Thực hư trào lưu uống dầu mù u trị đau dạ dày

Nhiều người truyền tai nhau mẹo dân gian uống trực tiếp dầu mù u để bọc niêm mạc, làm lành vết loét và dứt cơn đau dạ dày. Thấy dầu mù u hay dùng bôi bỏng, làm lành sẹo ngoài da, không ít người tin dầu cũng làm lành tổn thương trong đường ruột tương tự.

Uống dầu mù u chữa đau dạ dày hoàn toàn sai lầm và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng. Không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào xác nhận việc uống dầu mù u an toàn hay hiệu quả cho bệnh lý dạ dày ở người.

Dầu mù u chiết xuất từ cây Calophyllum inophyllum, chỉ dùng bôi ngoài da. Tự ý nuốt loại dầu này có thể gây bỏng rát, kích ứng niêm mạc tiêu hóa và tổn hại chức năng gan, thận.

Cây mù u hấp thụ nhiều kim loại nặng độc hại

Cây mù u (Calophyllum inophyllum) tích lũy kim loại nặng từ môi trường sống rất mạnh [1]. Thân, lá và hạt cây hấp thu lượng lớn độc chất từ đất ô nhiễm [1].

Nghiên cứu năm 2012 thử nghiệm trồng cây mù u trên bãi thải quặng sắt để xử lý ô nhiễm môi trường [1]. Kết quả ghi nhận cây sống sót 100% và tích tụ hàm lượng chì (Pb) lên tới 1662 microgam/gam, sắt (Fe) đạt 2313 microgam/gam trong mô thực vật, cùng đồng (Cu), kẽm (Zn), crom (Cr) và niken (Ni) [1].

Chỉ số vận chuyển (TF) của đa số kim loại nặng ở cây mù u lớn hơn 1 [1]. Cây hút kim loại độc từ rễ rồi chuyển dịch mạnh mẽ lên các bộ phận trên mặt đất [1].

Qua một năm theo dõi, mù u loại bỏ hơn 30% lượng sắt, chì, đồng và kẽm khỏi khu vực đất ô nhiễm [1]. Dùng hạt hoặc bộ phận từ cây tích độc để ép dầu uống tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc kim loại nặng cấp hoặc mạn tính cho cơ thể.

Độc tính tế bào và các chất kháng sinh học trong mù u

Chiết xuất cây mù u chứa các hợp chất xanthone và nhựa có độc tính tế bào đáng kể [2], [3]. Hợp chất này được thử nghiệm nhằm tiêu diệt tế bào bất thường chứ không phải chất dinh dưỡng an toàn cho dạ dày [2], [4].

Nghiên cứu năm 2010 phân lập hai hợp chất caloxanthone O (hợp chất 1) và caloxanthone P (hợp chất 2) từ cành mù u [4]. Khi thử nghiệm trên dòng tế bào ung thư dạ dày người (SGC-7901) bằng phương pháp MTT, caloxanthone O thể hiện độc tính tế bào mạnh với giá trị IC50 là 22,4 microgam/mL, trong khi hợp chất 2 không có hoạt tính với IC50 lớn hơn 100 microgam/mL [4].

Năm 2015, nghiên cứu vỏ thân cây Calophyllum inophyllum chiết xuất 6 loại xanthone: inophinnin, inophinone, pyranojacareubin, rheediaxanthone A, macluraxanthone và 4-hydroxyxanthone [2]. Thử nghiệm MTT trên 5 dòng tế bào ung thư người cho thấy các chất này ức chế tăng sinh và thể hiện độc tính tế bào phụ thuộc vào nhóm thế pyrano và prenyl [2].

Cùng năm 2015, nghiên cứu đánh giá nhựa cây mù u cho thấy nhựa biểu hiện hoạt tính kháng vi sinh vật không đặc hiệu [3]. Độc tính tế bào của các thành phần trong mù u chưa qua kiểm soát liều lượng đường uống dễ gây hoại tử niêm mạc ruột.

Nghiên cứu kháng viêm, bảo vệ tế bào: Chỉ giá trị ngoài da

Mù u có đặc tính kháng viêm và chống oxy hóa trong ống nghiệm, nhưng giới hạn ở ứng dụng ngoài da hoặc nhãn khoa [5], [6].

