Bối cảnh và lời đồn thổi quanh nhau thai cừu
Nhiều người chi tiền triệu mua các sản phẩm chiết xuất nhau thai cừu với niềm tin làm chậm lão hóa, phục hồi thanh xuân và tăng cường sinh lý toàn diện. Các quảng cáo trên mạng xã hội thường gắn mác "thần dược tái tạo tế bào", biến sản phẩm này thành giải pháp làm đẹp thần kỳ.
Nhưng thực tế khoa học không màu hồng như quảng cáo. Hiện tại, chưa có bất kỳ bằng chứng lâm sàng chuẩn mực nào trên người chứng minh nhau thai cừu giúp con người "cải lão hoàn đồng" hay tăng cường sinh lý vượt bậc. Dữ liệu sinh học hiện có mới chỉ dừng lại ở các thí nghiệm trên động vật và ống nghiệm, khác xa với những lời tuyên bố thương mại.
Lời đồn 1: "Cải lão hoàn đồng", đảo ngược tuổi sinh học ở người
Lời đồn phổ biến nhất là nhau thai cừu có thể đảo ngược quá trình già hóa tế bào người. Các nhãn hàng thường viện dẫn những thuật ngữ như "tăng sinh tế bào gốc", "chống oxy hóa cấp độ tế bào" để thuyết phục người mua.
Một nghiên cứu công bố năm 2025 đã thử nghiệm chiết xuất nhau thai cừu (SPE) trên mô hình chuột bị gây lão hóa bằng D-galactose [1]. Chuột lão hóa dùng SPE có nồng độ các enzyme chống oxy hóa trong huyết thanh gồm superoxide dismutase (SOD), glutathione peroxidase (GSH-Px) và catalase (CAT) cao hơn hẳn nhóm đối chứng, đồng thời nồng độ chất chỉ thị tổn thương oxy hóa malondialdehyde (MDA) giảm xuống [1].
Nghiên cứu này cũng ghi nhận SPE làm giảm tỷ lệ vi khuẩn Firmicutes/Bacteroidetes (F/B) trong ruột chuột và làm tăng tới 1177,94% vi khuẩn Akkermansia muciniphila – loài vi khuẩn đường ruột liên quan tới điều hòa miễn dịch và tiềm năng chống lão hóa [1]. Phân tích huyết thanh chuột còn phát hiện sự gia tăng chất chuyển hóa EPA và triptolide [1].
Tuy nhiên, đây là thí nghiệm thực hiện hoàn toàn trên chuột [1]. Cơ thể người có hệ vi sinh vật đường ruột, hệ miễn dịch và chuyển hóa khác biệt sâu sắc với chuột. Việc chuột tăng men chống oxy hóa hay thay đổi hệ vi khuẩn không đồng nghĩa người uống viên nhau thai cừu sẽ trẻ lại hay kéo dài tuổi thọ.
Một nghiên cứu khác vào năm 2012 theo dõi 44 người sử dụng thực phẩm bổ sung có chứa chiết xuất nhau thai [2]. Kết quả cho thấy số lượng tế bào CD34+ trong máu cao hơn gần 6 lần so với nhóm chứng, hoạt tính telomerase trung bình tăng 30%, nhưng nồng độ yếu tố tăng trưởng IGF1 trong huyết thanh lại không thay đổi đáng kể [2].
Dù vậy, chế phẩm thử nghiệm trong nghiên cứu 2012 là một thực phẩm bổ sung phức hợp [2]. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nhau thai người từng được y học cổ truyền dùng với tên "tử hà xa", nhưng dữ liệu hiện đại trên người vẫn rất hạn chế và cần thêm nhiều kiểm chứng nghiêm ngặt [2]. Do đó, khẳng định uống nhau thai cừu giúp "trẻ hóa toàn diện" ở người là sự phóng đại thương mại, vượt xa ranh giới bằng chứng.
Lời đồn 2: Tăng cường sinh lý nam nữ toàn diện
Nhiều sản phẩm nhau thai cừu được quảng bá như giải pháp phòng the hữu hiệu cho cả nam và nữ. Lời đồn này dựa trên giả định rằng nhau thai chứa dồi dào hormone sinh dục và dưỡng chất kích hoạt ham muốn.
Về mặt sinh học tự nhiên, nhau thai cừu đóng vai trò vận chuyển dinh dưỡng từ mẹ sang thai nhi, chuyển chất thải từ thai về mẹ, bảo vệ thai trước miễn dịch người mẹ và hoạt động như một cơ quan nội tiết [3]. Khi mang thai, nhau thai động vật tiết ra các hormone để duy trì thai kỳ [3].
Thế nhưng, việc cơ quan này tiết hormone trong tử cung cừu không có nghĩa là dịch chiết từ nó khi vào dạ dày người sẽ giúp tăng cường ham muốn hay cải thiện rối loạn cương dương. Khi được tinh chế thành viên uống, phần lớn protein và chuỗi peptide bị dịch vị dạ dày phân cắt thành các amino acid đơn thuần. Hiện tại, không có nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh chiết xuất nhau thai cừu giúp cải thiện chức năng sinh lý hay chữa yếu sinh lý ở người.
Lời đồn 3: An toàn tuyệt đối, uống bao nhiêu cũng tốt
Nhiều người quan niệm nhau thai là nguồn gốc nuôi dưỡng sinh mệnh nên hoàn toàn lành tính, dùng liều cao chỉ bổ chứ không hại. Thực tế y văn chỉ ra các rủi ro nhiễm khuẩn và mầm bệnh nếu khâu kiểm soát nguồn gốc không bảo đảm.
