Trẻ làm quen với mùi vị thức ăn qua nước ối và sữa mẹ thế nào?
Mùi vị từ thức ăn của người mẹ truyền qua nước ối và sữa mẹ, hỗ trợ thai nhi và trẻ sơ sinh làm quen với hương vị thực phẩm trước khi bước vào giai đoạn ăn dặm.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Cần kiên trì giới thiệu một loại rau mới khoảng bao nhiêu lần để trẻ dễ chấp nhận?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Hương vị thức ăn của mẹ truyền qua nước ối và sữa mẹ giúp thai nhi và trẻ sơ sinh làm quen với thực phẩm sớm.
- Trẻ bú sữa mẹ được nếm trải mùi vị thay đổi liên tục theo bữa ăn của mẹ, khác với vị ổn định của sữa công thức.
- Phản ứng từ chối món ăn mới ở trẻ 2-5 tuổi là bình thường, cần ít nhất 8 lần thử lặp lại để trẻ làm quen.
Cảm nhận mùi vị trước khi chào đời
Các hệ thống thụ cảm hóa học gồm khứu giác và vị giác hoạt động ngay từ giai đoạn trước sinh. Môi trường trong tử cung tạo ra tác động dài hạn lên mô đang phát triển. Trẻ nhỏ bẩm sinh thường thích vị ngọt và mặn, đồng thời có xu hướng từ chối vị đắng hoặc chua như vị của một số loại rau. Những thiên hướng này có thể thay đổi nhờ sự tiếp xúc lặp lại với các mùi vị hiện diện trong nước ối và sữa mẹ. Nước ối và sữa mẹ phản ánh ở các mức độ khác nhau thành phần thức ăn trong khẩu phần của mẹ. Việc thai nhi tiếp xúc và nuốt nước ối giúp tạo tiền đề cho quá trình làm quen với các loại hương vị thực phẩm đầu tiên trong đời. [S3]
Bằng chứng thực nghiệm với nước ép cà rốt
Nghiên cứu can thiệp ngẫu nhiên có đối chứng đã kiểm tra sự truyền mùi vị từ mẹ sang con thông qua nước ép cà rốt. Phụ nữ mang thai dự định nuôi con bằng sữa mẹ được phân ngẫu nhiên vào các nhóm uống 300 ml nước ép cà rốt hoặc nước lọc 4 ngày mỗi tuần trong 3 tuần liên tiếp vào 3 tháng cuối thai kỳ và 2 tháng đầu nuôi con bằng sữa mẹ. Kết quả cho thấy trẻ từng tiếp xúc với vị cà rốt qua nước ối hoặc sữa mẹ có biểu hiện nét mặt tiêu cực ít hơn đáng kể khi ăn bột ngũ cốc pha vị cà rốt so với bột không vị cà rốt. Các bà mẹ có con tiếp xúc trước sinh cũng đánh giá trẻ thích thú với bột vị cà rốt hơn. Tuy nhiên, xu hướng về lượng bột tiêu thụ và thời gian kéo dài của cữ ăn không đạt mức khác biệt có ý nghĩa thống kê. [S1]
Sự khác biệt giữa sữa mẹ và sữa công thức
Trải nghiệm vị giác ban đầu của trẻ bú sữa mẹ khác biệt rõ rệt so với trẻ uống sữa công thức. Trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn được tiếp xúc với cấu hình mùi vị biến đổi liên tục theo bữa ăn của mẹ. Ngược lại, trẻ dùng sữa công thức trải qua hương vị đơn điệu hơn do không có các hợp chất mùi vị từ thức ăn của mẹ. Các loại sữa công thức trên thị trường cũng có sự khác biệt lớn về thành phần chất béo, carbohydrate và protein, dẫn đến mùi vị riêng biệt. Trẻ nuôi bằng sữa công thức thường học cách ưa thích hương vị đặc trưng của loại sữa mà trẻ được cho ăn. Khi so sánh giữa sữa thủy phân protein và sữa công thức từ sữa bò, trẻ dùng sữa thủy phân protein no nhanh hơn và có tốc độ tăng cân ít quá mức hơn, cơ chế này được giả thuyết liên quan đến lượng glutamate tự do. [S3]
Giai đoạn ăn dặm và chứng sợ món ăn mới
Quá trình học hỏi mùi vị tiếp tục mở rộng trong giai đoạn ăn dặm khi trẻ khám phá các đặc tính cảm quan gồm cấu trúc, mùi vị và giá trị dinh dưỡng của thức ăn đặc. Trẻ nhỏ từ 2 đến 5 tuổi thường biểu hiện mức độ sợ thức ăn mới tăng cao, xem đây là phản ứng thích nghi để chọn thực phẩm quen thuộc và an toàn. Sự không thích đặc tính cảm quan là động lực lớn thúc đẩy sự e dè này. Tuy vậy, tiếp xúc lặp lại đóng vai trò chủ chốt giúp trẻ chấp nhận món ăn. Dữ liệu tổng quan ghi nhận sự gia tăng tiếp nhận một loại rau xanh mới xảy ra sau ít nhất 8 lần giới thiệu lặp lại, ngay cả với món từng bị từ chối ban đầu như rau xanh hay bí đỏ. Dù cơ chế này hiệu quả, phụ huynh thường chỉ đưa món mới dưới 5 lần trước khi kết luận trẻ không thích. [S3]
Ý nghĩa đối với văn hóa ẩm thực gia đình
Sự tiếp xúc với mùi vị từ sớm cung cấp nền tảng cho việc hình thành khẩu vị mang tính văn hóa và vùng miền. Hương vị trong chế độ ăn của người mẹ truyền qua nước ối và sữa mẹ giúp trẻ chuẩn bị đón nhận các món ăn đặc tương tự khi bước vào giai đoạn cai sữa. (Ví dụ minh họa biên tập: Người mẹ tiêu thụ các món ăn quen thuộc trong gia đình giúp tạo sự gần gũi cảm quan ban đầu cho trẻ). Nghiên cứu can thiệp cho thấy hiệu quả nâng cao sự thích thú và giảm biểu cảm tiêu cực của trẻ trước món ăn tương đồng, nhưng các dữ liệu hiện có chưa ghi nhận sự gia tăng lượng thức ăn tiêu thụ thực tế ở cữ ăn thử nghiệm ban đầu. [S1]