đã được xác định là ổ chứa tự nhiên quan trọng của nhiều loại mầm bệnh nguy hiểm [2].
Lịch sử y học ghi nhận việc săn bắt, giết mổ và ăn thịt động vật hoang dã là nguồn cơn của nhiều dịch bệnh khốc liệt [2]. Điển hình, virus Ebola bùng phát từ các hoạt động này; bệnh than (anthrax) có nguồn gốc từ các loài động vật móng guốc hoang dã; trong khi HIV xuất phát từ loài tinh tinh [2]. Các loài thú móng guốc sống trong môi trường tự nhiên như sơn dương, linh dương hay hươu nai đều nằm trong nhóm có khả năng mang mầm bệnh nguy hiểm [2], [3].
Nhu cầu tiêu thụ động vật hoang dã của con người là động lực thúc đẩy hiện tượng mầm bệnh "tràn" (pathogen spillover) từ động vật sang người [4]. Hiện tượng lây tràn này có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào, từ việc săn bắt, vận chuyển, mua bán đến giết mổ và ăn uống [4]. Tỷ lệ nhiễm mầm bệnh thậm chí còn có xu hướng tăng cao dọc theo chuỗi buôn bán [4]. Động vật hoang dã bị nhốt chung chật chội trong điều kiện phi tự nhiên thường có tỷ lệ mang mầm bệnh cao hơn cá thể ngoài tự nhiên [4]. Việc khai thác quá mức còn đe dọa nghiêm trọng đến đa dạng sinh học [4].
Bằng chứng khoa học về sự đa dạng mầm bệnh
Một nghiên cứu tổng quan hệ thống công bố năm 2023 đã phân tích 97 bài báo khoa học xuất bản từ năm 2000 đến năm 2022 để tìm hiểu về các sinh vật truyền nhiễm liên quan đến thịt động vật hoang dã [5]. Dữ liệu thu thập từ 168 loài động vật có xương sống (gồm thú, bò sát, chim) tại 32 quốc gia cho thấy một bức tranh đáng báo động [5].
Tổng cộng có tới 114 chi mầm bệnh được phát hiện trên động vật hoang dã, bao gồm 15 chi virus, 40 chi vi khuẩn, 54 chi ký sinh trùng và 5 chi nấm [5]. Trong số các chi được báo cáo này, 32% có khả năng lây truyền sang người [5]. Đáng lưu ý, các nhà khoa học đã ghi nhận 13 chi virus, 4 chi vi khuẩn và 1 chi ký sinh trùng xuất hiện ở chính những người tham gia vào chuỗi hoạt động buôn bán, giết mổ động vật hoang dã [5]. Điều này củng cố bằng chứng thực tế rằng các tác nhân gây bệnh từ thú rừng rất dễ lây sang người khi tiếp xúc trực tiếp [5].
Bên cạnh đó, một nghiên cứu tổng quan khác rà soát các loài thú hoang dã được bán tại Malaysia đã xác định 51 mầm bệnh truyền nhiễm sang người tiềm ẩn (gồm 16 virus, 19 vi khuẩn và 16 ký sinh trùng) [6]. Nghiên cứu chỉ ra rằng các loài thuộc họ Lợn (Suidae) và họ Hươu nai (Cervidae) mang số lượng mầm bệnh cao hàng đầu [6]. Các chuyên gia nhấn mạnh nguy cơ nhiễm trùng từ hoạt động săn bắt, giết mổ và ăn thịt động vật hoang dã tại khu vực Đông Nam Á là rất đáng kể [6].
Hiểu lầm về khả năng tráng dương của huyết tươi
Trong các tài liệu khoa học hiện có, hoàn toàn không có dữ liệu nào chứng minh huyết tươi sơn dương chứa các hoạt chất giúp nâng cao bản lĩnh đàn ông hay tăng cường sinh lý nam. Máu động vật chủ yếu chứa nước, tế bào máu, protein và khoáng chất, đồng thời là môi trường thuận lợi để vi sinh vật ký sinh sinh sôi.
Nhiều người lầm tưởng rằng pha tiết sống vào rượu mạnh có thể "sát trùng" hoặc trung hòa độc tố. Tuy nhiên, nồng độ cồn thông thường trong rượu uống không đủ thời gian và khả năng tiêu diệt các loại bào tử vi khuẩn, virus hay ký sinh trùng ẩn sâu trong máu [1], [5]. Việc uống hỗn hợp này đồng nghĩa với việc đưa thẳng mầm bệnh còn sống vào hệ tiêu hóa và tuần hoàn máu của cơ thể [1].
Mặt khác, các loài động vật móng guốc hoang dã như linh dương (duiker antelopes) đã được chứng minh là loài mẫn cảm với virus Ebola nguy hiểm [3]. Việc săn bắt thú mắc bệnh hoặc nhặt xác động vật chết là nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh cực lớn [3]. Các bẫy thú của thợ săn không thể kiểm tra tình trạng sức khỏe của con vật trước khi giết thịt [3]. Máu và thịt tươi sống sau đó được phân phối qua các mạng lưới thương mại mà không hề có bất kỳ sự kiểm soát hay truy xuất nguồn gốc nào [3].
