Nhiều người bệnh truyền tai nhau việc dùng lá tai tượng ấn làm bài thuốc dân gian trị dứt tiểu đường. Lời đồn này khiến không ít người tự ý bỏ phác đồ điều trị chuẩn của y tế. Thực tế khoa học chỉ ra tai tượng ấn không thể chữa dứt điểm căn bệnh mạn tính này.
Dữ liệu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận chiết xuất từ cây tai tượng ấn có khả năng ức chế enzyme tiêu hóa carbohydrate và hạ đường huyết sau ăn trên mô hình động vật thí nghiệm [1]. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả dứt điểm bệnh [1].
Cơ chế tác động lên đường huyết của tai tượng ấn
Tiểu đường tuýp 2 đặc trưng bởi tình trạng rối loạn tiết hoặc kháng insulin, khiến lượng đường trong máu tăng vọt sau các bữa ăn. Một chiến lược điều trị phổ biến là làm chậm quá trình phân giải tinh bột bằng cách ức chế các enzyme tiêu hóa ở ruột non.
Cây tai tượng ấn (tên khoa học Acalypha indica, tên tiếng Anh là Indian copper leaf) chứa các hoạt chất thực vật có đặc tính sinh học [1]. Chiết xuất từ thân cây tai tượng ấn (AIS) trong các thí nghiệm trước đó đã được chứng minh có khả năng ức chế men alpha-glucosidase [1]. Enzyme này chịu trách nhiệm bẻ gãy các phân tử đường phức hợp thành đường đơn để hấp thu qua niêm mạc ruột. Khi men này bị chặn lại, quá trình chuyển hóa đường chậm lại, hạn chế tình trạng tăng đường huyết đột ngột sau bữa ăn [1].
Bằng chứng thực nghiệm trên động vật nói gì?
Nghiên cứu công bố năm 2016 đã đánh giá tác động hạ đường huyết sau ăn và chống oxy hóa của chiết xuất thân cây tai tượng ấn (AIS) trên chuột cống trắng chủng Albino Wistar [1]. Thử nghiệm dùng hóa chất streptozotocin (STZ) để gây bệnh tiểu đường trên chuột, sau đó tiến hành nạp đường maltose, sucrose và glucose [1].
Các nhà nghiên cứu chia chuột thành các nhóm và sử dụng dịch chiết AIS với liều lượng từ 300 đến 600 mg/kg thể trọng [1]. Kết quả cho thấy chiết xuất AIS giúp giảm 69,10% mức đường huyết ở chuột tiểu đường được nạp maltose [1]. Đối với nhóm chuột nạp sucrose, mức hạ đường huyết đạt tới 80,35% so với nhóm chuột tiểu đường đối chứng [1].
Nghiên cứu cũng ghi nhận dịch chiết thân tai tượng ấn giúp phục hồi tổn thương gan do streptozotocin gây ra ở liều 300-600 mg/kg [1]. Trước đó, chiết xuất cồn của thân cây cũng cho thấy tính an toàn, dung nạp tốt trong các thử nghiệm độc tính cấp và bán trường diễn trên chuột [1].
Giới hạn lớn giữa phòng thí nghiệm và người thật
Mặc dù kết quả trên động vật rất khả quan, nhóm nghiên cứu năm 2016 chỉ đưa ra kết luận rằng AIS có tiềm năng phát triển thành sản phẩm bổ sung dinh dưỡng (nutraceutical supplement) hỗ trợ quản lý tiểu đường tuýp 2 [1].
Thực nghiệm mới dừng lại ở chuột cống trắng, chưa từng được kiểm chứng qua các giai đoạn thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trên cơ thể người [1]. Chuột cống có tốc độ chuyển hóa và phản ứng sinh học khác xa con người. Do đó, việc suy diễn kết quả từ mức liều 300-600 mg/kg trên chuột sang người bệnh là thiếu cơ sở khoa học và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc hoặc mất kiểm soát đường huyết [1].
Hiểu lầm về khả năng "trị dứt" bệnh tiểu đường
Rất nhiều bệnh nhân lầm tưởng các cây cỏ ức chế men tiêu hóa có thể triệt tiêu hoàn toàn bệnh tiểu đường. Đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm về mặt bệnh học. Tiểu đường là bệnh mạn tính liên quan mật thiết đến suy giảm chức năng tế bào beta đảo tụy và hiện tượng kháng insulin toàn thân.
Việc ức chế men alpha-glucosidase của dịch chiết thảo mộc chỉ mang tính chất hỗ trợ tạm thời nhằm giảm tải đỉnh đường huyết sau bữa ăn [1]. Nó không phục hồi được thụ thể insulin bị khiếm khuyết hay đảo ngược hoàn toàn tiến trình bệnh. Khi ngừng đưa chất ức chế vào cơ thể, tinh bột từ bữa ăn tiếp theo vẫn tiếp tục được phân giải và hấp thu bình thường.
Ai nên thận trọng trước bài thuốc truyền miệng này?
Người mắc bệnh tiểu đường tuýp 1 hoặc phụ nữ mắc đái tháo đường thai kỳ tuyệt đối không tự ý dùng bài thuốc tai tượng ấn để chữa bệnh vì chưa có dữ liệu nghiên cứu trên các nhóm đối tượng này. Người bệnh đang sử dụng thuốc hạ đường huyết kê đơn hoặc tiêm insulin nếu tự ý kết hợp tai tượng ấn có thể đối mặt nguy cơ hạ đường huyết quá mức.
Người có bệnh nền về gan, thận hoặc người cao tuổi cần đặc biệt cẩn trọng. Dù nghiên cứu trên chuột ghi nhận tác dụng bảo vệ gan ở liều nhất định [1], việc tự đun sắc thảo mộc không rõ hàm lượng, độ tinh khiết có thể gây quá tải cho các cơ quan giải độc trong cơ thể.
Áp dụng thực tế thế nào cho an toàn?
Cây tai tượng ấn là dược liệu truyền thống dùng trị nhiều bệnh lý khác nhau [1]. Tuy nhiên, để hỗ trợ quản lý đường huyết, người bệnh không được tự ý thu hái hay bào chế làm bài thuốc thay thế thuốc điều trị chính.
Nếu có ý định sử dụng các sản phẩm hỗ trợ chứa nguồn gốc thảo dược, người bệnh bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Mọi can thiệp bằng thảo mộc chỉ có thể xem là biện pháp hỗ trợ với liều lượng vừa phải theo chỉ định y khoa. Nền tảng điều trị bền vững nhất vẫn là tuân thủ phác đồ thuốc, tập luyện thể lực đều đặn và duy trì chế độ dinh dưỡng ít đường đơn, giàu chất xơ tự nhiên.
Lời khuyên cân bằng cho người bệnh tiểu đường
Tin đồn về các thần dược thảo mộc "trị dứt" tiểu đường thường đánh vào tâm lý sợ uống thuốc tây lâu năm của người bệnh. Thay vì đặt cược tính mạng vào các bài thuốc chưa rõ hiệu lực lâm sàng, người bệnh cần nhìn nhận tai tượng ấn đúng bản chất là một đối tượng nghiên cứu tiềm năng trong phòng thí nghiệm [1]. Hãy kiểm soát bệnh tật bằng kiến thức khoa học, theo dõi chỉ số đường huyết định kỳ và luôn đồng hành cùng bác sĩ điều trị.
