Vì sao tôi luôn thấy đói? Hormone, giấc ngủ, đạm và chất xơ
Chất xơ tác động đến bài tiết hormone tiêu hóa và hỗ trợ kéo dài cảm giác no. Bằng chứng thực nghiệm ghi nhận giảm năng lượng nạp vào nhưng mức độ giảm cân thực tế còn khiêm tốn và còn nhiều tranh cãi.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Hormone báo no tăng sau khi ăn chất xơ có giúp bạn thấy no ngay không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Chất xơ điều hòa các hormone đường tiêu hóa như ghrelin, GLP 1, CCK và PYY qua tín hiệu cơ học và sản phẩm lên men.
- Dùng chất xơ hỗ trợ giảm năng lượng nạp vào, nhưng mức độ giảm cân thực tế còn khiêm tốn và còn nhiều tranh cãi.
- Nồng độ hormone no trong máu gia tăng không đồng nghĩa với việc thay đổi cảm nhận no chủ quan ngay lập tức.
Tác động của chất xơ lên hormone đường tiêu hóa
Các hormone đường tiêu hóa đóng vai trò sinh lý quan trọng trong hình thành cảm giác đói, no và no sớm. Nhóm hormone này giúp điều hòa lượng thức ăn ăn vào, giảm cảm giác thèm ăn và duy trì trọng lượng cơ thể bình thường. Khi bổ sung chất xơ vào khẩu phần, quá trình tiết peptide đường tiêu hóa bị tác động trực tiếp. Tùy thuộc vào đặc tính lý hóa, khối lượng tiêu thụ cùng thời gian sử dụng, chất xơ có thể điều biến bài tiết hormone đói ghrelin cùng các hormone tạo cảm giác no bao gồm leptin và các peptide đường ruột như peptide giống glucagon 1, cholecystokinin và peptide YY. Hiểu rõ phản ứng nội tiết này hỗ trợ định hướng các can thiệp dinh dưỡng hợp lý. [S1]
Cơ chế điều hòa năng lượng qua chất xơ
Chất xơ tác động trực tiếp tới các tiến trình dung nạp năng lượng, tiêu hóa thức ăn và hấp thu dưỡng chất tại ruột non. Sự hiện diện của xơ trong ống tiêu hóa tăng cường phản ứng thần kinh nội tiết, đồng thời thúc đẩy phóng thích các hormone tham gia kiểm soát thèm ăn và cân bằng năng lượng. Việc đưa chất xơ vào khẩu phần ăn thông qua thực phẩm tự nhiên hoặc chế phẩm bổ sung giúp xây dựng hồ sơ nội tiết nội sinh thuận lợi cho kiểm soát cảm giác đói no. Dù vậy, hiệu quả thực tế phụ thuộc nhiều vào tính chất của từng dạng xơ, không tạo ra tác động đồng nhất trên mọi đối tượng. [S1]
Tín hiệu cơ học và nội tiết từ ống tiêu hóa
Nhiều tín hiệu cơ học kết hợp tín hiệu nội tiết từ ống tiêu hóa được kích hoạt khi tiêu thụ chất xơ và các sản phẩm lên men của chúng. Những tín hiệu này truyền đến các vùng não bộ phụ trách điều hòa cảm giác thèm ăn, từ đó làm giảm lượng thức ăn dung nạp. Cơ chế bao gồm gây căng giãn dạ dày, làm chậm quá trình rỗng dạ dày và ngăn ngừa hạ đường huyết. Lượng chất dinh dưỡng chưa hấp thu di chuyển xuống hồi tràng sẽ kích thích tế bào nội tiết ruột tiết cholecystokinin, GLP 1 và PYY. Ngoài ra, quá trình lên men chất xơ tạo ra các axit béo chuỗi ngắn, tiếp tục kích hoạt tế bào nội tiết tiết thêm GLP 1 và PYY. [S3]
Bằng chứng nghiên cứu về kiểm soát cân nặng
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng ghi nhận việc dùng chất xơ giúp giảm năng lượng nạp vào, giảm trọng lượng cơ thể, đi kèm tăng cảm giác no sớm và giảm cảm giác đói. Các nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu cũng xác nhận mối liên quan tương tự ở quy mô cộng đồng. Tuy nhiên, mức độ giảm cân ghi nhận ở một số nghiên cứu còn khá nhỏ. Tác động của chất xơ lên sự thay đổi hormone đường ruột, lượng thức ăn ăn vào tiếp theo và mức độ sụt cân thực tế vẫn còn nhiều điểm tranh cãi giữa các công bố khoa học. [S3]
Khoảng cách giữa hormone và cảm nhận no thực tế
Nghiên cứu chéo ngẫu nhiên mù đôi có đối chứng giả dược trên 30 người trưởng thành khỏe mạnh từ 40 đến 65 tuổi sử dụng tinh bột kháng loại 2 từ lúa mì đã kiểm tra mối liên hệ này. Phân tích thăm dò cho thấy nồng độ lúc đói và nồng độ đỉnh của PYY 3 36 tăng đáng kể, đồng thời nồng độ đỉnh cùng diện tích dưới đường cong gia tăng của GIP giảm rõ rệt sau bữa ăn thử nghiệm chứa tinh bột kháng. Dẫu vậy, điểm số tự đánh giá cảm giác đói hoặc no qua thang đo tương tự thị giác không ghi nhận sự khác biệt so với nhóm chứng. Điều này cho thấy thay đổi hormone không đồng nghĩa với thay đổi cảm nhận no tức thì. [S2]
Tranh cãi khoa học và giới hạn bằng chứng hiện tại
Hiện vẫn tồn tại mâu thuẫn giữa các nghiên cứu về ảnh hưởng của chất xơ lên hormone đường tiêu hóa, lượng thức ăn nạp vào sau đó và kết quả giảm cân cuối cùng. Mỗi nguồn chất xơ sở hữu đặc tính hóa học và tác động sinh học khác biệt, dẫn đến đáp ứng không đồng nhất. Giới khoa học nhận định cần có thêm các nghiên cứu trước khi đưa ra kết luận dứt khoát về vai trò của chất xơ đối với các hormone liên quan đến cảm giác thèm ăn cũng như hiệu quả giảm cân. [S3]