Thực phẩm toàn phần và hạn chế đồ siêu chế biến
Tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường típ 2 và tử vong tim mạch với mức bằng chứng trung bình. Chế độ ăn ưu tiên thực phẩm toàn phần giúp giảm các tác động bất lợi này, nhưng trẻ em và thanh thiếu niên cần thận trọng.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Thực phẩm siêu chế biến chưa ghi nhận liên quan có ý nghĩa thống kê với nguy cơ tử vong do bệnh nào?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Thực phẩm siêu chế biến làm tăng năng lượng nạp vào, tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường típ 2 và tử vong tim mạch.
- Chưa có bằng chứng cho thấy thực phẩm siêu chế biến làm tăng nguy cơ tử vong do ung thư.
- Nên ưu tiên thực phẩm toàn phần; thanh thiếu niên chưa thấy rõ khác biệt nên cần tham vấn chuyên gia dinh dưỡng.
Tác động của thực phẩm siêu chế biến lên năng lượng nạp vào
Can thiệp dinh dưỡng cho thấy việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến gây ra tác động bất lợi rõ rệt đối với cân nặng. Theo thử nghiệm can thiệp có đối chứng, chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến làm gia tăng tổng năng lượng nạp vào cơ thể và thúc đẩy tăng cân. Kết quả bất lợi này được ghi nhận với mức bằng chứng trung bình. Thực phẩm siêu chế biến thường chứa nhiều đường bổ sung, chất béo bão hòa cùng các chất phụ gia nên cần hạn chế trong khẩu phần hàng ngày. [S2]
Nguy cơ thừa cân và béo phì từ thực phẩm chế biến sẵn
Các nghiên cứu dinh dưỡng chỉ ra mối liên quan chặt chẽ giữa cách chế biến thực phẩm và tình trạng tích tụ mỡ thừa. Phân tích gộp các nghiên cứu quan sát cho thấy tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và béo bụng. Đây là hướng tác động bất lợi với mức bằng chứng trung bình. Ngược lại, dữ liệu khuyến nghị nên ưu tiên ăn thực phẩm toàn phần. Việc lựa chọn thực phẩm toàn phần giúp cải thiện chất lượng bữa ăn và hạn chế tình trạng tăng cân. [S3]
Nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường típ 2
Mối liên hệ giữa chế độ ăn uống và các rối loạn chuyển hóa mạn tính đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu dài hạn. Dữ liệu từ phân tích gộp các nghiên cứu dọc và thuần tập chỉ ra rằng việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường típ 2. Hướng kết quả này thể hiện tác động bất lợi đối với sức khỏe chuyển hóa, với mức bằng chứng trung bình. Do đó, việc chủ động hạn chế thực phẩm siêu chế biến có vai trò quan trọng. [S9]
Nguy cơ tử vong tim mạch và những món cần tránh
Tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến có liên quan bất lợi đến sức khỏe tim mạch và tuổi thọ tổng quát. Nghiên cứu thuần tập và phân tích gộp liều đáp ứng chỉ ra rằng ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến làm tăng nguy cơ tử vong chung cũng như tử vong do tim mạch, với mức bằng chứng trung bình. Để giảm thiểu rủi ro, dữ kiện khuyến cáo nên tránh đồ uống có đường hoặc chất tạo ngọt nhân tạo, sữa có đường, xúc xích và thịt tái cấu trúc, ngũ cốc có đường, bánh kẹo tráng miệng công nghiệp. [S1]
Giới hạn bằng chứng về nguy cơ tử vong do ung thư
Mặc dù thực phẩm siêu chế biến gây nhiều lo ngại, bằng chứng hiện tại vẫn có những giới hạn phân định rõ ràng. Phân tích gộp liều đáp ứng xác nhận tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến làm tăng nguy cơ tử vong chung và tử vong tim mạch, với mức bằng chứng trung bình. Tuy nhiên, đối với tử vong do ung thư, phân tích gộp cho thấy chưa ghi nhận liên quan có ý nghĩa thống kê. Kết quả này rơi vào nhóm không thấy ảnh hưởng với mức bằng chứng thấp. [S4]
Nhóm cần thận trọng và bằng chứng ở lứa tuổi thanh thiếu niên
Trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm đối tượng cần thận trọng. Tác động của thực phẩm siêu chế biến lên các chỉ số chuyển hóa tim mạch ở lứa tuổi này còn ít rõ ràng so với người lớn. Nghiên cứu cắt ngang ở nữ thanh thiếu niên không thấy khác biệt có ý nghĩa về chỉ số BMI, vòng eo, đường huyết, lipid máu và chất lượng giấc ngủ giữa các mức tiêu thụ. Kết quả không thấy ảnh hưởng này có mức bằng chứng thấp, nên cần tham vấn chuyên gia dinh dưỡng. [S5]