Rủi ro an toàn sinh học khi dùng nhau thai động vật ít ai biết

Lời đồn làm đẹp và mặt trái sinh học ít người để ý

Nhau thai cừu từ lâu được quảng cáo rầm rộ như một phương thuốc thần kỳ giúp trẻ hóa làn da và bồi bổ sức khỏe toàn diện. Nhiều người sẵn sàng chi tiền triệu cho các loại viên uống, tinh chất chiết xuất từ cơ quan này mà ít khi băn khoăn về nguồn gốc thực sự của sản phẩm.

Liệu việc sử dụng nhau thai động vật có thực sự an toàn tuyệt đối như lời đồn thổi? Thực tế khoa học cho thấy, nhau thai là cơ quan trao đổi chất phức tạp, đồng thời cũng là nơi tiềm ẩn nguy cơ tích tụ và lây truyền nhiều loại mầm bệnh nguy hiểm từ động vật sang người.

Hiểu rõ bản chất sinh học của nhau thai cừu giúp người tiêu dùng có cái nhìn tỉnh táo, tránh rơi vào bẫy quảng cáo thần thánh hóa sản phẩm.

Nhau thai: Lá chắn bảo vệ hay ổ chứa mầm bệnh?

Nhau thai giữ nhiệm vụ nuôi dưỡng thai nhi và đóng vai trò như một hàng rào sinh học ngăn chặn các tác nhân gây hại xâm nhập từ cá thể mẹ sang con. Tuy nhiên, hàng rào này không hoàn hảo và rất nhiều loại vi sinh vật vẫn có khả năng xâm nhập, khu trú ngay tại mô nhau thai.

Khi động vật mẹ bị nhiễm trùng, mầm bệnh có thể theo đường máu hoặc từ đường sinh dục di chuyển thẳng vào bánh nhau ^[1]. Một số tác nhân truyền nhiễm chính có độc lực cao có khả năng tự vượt qua hàng rào nhau thai còn nguyên vẹn để gây bệnh ^[1]. Những tác nhân cơ hội khác có thể xâm nhập khi nhau thai bị tổn thương, hệ vi sinh vật sinh dục bị xáo trộn hoặc cơ thể mẹ bị suy giảm miễn dịch ^[1].

Hơn nữa, các tế bào miễn dịch chuyên biệt tại nhau thai như tế bào Hofbauer có thể trở thành nơi cư trú của virus sống, biến cơ quan này thành ổ chứa tác nhân gây bệnh ^[2]. Việc thu gom nhau thai từ các đàn cừu, dê không qua kiểm soát nghiêm ngặt tiềm ẩn rủi ro rất lớn về an toàn sinh học.

Nghiên cứu chỉ ra những mầm bệnh nào trong nhau thai?

Các bằng chứng khoa học thực tế đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều loại vi khuẩn, ký sinh trùng và virus nguy hiểm ngay trong các mẫu mô nhau thai động vật.

Một nghiên cứu công bố năm 2021 tại Sardinia (Ý) đã tiến hành phân tích phân tử trên các sản phẩm sảy thai của cừu và dê ^[3]. Kết quả cho thấy vi khuẩn Coxiella burnetii hiện diện ở mức rất cao, được phát hiện trong 56% mẫu nhau thai cừu (18/32 mẫu) và 23% mẫu não cừu (10/43 mẫu) ^[3]. Động vật có vú nuôi trong nhà, chủ yếu là cừu, dê và gia súc, chính là ổ chứa nhiễm trùng quan trọng nhất của vi khuẩn này ^[3]. Đáng chú ý, C. burnetii có thể lây truyền từ động vật sang người chủ yếu qua đường hít phải sol khí bị nhiễm bẩn ^[3].

Cũng trong nghiên cứu này, ký sinh trùng Toxoplasma gondii - tác nhân gây bệnh toxoplasmosis và là một bệnh truyền lây từ động vật sang người quan trọng - được phát hiện trong 6% mẫu nhau thai cừu (2/32 mẫu) ^[3]. Dù tỷ lệ này thấp hơn các khảo sát trước đó tại địa phương (từng ghi nhận 13,1% mẫu nhau thai cừu sảy thai vào năm 2007), đây vẫn là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe con người ^[3].

Ở loài gia súc khác, nghiên cứu năm 2021 về tỷ lệ tử vong chu sinh ở bò chỉ ra rằng các mầm bệnh như Coxiella burnetii hoặc Neospora caninum có thể lưu hành nội dịch trong đàn, dẫn đến hiện tượng đồng nhiễm nhiều tác nhân trên cùng một cá thể ^[1].

Đối với các loài động vật móng guốc khác như lợn rừng tại miền Trung nước Ý, nghiên cứu năm 2021 cho thấy virus Parvovirus týp 1 (PPV1) lưu hành rộng rãi với tỷ lệ huyết thanh dương tính từ 30% đến 78% ở châu Âu, có khả năng vượt qua hàng rào nhau thai hiệu quả đối với các chủng độc lực cao ^[4]. Các virus khác như SuHV-1 hay PCV2 cũng được biết đến với khả năng truyền dọc từ mẹ sang thai qua nhau thai ^[4].

