Chế độ ăn thực vật tác động thế nào đến tim mạch và đường huyết?
Chế độ ăn dựa trên thực vật có thể hỗ trợ cải thiện đường huyết, cân nặng và lipid máu ở một số nhóm người. Bằng chứng thử nghiệm ngẫu nhiên dài hạn còn hạn chế và kết quả giữa các nghiên cứu chưa hoàn toàn đồng nhất.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
So với người ăn thịt, người ăn chay có nguy cơ mắc bệnh mạch vành thấp hơn bao nhiêu?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Ăn thực vật giúp giảm nguy cơ béo phì, đái tháo đường type 2, bệnh mạch vành và hỗ trợ hạ huyết áp.
- Mức giảm chỉ số HbA1c dao động từ -0.2 đến 0.4%, nhưng 4/9 thử nghiệm chưa thấy tác động rõ rệt lên glucose.
- Bằng chứng ngẫu nhiên có đối chứng kéo dài trên 52 tuần về kiểm soát đường huyết hiện vẫn còn hạn chế.
Bản chất và cấu trúc dinh dưỡng của chế độ ăn thực vật
Chế độ ăn thực vật gồm các mô hình ưu tiên thực phẩm thực vật như rau củ, trái cây, ngũ cốc, hạt, các loại đậu và nấm. Chế độ này giới hạn hoặc loại bỏ thực phẩm nguồn gốc động vật. Do cắt giảm thịt đỏ và sữa, khẩu phần thường ít béo, đặc biệt là chất béo bão hòa. Khẩu phần thường giàu carbohydrate, chất xơ và tinh bột. Tỷ lệ dưỡng chất thay đổi tùy mức kiêng khem của từng cá nhân. Việc tăng thực phẩm thực vật và giảm đồ động vật liên quan đến giảm nguy cơ béo phì, đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch và tăng huyết áp. [S1]
Tác động đối với chuyển hóa glucose và đường huyết
Tổng quan hệ thống năm 2020 đánh giá 9 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng ở người thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2 hoặc bệnh tim mạch. Kết quả cho thấy 5 nghiên cứu ghi nhận can thiệp thực vật cải thiện đáng kể các chỉ số kiểm soát đường huyết từ thời điểm ban đầu. Trong đó, 4 nghiên cứu cho thấy sự vượt trội so với chế độ đối chứng. Ngược lại, 4 thử nghiệm không quan sát thấy tác động đáng kể lên chuyển hóa glucose. Dữ liệu có phần mâu thuẫn do khác biệt về chế độ ăn can thiệp và quần thể nghiên cứu. [S1]
Mức độ giảm chỉ số HbA1c và đường huyết lúc đói
Tổng quan dạng umbrella review ghi nhận 4 mô hình ăn uống, gồm chế độ ăn thực vật, mang lại hiệu quả hơn ở mức khiêm tốn so với chế độ ăn nhiều carbohydrate, ít béo thường dùng trên lâm sàng. Mức chênh lệch trung bình về mức giảm HbA1c giữa chế độ ăn thực vật và đối chứng dao động từ -0.2 đến 0.4%. Đường huyết lúc đói cũng giảm đáng kể trong các phân tích gộp về chế độ ăn thực vật. Những cải thiện nhỏ về HbA1c nếu duy trì nhiều năm có thể hỗ trợ hạn chế biến chứng mạch máu lớn và nhỏ ở người bệnh. [S2]
Bằng chứng về quản lý cân nặng cơ thể
Về kiểm soát cân nặng, một trong ba phân tích gộp về chế độ ăn thực vật báo cáo mức giảm cân nặng vượt trội có ý nghĩa thống kê so với chế độ ăn nhiều đạm động vật. Mức độ giảm cân trung bình nhìn chung nhỏ nhưng vẫn có thể mang lại lợi ích cho người sống chung với đái tháo đường type 2. Dù vậy, dữ liệu từ các tổng quan vẫn gặp phải một số hạn chế về tính không đồng nhất và thiếu số liệu về mức độ tuân thủ can thiệp thực tế của người tham gia. [S2]
Tác động đến huyết áp, mỡ máu và tim mạch
So với người ăn thịt, người ăn chay có nguy cơ mắc bệnh mạch vành thấp hơn 32%. Chế độ ăn ít béo từ thực vật kết hợp thay đổi lối sống lành mạnh đã được ghi nhận có khả năng làm đảo ngược tổn thương mảng xơ vữa động mạch. Việc loại bỏ thịt và sữa giúp cải thiện lipid huyết tương, đặc biệt khi bổ sung chất xơ hòa tan từ yến mạch, lúa mạch hoặc đậu. Ngoài ra, chế độ ăn thuần chay và ăn chay giúp giảm huyết áp tâm thu và tâm trương, điều này dường như là hệ quả của giảm độ nhớt của máu, tăng kali và hỗ trợ giảm cân. [S3]
Giới hạn nghiên cứu và nhu cầu dữ liệu dài hạn
Bằng chứng dài hạn từ các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng kéo dài trên 52 tuần về hiệu quả hạ đường huyết của chế độ ăn thực vật vẫn còn hạn chế. Khoảng 70% tổng quan hệ thống kèm phân tích gộp có nguy cơ sai lệch không rõ ràng, chủ yếu do thiếu bảo mật phân bổ ngẫu nhiên hoặc khó làm mù người tham gia và nhân sự. Cần thêm nghiên cứu dài hạn để đưa ra kết luận chắc chắn về tính vượt trội của chế độ ăn thực vật đối với kiểm soát đường huyết so với các can thiệp khác. [S2]