Đậu khấu là loại gia vị thơm ngon, quen thuộc trong các món phở, súp hay các bài thuốc cổ truyền giữ ấm bụng. Nhiều thai phụ thèm hương vị này nhưng băn khoăn liệu ăn đậu khấu có an toàn cho con không. Nỗi lo sảy thai hoặc kích thích chuyển dạ sớm do thảo mộc luôn khiến các bà mẹ dè chừng.
Câu trả lời ngắn gọn: lượng nhỏ đậu khấu dùng làm gia vị thông thường trong nấu ăn được coi là tương đối an toàn. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên tùy tiện dùng các chiết xuất đậm đặc, tinh dầu hay bột đậu khấu liều cao nhằm mục đích chữa bệnh. Bằng chứng khoa học về tính an toàn trên người còn hạn chế, trong khi dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy các hoạt chất có thể qua nhau thai ảnh hưởng đến thai nhi.
Hoạt chất của đậu khấu và nghi vấn kích thích co bóp
Trong ẩm thực, quả đậu khấu mang lại hương vị thơm nồng nhờ chứa lượng tinh dầu dồi dào. Các chất này kích thích tiêu hóa, giảm đầy hơi và tạo cảm giác ngon miệng. Dù vậy, các loại thảo dược có tính ấm và hoạt huyết mạnh thường mang nguy cơ tiềm ẩn nếu đưa vào cơ thể lượng lớn.
Nhiều lo ngại cho rằng các thành phần dược tính đậm đặc có thể tác động lên cơ trơn tử cung. Sự co bóp tử cung bất thường trong thai kỳ làm gia tăng nguy cơ động thai hoặc sinh non. Do đó, việc phân định ranh giới giữa gia vị nêm nếm và liều thảo dược điều trị là vô cùng cấp thiết cho mẹ bầu.
Nghiên cứu khoa học nói gì về ảnh hưởng của đậu khấu?
Hiện nay, các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng về độ an toàn của thảo mộc trong thai kỳ nói chung thường rất khan hiếm, bởi lý do đạo đức y sinh khiến thai phụ luôn bị loại khỏi các thử nghiệm [1]. Với đậu khấu, dữ liệu trực tiếp trên phụ nữ mang thai còn thiếu hụt rõ rệt, hầu hết bằng chứng dựa trên mô hình thực nghiệm động vật.
Một nghiên cứu công bố năm 2020 trên chuột dòng Swiss-Webster đã kiểm tra tác động khi phơi nhiễm đậu khấu qua đường uống trong giai đoạn chu sinh [2]. Nghiên cứu theo dõi chuột con ở các giai đoạn phát triển khác nhau qua các bài kiểm tra hành vi xã hội, khả năng phòng vệ, mức độ lo âu, hoạt động vận động - thần kinh cơ, cùng các chỉ số huyết học và sinh hóa não [2].
Kết quả thực nghiệm ghi nhận đậu khấu làm giảm hành vi xã hội và phòng vệ ở chuột đực lẫn chuột cái, đồng thời giảm hành vi lo âu [2]. Đáng chú ý, hoạt động vận động và thần kinh cơ của chuột con suy giảm rõ rệt [2]. Về mặt sinh hóa, nồng độ thể tích hồng cầu, số lượng hồng cầu, hemoglobin, enzym acetylcholinesterase (AChE) ở não trước, cùng testosterone ở con đực và progesterone ở con cái đều tăng có ý nghĩa thống kê [2].
Nghiên cứu rút ra nhận định quan trọng: hoạt chất trong đậu khấu có thể đi qua hàng rào nhau thai hoặc sữa mẹ để truyền sang con khi phơi nhiễm trong giai đoạn chu sinh [2]. Các nhà khoa học kết luận cần phải hết sức thận trọng khi sử dụng đậu khấu, đặc biệt là trong thời gian mang thai và cho con bú [2].
Lợi ích, rủi ro và giới hạn của bằng chứng hiện tại
Các kết quả thực nghiệm trên cho thấy hoạt chất trong đậu khấu tác động trực tiếp lên hệ nội tiết và dẫn truyền thần kinh của chuột con qua đường nhau thai [2]. Đây là lời cảnh báo khoa học xác đáng về việc hóa chất thực vật hoàn toàn có khả năng xâm nhập vào cơ thể mỏng manh của bào thai.