Cơ chế bùng phát dịch bệnh từ thói quen ăn uống
Động vật hoang dã như động vật có vú đóng vai trò là ổ chứa tự nhiên cho các mầm bệnh [7]. Những tác nhân này có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể động vật suốt thời gian dài mà không phát bệnh cho tới khi gặp điều kiện kích hoạt [7]. Khi lây sang các vật chủ mới bất thường như con người qua tiếp xúc hoặc ăn uống, nguy cơ xảy ra sai sót trong quá trình nhân bản vật liệu di truyền RNA tăng lên, thúc đẩy các đột biến mới [7].
Quá trình đột biến này có thể tạo ra các chủng vi sinh vật mới độc lực cao hơn hoặc dễ lây lan hơn [7]. Các yếu tố làm gia tăng nguy cơ lây truyền mầm bệnh từ tự nhiên sang người bao gồm: gia tăng tiếp xúc với động vật và các sản phẩm từ động vật; săn bắt, xử lý và vận chuyển động vật hoang dã (bao gồm cả xác động vật) với các biện pháp phòng ngừa hạn chế; cùng với thói quen tiêu thụ thịt rừng chưa qua chế biến an toàn [7].
Bên cạnh nguy cơ nhiễm trùng đơn lẻ, các tiếp xúc từ việc tiêu thụ động vật hoang dã từng là khởi điểm cho nhiều sự kiện bùng phát bệnh truyền nhiễm mới nổi trên toàn cầu [8]. Sự xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm này có liên quan trực tiếp đến hành vi săn bắt và ăn thịt động vật rừng [2], [8].
Nhóm đối tượng đối mặt rủi ro cao nhất
Bất kỳ ai tiêu thụ các sản phẩm máu tươi hoặc thịt chưa nấu chín từ thú rừng đều đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng đường tiêu hóa và nhiễm trùng huyết cấp tính [1], [5]. Tuy nhiên, một số nhóm người nếu sử dụng sẽ có nguy cơ biến chứng nặng nề hơn:
- Người có hệ miễn dịch suy giảm, người mắc bệnh mạn tính về gan, thận hoặc tim mạch.
- Người lớn tuổi hoặc người đang có các tổn thương, viêm loét sẵn trong đường tiêu hóa, khiến mầm bệnh dễ xâm nhập thẳng vào dòng máu.
- Người thường xuyên có thói quen uống rượu bia quá độ, khiến gan suy yếu và giảm khả năng chống đỡ trước độc tố vi khuẩn.
Cần lưu ý rằng các nghiên cứu dịch tễ học hiện tại chỉ tập trung vào mức độ phơi nhiễm mầm bệnh ở thợ săn, người buôn bán và người tiêu thụ thịt thú hoang dã nói chung [1], [5]. Chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào được tiến hành trên nhóm người tìm kiếm giải pháp tăng cường sinh lý để đánh giá hiệu quả của tiết sơn dương, đơn giản vì đây là phương pháp dân gian vô căn cứ và chứa đựng rủi ro sinh học quá lớn.
Lời khuyên thiết thực để bảo vệ sức khỏe
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho bản thân và gia đình, nam giới cần từ bỏ ngay thói quen tìm kiếm các loại huyết tươi động vật để bồi bổ:
- Tuyệt đối không uống máu tươi, rượu pha tiết hoặc ăn thịt tái sống từ bất kỳ loài động vật hoang dã nào [1].
- Áp dụng nguyên tắc ăn chín uống sôi; thịt động vật phải được nấu chín kỹ để vô hiệu hóa các mầm bệnh tiềm ẩn trước khi sử dụng.
- Khi gặp các vấn đề trục trặc về sức khỏe sinh lý hoặc khả năng sinh sản, nam giới nên đến các bệnh viện chuyên khoa nam học hoặc nội tiết để được thăm khám. Bác sĩ sẽ tìm đúng nguyên nhân và chỉ định phác đồ khoa học, thay vì tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng nguy hiểm.
- Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, tập luyện thể thao đều đặn và ngủ đủ giấc; đây là nền tảng bền vững đã được y học chứng minh giúp duy trì phong độ cho phái mạnh.
Tin đồn uống tiết sơn dương giúp tráng dương là quan niệm hoàn toàn sai lầm, không có bất kỳ cơ sở khoa học nào xác thực. Ngược lại, hành vi này mở đường cho hàng chục loại virus, vi khuẩn và ký sinh trùng nguy hiểm xâm nhập vào cơ thể. Hãy bảo vệ sức khỏe và tính mạng bằng lối sống lành mạnh cùng các can thiệp y khoa chính thống.