Nghiên cứu năm 2012 kiểm tra dịch chiết aceton từ lá cây mù u trên tế bào đại thực bào chuột RAW 264.7 bị kích thích bởi LPS [6]. Dịch chiết ức chế tạo nitric oxide (NO) và biểu hiện các enzyme iNOS, cyclooxygenase-2 (COX-2) cũng như yếu tố phiên mã NF-kappaB theo liều lượng [6]. Dịch chiết lá ức chế miR-146a nhưng không ảnh hưởng miR-155 và miR-424 [6]. Thử nghiệm chỉ thực hiện trên dòng tế bào biệt hóa trong phòng thí nghiệm, không chứng minh uống dầu mù u giảm viêm dạ dày [6].

Năm 2007, nghiên cứu dầu mù u làm màng lọc tia UV sinh học [5]. Nồng độ dầu cực thấp (1/10.000 thể tích) hấp thụ bức xạ UV tốt và cho chỉ số chống nắng SPF 18-22 [5]. Ở nồng độ đến 1%, dầu không độc đối với tế bào biểu mô kết mạc người, ức chế 85% tổn thương DNA do tia cực tím và không gây kích ứng mắt thỏ New Zealand [5]. Thử nghiệm dùng cho mắt và da ngoài, không phải dữ liệu tiêu hóa đường uống [5].

Nghiên cứu sàng lọc năm 2022 chiết xuất mù u bằng ethanol nhằm tìm hoạt tính kháng SARS-CoV-2 trên tế bào VeroE6, nhưng mù u không tạo được hiệu quả nổi bật bằng các cây khác và không được đưa vào thử nghiệm độc tính trên chuột [7]. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng uống dầu mù u trị viêm loét tiêu hóa ở người hoàn toàn bằng không.

Hiểu lầm tai hại: Nhầm lẫn bôi ngoài và uống trong

Nhiều người tin cây cỏ tự nhiên không độc, vết thương ngoài da bôi lành thì uống vào vết loét dạ dày cũng lành.

Dầu mù u bôi bỏng tạo màng lipid ngăn mất nước và kháng khuẩn bề mặt. Môi trường dạ dày chứa axit clohydric đậm đặc cùng các enzyme phân giải protein. Đưa dầu thô chứa nhựa và xanthone vào đường ruột kích hoạt phản ứng co thắt dữ dội.

Nhựa thực vật trong mù u tác động trực tiếp lên lớp tế bào biểu mô đang viêm loét, làm tăng xung huyết tiêu hóa. Độc chất hấp thu qua tĩnh mạch cửa đổ dồn về gan, tạo gánh nặng chuyển hóa cực lớn gây viêm gan nhiễm độc.

Ai cần tuyệt đối tránh xa việc uống dầu mù u?

Mọi đối tượng đều tuyệt đối không uống dầu mù u tự chế hoặc dầu đóng chai thương mại không có chỉ định uống.

Người có tiền sử đau dạ dày, viêm trợt, trào ngược hay loét dạ dày tá tràng càng phải tránh. Dầu mù u gây buồn nôn, tiêu chảy cấp, xuất huyết tiêu hóa do độc tính cọ xát trực tiếp vào vết trợt.

Người mắc bệnh gan mạn tính, men gan cao, suy giảm chức năng gan, phụ nữ mang thai, mẹ cho con bú và trẻ nhỏ không được nuốt dầu mù u. Nguy cơ tích lũy kim loại nặng như chì từ cây mù u gây hại cho hệ thần kinh và nội tạng [1].

Cách xử lý đúng khi bị đau dạ dày

Khi xuất hiện cơn đau vùng thượng vị, ợ hơi, ợ chua hay chướng bụng, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tiêu hóa.

Nội soi tiêu hóa giúp xác định chính xác tổn thương do vi khuẩn HP hay viêm trợt thông thường. Dùng phác đồ chuẩn y khoa như thuốc ức chế tiết axit (PPI), kháng sinh diệt HP hoặc trung hòa dịch vị theo đơn bác sĩ.

Duy trì thói quen ăn chín uống sôi, hạn chế đồ cay nóng, không dùng rượu bia và tránh tự ý sử dụng các loại dầu chiết thô không rõ nguồn gốc. Dầu mù u chỉ giữ đúng công năng bôi ngoài da hỗ trợ liền sẹo, bỏng nhẹ hoặc làm mỹ phẩm chống nắng theo chỉ dẫn chuyên môn [5].

Lời khuyên cân bằng

Dầu mù u là dược liệu giá trị cho da liễu nhưng không phải thuốc uống chữa đau dạ dày. Tự ý nuốt dầu mù u có thể biến vết loét nhẹ thành ngộ độc tiêu hóa và tổn thương gan nặng nề. Hãy lắng nghe chỉ dẫn từ bác sĩ y khoa thay vì đánh cược tính mạng vào các mẹo dân gian truyền miệng thiếu cơ sở.