Một nghiên cứu công bố năm 2015 đã chỉ ra nhau thai cừu đóng vai trò chính trong việc lây truyền ngang bệnh scrapie cổ điển (một bệnh thoái hóa thần kinh dạng prion nguy hiểm ở cừu) [4]. Prion là dạng protein cuộn gập bất thường, có khả năng lây nhiễm và bền vững cao [4]. Dù các chương trình loại trừ scrapie tập trung vào kiểm soát tiếp xúc với nhau thai cừu nhiễm bệnh, mầm bệnh này vẫn là nguy cơ nghiêm trọng trong chăn nuôi và chế biến sinh phẩm [4].
Bên cạnh nguy cơ prion, mô nhau thai còn có khả năng truyền vi khuẩn. Nghiên cứu năm 2021 đã phát hiện DNA và protein của vi khuẩn đưa vào miệng cừu mẹ có thể di chuyển qua nhau thai đến thai nhi [5]. Nhau thai cừu thuộc dạng liên bào nhung mao (epitheliochorial placenta), có cấu trúc số lớp tế bào ngăn cách máu mẹ và con khác biệt với nhau thai người dạng máu nhung mao (hemochorial placenta) [5]. Sự khác nhau về cấu trúc mô học cảnh báo việc không thể ngoại suy bừa bãi sinh lý nhau thai cừu sang người [5].
Ngoài ra, nhau thai cừu tươi có mùi vị khó chịu rất khó sử dụng trực tiếp [6]. Nghiên cứu năm 2021 đã phải sử dụng chủng nấm men Brettanomyces deamine kh3 phân lập từ giấm táo để lên men nhau thai cừu, nhằm làm thay đổi các hợp chất bay hơi như amoniac hay dimethyl disulfide để giảm mùi hôi khó chịu [6]. Nếu sản phẩm trôi nổi không được khử khuẩn, xử lý mầm bệnh và tinh chế theo tiêu chuẩn công nghiệp nghiêm ngặt, người dùng phải đối mặt với nguy cơ dị ứng, rối loạn tiêu hóa và phơi nhiễm vi sinh vật lạ.
Nhau thai cừu thực chất có những gì?
Chiết xuất nhau thai cừu (SPE) trong y học cổ truyền từng được ghi nhận về một số đặc tính sinh lý thực nghiệm như chống oxy hóa, hỗ trợ phục hồi vết thương và chống viêm [1]. Chiết xuất nhau thai nói chung là nguồn chứa peptide, amino acid, chất chống oxy hóa, lipid, vitamin và khoáng chất [2].
Ở góc độ dinh dưỡng, nhau thai cừu cung cấp một số dưỡng chất cơ bản như đạm và vi chất. Tuy nhiên, các chất này hoàn toàn có thể hấp thu được qua chế độ ăn phong phú hằng ngày từ thịt nạc, cá, trứng, đậu và rau quả tươi mà không cần chi số tiền lớn cho các viên uống đắt đỏ.
Những tác động bảo vệ gan hay phục hồi ty thể lão hóa cũng từng được ghi nhận trong nghiên cứu năm 2025 đối với peptide nhau thai bò (CPP) trên chuột, giúp tăng trọng lượng, cải thiện men chống oxy hóa và chức năng ty thể gan chuột lão hóa do D-galactose [7]. Nhưng một lần nữa, đây là kết quả trên mô hình chuột với peptide nhau thai bò, hoàn toàn không phải cơ sở để xác nhận công năng chữa bệnh trên người cho nhau thai cừu [7].
Ai nên thận trọng trước sản phẩm nhau thai cừu?
Người có tiền sử dị ứng đạm động vật cần hết sức cẩn thận, vì các protein ngoại lai trong nhau thai cừu có thể kích hoạt dị ứng hoặc mẩn ngứa.
Phụ nữ mang thai và mẹ đang cho con bú chưa có dữ liệu nghiên cứu an toàn đầy đủ trên người, tuyệt đối không nên tự ý dùng các thực phẩm chức năng từ nhau thai động vật.
Người có bệnh lý nền về gan, thận hoặc các bệnh nội tiết nhạy cảm với hormone cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng. Không dùng nhau thai cừu để thay thế bất kỳ phác đồ điều trị y khoa nào.
Gợi ý áp dụng và lời khuyên thực tế
Nếu vẫn muốn dùng thực phẩm bổ sung chứa chiết xuất nhau thai cừu để bổ sung dưỡng chất, người tiêu dùng cần đọc kỹ nguồn gốc xuất xứ, lựa chọn thương hiệu đạt chuẩn chứng nhận của Bộ Y tế để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc prion.
Chỉ nên dùng với lượng vừa phải theo đúng khuyến cáo trên nhãn sản phẩm hoặc chỉ định của chuyên gia dinh dưỡng, không tự ý tăng liều. Đừng đặt kỳ vọng sản phẩm này sẽ "cải lão hoàn đồng", xóa mờ vết nhăn lâu năm hay kích thích sinh lý vượt trội.
Thay vì dựa dẫm vào các sản phẩm đắt đỏ, duy trì chế độ ăn đủ chất, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên và uống đủ nước vẫn là giải pháp chống lão hóa khoa học, an toàn và bền vững nhất đã được y học kiểm chứng.
