Nghi ngờ bệnh Celiac và bất dung nạp lactose nên ăn uống thế nào?
Người nghi ngờ mắc bệnh Celiac không nên tự ý kiêng gluten trước khi xét nghiệm y khoa. Người bất dung nạp lactose thường không cần cắt bỏ hoàn toàn sữa mà có thể giảm lượng dùng hoặc chọn thực phẩm thay thế giàu canxi.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Người nghi ngờ mắc bệnh Celiac có nên tự ý ngừng ăn gluten trước khi đi khám?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Không tự ý kiêng gluten trước khi xét nghiệm y khoa để tránh làm sai lệch kết quả chẩn đoán bệnh Celiac.
- Người bất dung nạp lactose không nhất thiết phải bỏ sữa hoàn toàn, nhiều người dung nạp được khoảng 12 gam lactose.
- Bổ sung canxi từ cá có xương mềm, đậu phụ, rau xanh và chú ý đọc nhãn để phát hiện lactose ẩn trong đồ chế biến.
Chẩn đoán bệnh Celiac và lưu ý trước khi ăn kiêng
Bác sĩ chẩn đoán bệnh Celiac dựa trên tiền sử bệnh lý cá nhân, gia đình, khám lâm sàng và các xét nghiệm y khoa. Triệu chứng của bệnh Celiac không thể dùng đơn độc để chẩn đoán do tương tự hội chứng ruột kích thích hoặc tình trạng bất dung nạp lactose. Nhiều người có dấu hiệu bệnh ở ngoài đường tiêu hóa. Khám thể chất có thể bao gồm việc kiểm tra sụt cân, vấn đề tăng trưởng, phát ban da hoặc tổn thương men răng. Điều quan trọng là bác sĩ không khuyến nghị bắt đầu chế độ ăn không gluten trước khi thực hiện xét nghiệm chẩn đoán. Việc cắt bỏ gluten quá sớm có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm máu và sinh thiết ruột non. [S1]
Các phương pháp xét nghiệm xác định bệnh Celiac
Để chẩn đoán bệnh Celiac, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm máu và sinh thiết ruột non. Xét nghiệm máu kiểm tra mức kháng thể thường tăng cao ở người bệnh chưa điều trị, đồng thời phát hiện tình trạng thiếu máu liên quan. Bác sĩ thực hiện nội soi đường tiêu hóa trên để lấy mẫu mô ruột non, sau đó nhà giải phẫu bệnh sẽ quan sát dưới kính hiển vi. Ngoài ra, sinh thiết da áp dụng cho các vết phát ban nghi ngờ viêm da dạng herpes. Xét nghiệm di truyền tìm các biến thể gen DQ2 và DQ8. Người không có các gen này rất khó mắc bệnh Celiac, nhưng việc mang gen cũng không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh. [S1]
Khả năng dung nạp lượng nhỏ lactose trong khẩu phần
Đối với tình trạng bất dung nạp lactose, người mắc không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn các loại thực phẩm hoặc đồ uống chứa lactose. Nghiên cứu chỉ ra nhiều cá nhân có thể dung nạp khoảng 12 gam lactose, tương đương lượng lactose trong một cốc sữa bò, mà không có triệu chứng hoặc chỉ gặp triệu chứng nhẹ. Mức độ dung nạp ở mỗi người là khác nhau. Việc cắt bỏ toàn bộ sữa cùng các sản phẩm từ sữa có thể làm tăng nguy cơ thiếu hụt canxi và vitamin D. Người bệnh nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh khẩu phần phù hợp, vừa kiểm soát triệu chứng vừa đảm bảo đầy đủ dưỡng chất. [S2]
Các biện pháp thích nghi với sản phẩm chứa lactose
Người bất dung nạp lactose có thể áp dụng một số giải pháp để tiếp tục sử dụng sản phẩm từ sữa. Việc chia nhỏ lượng sữa và uống trong bữa ăn giúp cơ thể thích nghi dần. Người dùng nên thử nghiệm lượng nhỏ sản phẩm từ sữa và theo dõi phản ứng cơ thể. Một số loại thực phẩm như sữa chua hoặc phô mai cứng cheddar và Swiss thường chứa ít lactose hơn nên dễ dung nạp hơn. Ngoài ra, việc dùng các sản phẩm sữa đã qua xử lý loại bỏ hoặc giảm bớt lactose cung cấp giá trị dinh dưỡng tương đương sữa thông thường. Sử dụng sản phẩm men lactase cũng là giải pháp hỗ trợ tiêu hóa đường lactose. [S2]
Bổ sung canxi và vitamin D từ nguồn không chứa lactose
Nếu cần giảm tiêu thụ sữa, người dùng có thể tìm kiếm canxi từ các thực phẩm tự nhiên không chứa lactose. Nguồn canxi dồi dào bao gồm cá có xương mềm như cá hồi hoặc cá mòi đóng hộp, bông cải xanh, các loại rau lá xanh, quả cam, hạnh nhân, quả hạch Brazil, đậu khô và đậu phụ. Nhiều thực phẩm đóng gói như ngũ cốc, nước trái cây hoặc sữa đậu nành cũng được bổ sung canxi. Bên cạnh đó, vitamin D rất cần thiết để hấp thụ canxi, có mặt trong trứng, cá hồi, ánh nắng mặt trời và các sản phẩm tăng cường vi chất. Cần trao đổi với bác sĩ về việc tiếp xúc ánh nắng an toàn. [S2]
Nhận diện thành phần lactose ẩn trong thực phẩm chế biến
Lactose không chỉ có trong sữa tươi mà còn xuất hiện trong nhiều thực phẩm chế biến sẵn. Các sản phẩm đóng hộp, đông lạnh hoặc đóng gói như bánh nướng, bánh kếp, bánh quy, ngũ cốc ăn sáng, súp, khoai tây ăn liền, bơ thực vật, sốt salad đều có thể chứa sữa. Thịt chế biến như thịt xông khói, xúc xích, bột thay thế bữa ăn, bột protein và bột kem cà phê cũng có thể bổ sung phụ phẩm sữa. Người nhạy cảm cần đọc kỹ bảng thành phần để tìm các từ như sữa, lactose, váng sữa whey, sữa đông, chất rắn sữa khô hoặc sữa bột gầy khô. Một số loại thuốc kê đơn cũng chứa lượng nhỏ lactose. [S2]