Dân gian hay dùng huyết giác trị bầm tím, ứ huyết. Dược liệu này tính hoạt huyết mạnh. Người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, người sắp mổ gặp nguy hiểm khi dùng.
Người thuộc nhóm nguy cơ cần dừng tự ý uống huyết giác. Dược liệu tác động lên quá trình cầm máu, dễ gây xuất huyết nặng. Bệnh nhân cần đi khám để nhận chỉ định từ bác sĩ.
Nguy cơ tiềm ẩn từ tính hoạt huyết
Dược liệu có tính hoạt huyết thúc đẩy lưu thông máu, làm tan cục máu đông. Cơ chế này nguy hiểm với người có thành mạch yếu hoặc thiếu yếu tố đông máu. Khi hàng rào đông máu suy yếu, nguy cơ xuất huyết nội tạng hoặc chảy máu khó cầm tăng cao.
Biến cố chảy máu gây hại trực tiếp đến tính mạng bệnh nhân [1]. Tác dụng chống đông làm phức tạp thêm việc xử trí cấp cứu y khoa [1]. Tự ý dùng thảo dược hoạt huyết khi cơ thể dễ chảy máu là sai lầm nguy hại.
Phụ nữ mang thai đối mặt rủi ro lớn
Thai kỳ là giai đoạn nhạy cảm trước mọi hoạt chất chống đông máu. Các tác nhân này làm tăng nguy cơ biến chứng xuất huyết nguy hiểm cho người mẹ [1]. Nhiều loại thuốc ảnh hưởng đến đông máu còn gây dị tật thai nhi hoặc xuất huyết sơ sinh [2].
Warfarin gây quái thai nếu dùng trong 3 tháng đầu thai kỳ [2]. Thuốc này cũng làm tăng nguy cơ rối loạn đông máu ở thai nhi và trẻ sơ sinh [2]. Các dẫn xuất coumarine bị chống chỉ định cho bà bầu vì nguy cơ dị tật lẫn chảy máu [1]. Aspirin cũng bị chống chỉ định trong 12 tuần cuối thai kỳ do lo ngại an toàn [2]. Huyết giác có tác động hoạt huyết tương tự nên phụ nữ có thai không được tự ý dùng. Hiện chưa có nghiên cứu an toàn của huyết giác trên phụ nữ mang thai.
Nguy hiểm cho người rối loạn đông máu
Người mắc bệnh rối loạn đông máu bẩm sinh dễ bị xuất huyết nghiêm trọng [3]. Tình trạng chảy máu xảy ra lúc sinh hoặc sau sinh khiến việc cấp cứu phức tạp [3]. Thêm tác động hoạt huyết sẽ làm máu khó đông hơn, đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.
Y học hiện đại gặp nhiều thách thức khi kiểm soát chảy máu ở nhóm đối tượng này [3]. Ngay cả thuốc chuyên biệt desmopressin acetate (DDAVP) cũng chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên để chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên phụ nữ mang thai bị rối loạn đông máu bẩm sinh [3]. Người bệnh không dùng thảo dược hoạt huyết thiếu kiểm chứng y khoa.
Rủi ro trước và sau phẫu thuật
Quá trình phẫu thuật đòi hỏi chức năng đông máu phải ở mức ổn định. Can thiệp ngoại khoa luôn tiềm ẩn nguy cơ mất máu lớn tại vết mổ. Dược liệu hoạt huyết cản trở hình thành cục máu đông sinh lý để bịt kín mạch máu tổn thương.
Chảy máu kéo dài sau mổ dẫn đến tụ máu, nhiễm trùng hoặc sốc mất máu. Dùng thảo dược làm tăng nguy cơ biến chứng khi gây tê vùng [1]. Bệnh nhân cần ngưng mọi loại thảo dược trước lịch mổ theo chỉ dẫn y tế.
Người đang dùng thuốc chống đông cần tránh
Người dùng thuốc chống đông máu như heparin hoặc aspirin cần thận trọng tối đa [1]. Thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu vốn mang tác dụng phụ chính là xuất huyết [1]. Kết hợp thêm thảo dược hoạt huyết làm tăng áp lực lên hệ đông máu.
Sự tương tác thuốc khó dự đoán do thiếu dữ liệu lâm sàng cụ thể. Thuốc chống đông đường uống mới (DOAC) hoặc thuốc ức chế thrombin trực tiếp vẫn thiếu dữ liệu đầy đủ về độ an toàn trong thai kỳ [1, 4]. Không phối hợp thuốc chống đông với dược liệu hoạt huyết nếu bác sĩ không chỉ định.
Những hiểu lầm tai hại về huyết giác
Nhiều người nghĩ thảo dược tự nhiên vô hại, dùng bao nhiêu cũng được. Quan niệm này sai lầm đối với các vị thuốc hoạt huyết trục ứ mạnh như huyết giác. Dược liệu tự nhiên chứa nhiều hoạt chất tác động chuyển hóa trong cơ thể.
Tự ý uống nước sắc huyết giác trị bầm tím sau chấn thương đầu rất nguy hiểm. Nếu có xuất huyết nội tạng kín, tính hoạt huyết làm ổ máu tụ lan rộng nhanh hơn. Cơ thể cần thời gian tự phục hồi dưới theo dõi chuyên môn thay vì vội vàng dùng thuốc nam.
Bốn nhóm đối tượng cần kiêng dùng
Phụ nữ mang thai ở mọi giai đoạn thai kỳ tuyệt đối không tự ý dùng. Người mắc chứng rối loạn đông máu hoặc tiền sử xuất huyết dưới da cần tránh xa. Người chuẩn bị phẫu thuật hoặc vừa trải qua phẫu thuật ngoại khoa phải dừng hoàn toàn.
Người đang điều trị bằng thuốc chống đông, thuốc ức chế miễn dịch hoặc kháng sinh nặng cũng cần kiêng [4]. Kháng sinh doxycycline hay thuốc sinh học rituximab đều có độc tính riêng cần quản lý chặt chẽ trong thai kỳ [4]. Thêm dược liệu lạ làm tăng tải độc cho gan và thận người bệnh [3, 4].
Lời khuyên an toàn khi dùng thảo dược
Bệnh nhân có vết thương hở hoặc bệnh nền tim mạch cần đi khám bệnh viện chuyên khoa. Không tự mua huyết giác về ngâm rượu uống hoặc sắc nước uống tại nhà. Dùng thuốc cần dựa trên chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm máu cụ thể.
Khai báo rõ với bác sĩ điều trị về các vị thuốc đông y từng dùng gần đây. Bác sĩ chuyên khoa sẽ cân nhắc chỉ định phẫu thuật hoặc điều chỉnh đơn thuốc cho phù hợp. An toàn tính mạng luôn quan trọng hơn các mẹo chữa bệnh dân gian truyền miệng.