Nghịch lý tiệt trùng: Khử sạch khuẩn hay giữ hoạt tính?

Để loại bỏ các mầm bệnh nguy hiểm như vi khuẩn, virus hay ký sinh trùng, các sản phẩm có nguồn gốc từ nhau thai bắt buộc phải trải qua quy trình xử lý nhiệt, áp suất hoặc hóa chất khử trùng nghiêm ngặt. Đây chính là điểm mâu thuẫn lớn nhất giữa an toàn sinh học và hiệu quả thực tế của sản phẩm.

Các chất dinh dưỡng đặc biệt, kháng thể, protein và enzyme trong nhau thai động vật – vốn được quảng bá là mang lại "hoạt tính sinh học" giúp làm đẹp và trẻ hóa – đều có cấu trúc protein rất nhạy cảm với nhiệt độ. Khi áp dụng các biện pháp tiệt trùng đủ mạnh để tiêu diệt các vi khuẩn chịu nhiệt như Coxiella burnetii hoặc các loại virus, hầu hết các chuỗi protein và hoạt chất sinh học tự nhiên này cũng sẽ bị biến tính và mất hoàn toàn tác dụng ban đầu.

Ngược lại, nếu quy trình chế biến chỉ sử dụng nhiệt độ thấp hoặc sấy đông khô sơ sài nhằm "bảo tồn hoạt tính tế bào sống", nguy cơ tồn dư mầm bệnh truyền nhiễm là rất cao. Do đó, người tiêu dùng hoặc đang sử dụng một sản phẩm đã mất đi các hoạt tính thần kỳ như quảng cáo, hoặc đang đối mặt với rủi ro lây nhiễm sinh học tiềm ẩn.

Những hiểu lầm tai hại về viên uống nhau thai

Hiểu lầm phổ biến nhất là quan niệm "nhau thai là thần dược tự nhiên nên an toàn tuyệt đối". Thực chất, nhau thai từ động vật là phế phẩm sinh học sau sinh, tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể và môi trường chuồng trại nhiều vi khuẩn.

Nhiều người cũng tin rằng nhau thai giúp đưa "tế bào gốc sống" vào cơ thể qua đường uống. Về mặt sinh lý học, bất kỳ tế bào hay chuỗi protein nào khi đi qua dạ dày đều bị acid dịch vị và enzyme tiêu hóa phân cắt thành các acid amin thông thường trước khi hấp thu. Hoàn toàn không có chuyện tế bào sống hay hormone nguyên vẹn từ nhau thai cừu đi thẳng vào máu để tái tạo làn da.

Việc tin theo những lời tiếp thị thổi phồng không chỉ gây lãng phí tiền bạc mà còn mang lại tâm lý chủ quan, bỏ qua việc kiểm tra chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm.

Ai nên cẩn trọng trước các sản phẩm này?

Người tiêu dùng bình thường cần thận trọng khi tiếp cận các chế phẩm từ mô động vật sống hoặc chưa qua kiểm định cấp phép. Đặc biệt, những nhóm đối tượng sau cần tránh tự ý sử dụng:

Phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú không nên tự ý dùng các sản phẩm chiết xuất mô nhau thai không rõ nguồn gốc. Mầm bệnh lây truyền từ động vật như Toxoplasma gondii có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho thai kỳ và sự phát triển của thai nhi ^[3].

Người có cơ địa dị ứng, tiền sử dị ứng với protein lạ từ động vật hoặc người đang mắc các bệnh tự miễn cần tránh sử dụng để phòng ngừa phản ứng viêm dị ứng nặng.

Những người đang mắc bệnh lý nền mạn tính hoặc đang dùng các loại thuốc điều trị đặc hiệu phải tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng bất kỳ thực phẩm bổ sung nào để tránh nguy cơ tương tác bất lợi.

Lựa chọn chăm sóc sức khỏe khoa học và an toàn

Nếu muốn cải thiện sức khỏe làn da và làm chậm quá trình lão hóa, người tiêu dùng nên ưu tiên các biện pháp đã được khoa học chứng minh rõ ràng thay vì trông cậy vào nhau thai cừu.

Hãy duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng với đủ lượng đạm từ thực phẩm tươi sống thông thường, bổ sung nhiều rau xanh, trái cây giàu vitamin C và chất chống oxy hóa tự nhiên. Đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày, ngủ đủ giấc và hình thành thói quen bôi kem chống nắng đều đặn để bảo vệ da khỏi tác hại của tia cực tím.

Trong trường hợp vẫn muốn sử dụng các sản phẩm hỗ trợ từ nhau thai cừu, người dùng chỉ nên chọn những thương hiệu uy tín, có nguồn gốc rõ ràng, được cơ quan y tế kiểm duyệt chất lượng nghiêm ngặt và công khai minh bạch quy trình sản xuất.

Dù được ca tụng là bí quyết làm đẹp vượt trội, nhau thai động vật vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro sinh học khó lường. Thay vì chạy theo những trào lưu đắt đỏ và thiếu căn cứ, việc chăm sóc cơ thể từ lối sống lành mạnh, ăn uống khoa học luôn là giải pháp bền vững và an toàn nhất.