Tuy nhiên, giới hạn lớn nhất của dữ liệu hiện nay là nghiên cứu mới chỉ dừng lại trên chuột thí nghiệm với đường uống trực tiếp, chưa phản ánh chính xác lượng nêm nếm nhỏ trong khẩu phần ăn của con người [2]. Dù vậy, do chưa có ngưỡng liều bổ sung an toàn tuyệt đối được xác nhận trên phụ nữ mang thai, sự cẩn trọng phòng ngừa rủi ro luôn phải đặt lên hàng đầu [2].
Những hiểu lầm thường gặp khi dùng thảo mộc thai kỳ
Sai lầm phổ biến nhất là quan niệm "thảo mộc tự nhiên thì vô hại". Nhiều người cho rằng uống nước sắc đậu khấu đặc hoặc viên uống thảo dược sẽ giúp ấm tử cung, ngừa cảm cúm cho mẹ bầu mà không có tác dụng phụ. Thực tế, bất kỳ hoạt chất tự nhiên nào có tính dược lý mạnh đều có thể gây biến đổi sinh hóa nếu dùng sai liều lượng [2].
Một hiểu lầm khác là đánh đồng việc ăn một bát phở có nêm chút quả đậu khấu với nguy cơ sảy thai tức thì. Lượng gia vị thoang thoảng dùng để nấu ăn ở ngưỡng rất thấp, hòa loãng trong lượng nước dùng lớn nên nguy cơ ngộ độc hay gây biến chứng cấp tính là không đáng kể so với việc cố tình uống tinh dầu đặc.
Những ai cần đặc biệt thận trọng với thảo mộc?
Nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý bao gồm phụ nữ có tiền sử sảy thai liên tiếp, dọa sảy thai, tử cung nhạy cảm hoặc có dấu hiệu dọa sinh non. Bất kỳ tác động nào làm tăng trương lực cơ trơn hoặc xáo trộn nội tiết tố trong giai đoạn này đều có thể gây bất lợi [2].
Ngoài ra, phụ nữ đang cho con bú cũng cần thận trọng khi sử dụng các chế phẩm đậm đặc từ đậu khấu, vì hoạt chất thảo mộc có thể tiết qua sữa mẹ và tiếp tục tác động đến trẻ sơ sinh [2]. Người có bệnh lý nền mạn tính hoặc đang sử dụng các thuốc điều trị cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi đưa thêm các chiết xuất thảo mộc vào chế độ ăn.
Hướng dẫn áp dụng an toàn trong đời sống
Để vừa an tâm vừa đảm bảo an toàn cho thai kỳ, thai phụ nên áp dụng các nguyên tắc dùng gia vị chuẩn mực:
- Nêm nếm: Chỉ sử dụng đậu khấu như một loại gia vị tạo mùi thơm với lượng nhỏ trong các món ăn gia đình đã nấu chín kỹ.
- Tránh xa chế phẩm đặc: Không sử dụng tinh dầu đậu khấu nguyên chất để uống, không dùng trà thảo mộc chứa liều lượng cao, và không tự ý uống bột đậu khấu đóng viên làm thực phẩm chức năng [2].
- Lắng nghe cơ thể: Nếu sau khi ăn món có chứa gia vị lạ xuất hiện cảm giác đau quặn bụng, khó chịu đường tiêu hóa hoặc co thắt nhẹ vùng bụng dưới, cần ngưng sử dụng ngay.
- Tư vấn y tế: Mọi thắc mắc về việc dùng thảo dược bổ trợ sức khỏe trong thai kỳ đều cần thông qua chỉ định của bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Tóm lại, đậu khấu là gia vị an toàn khi hiện diện với liều lượng vừa phải trong ẩm thực thông thường. Thai phụ không nên quá lo lắng khi thưởng thức các món ăn nêm nếm nhẹ nhàng, nhưng tuyệt đối không dùng chiết xuất đậm đặc để bảo vệ tối đa sức khỏe của mẹ và bé [2].
