Uống nhau thai ngựa giảm mệt mỏi thể chất: Đúng hay sai?

Nhiều người bước vào độ tuổi trung niên thường xuyên đối mặt với tình trạng uể oải, suy giảm năng lượng và đuối sức sau một ngày làm việc. Trước áp lực đó, các sản phẩm bổ sung chiết xuất từ nhau thai động vật, đặc biệt là nhau thai ngựa, được quảng bá rầm rộ như thần dược giúp phục hồi thể lực và cải thiện sinh lực thần kỳ.

Tuy nhiên, lời đồn này chưa hoàn toàn đúng với thực tế nghiên cứu khoa học. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng hiện tại cho thấy việc uống chiết xuất nhau thai ngựa không đem lại hiệu quả cải thiện mệt mỏi thể chất rõ rệt khi so sánh với giả dược ^[1].

Cơ chế tác động được kỳ vọng từ chiết xuất nhau thai

Nhau thai là cơ quan dự trữ nhiều phân tử có hoạt tính sinh học bao gồm hormone, protein, lipid, axit nucleic, glycosaminoglycan, axit amin, vitamin và khoáng chất ^[2]. Ở góc độ lý thuyết, các chiết xuất từ nhau thai được cho là hỗ trợ lưu thông máu, tạo điều kiện cung cấp dinh dưỡng và đào thải chất thải tích tụ trong cơ thể ^[2].

Ở mức độ tế bào, tình trạng kiệt sức liên quan chặt chẽ đến sự suy giảm năng lượng trao đổi chất, chủ yếu qua quá trình hô hấp của ty thể ^[3]. Nghiên cứu trên tế bào cơ xương chuột (L6) và chuột bơi kiệt sức chỉ ra rằng peptide từ nhau thai cừu có khả năng ngăn ngừa tổn thương ty thể do các gốc oxy hóa tự do (ROS) và yếu tố hoại tử u alpha (TNF-alpha), đồng thời duy trì mạng lưới ty thể ^[3]. Dù vậy, các cơ chế bảo vệ tế bào này chủ yếu quan sát được trên động vật hoặc phòng thí nghiệm, chưa thể xem là cơ chế đại diện cho việc uống nhau thai ngựa ở người.

Nghiên cứu lâm sàng nói gì về nhau thai ngựa?

Khi đánh giá trực tiếp về nhau thai ngựa trên người, kết quả nghiên cứu lâm sàng mới nhất năm 2025 lại không ghi nhận lợi ích chống mệt mỏi ^[1].

Nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược này được thực hiện trong 12 tuần trên nam và nữ giới Nhật Bản từ 20 đến 65 tuổi có điểm số rối loạn tâm trạng từ 40 đến 75 ^[1]. Đối tượng tham gia được đánh giá hiệu quả khi bổ sung chiết xuất nhau thai ngựa hoặc chiết xuất nhau thai heo ^[1].

Kết quả cho thấy, trong khi chiết xuất nhau thai heo giúp giảm điểm rối loạn tâm trạng, nhóm sử dụng chiết xuất nhau thai ngựa không ghi nhận cải thiện đáng kể nào ^[1]. Đáng chú ý, ở các chỉ số phụ bao gồm mức độ mệt mỏi, chất lượng giấc ngủ, chất lượng cuộc sống, chức năng thần kinh tự chủ và hormone căng thẳng, nhóm dùng chiết xuất nhau thai ngựa không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê so với nhóm dùng giả dược ^[1].

Một thử nghiệm lâm sàng khác công bố năm 2022 thực hiện trên 29 phụ nữ khỏe mạnh từ 30 đến 59 tuổi, uống 220 mg chiết xuất nhau thai ngựa mỗi ngày trong 4 tuần ^[4]. Mục tiêu chính của thử nghiệm này là đo lường sức khỏe làn da ^[4]. Kết quả ghi nhận chiết xuất nhau thai ngựa hỗ trợ bảo vệ da chống lại sự gia tăng sắc tố melanin do tia cực tím, nhưng không đánh giá hay chứng minh tác dụng phục hồi thể lực ^[4].

Bằng chứng chống mệt mỏi chủ yếu đến từ nguồn nhau thai khác

Sự nhầm lẫn về công dụng của nhau thai ngựa phần lớn bắt nguồn từ các nghiên cứu thực hiện trên nhau thai người hoặc nhau thai heo [1, 3, 4, 5].

Năm 2011, một nghiên cứu trên 315 người dùng dung dịch chiết xuất nhau thai người đường uống trong 4 tuần cho thấy tỷ lệ hồi phục mệt mỏi đạt 71,00% ở nhóm dùng dung dịch Unicenta và 71,72% ở nhóm chỉ dùng chiết xuất nhau thai người, cao hơn hẳn mức 44,21% của nhóm giả dược ^[2]. Năm 2016, thử nghiệm trên 78 bệnh nhân mệt mỏi mạn tính cho thấy tiêm dưới da chiết xuất nhau thai người 3 lần mỗi tuần trong 6 tuần giúp giảm đáng kể thang đo độ nghiêm trọng của mệt mỏi (FSS) và thang đo tương tự thị giác (VAS) ở nhóm hội chứng mệt mỏi mạn tính ^[5]. Năm 2017, nghiên cứu trên 38 bệnh nhân hội chứng mệt mỏi mạn tính dùng 10 lần truyền tĩnh mạch dịch chiết nhau thai người Laennec (4 ml/lần, 2 lần/tuần trong 5 tuần) cũng ghi nhận sự sụt giảm chỉ số mệt mỏi và cải thiện khả năng gắng sức thể chất ^[6].

Đối với nhau thai heo, một thử nghiệm năm 2020 trên 84 người khỏe mạnh từ 30 đến 60 tuổi sử dụng 320 mg nhau thai heo lên men mỗi ngày trong 8 tuần cho thấy mức biểu hiện mRNA IL-1beta và thang đo mệt mỏi giảm rõ rệt so với giả dược ^[7]. Nồng độ lactate và myoglobin sau bài tập chạy bộ cũng được cải thiện ở người có BMI từ 23 trở lên ^[7]. Rõ ràng, các kết quả khả quan này chỉ áp dụng cho chế phẩm từ nhau thai người hoặc heo lên men, không thể đánh đồng với nhau thai ngựa dạng uống [1, 2, 4, 5].

Hiểu lầm thường gặp về nhau thai ngựa

Sai lầm phổ biến nhất của người tiêu dùng là cho rằng mọi loại nhau thai đều có giá trị sinh học và hiệu quả phục hồi sức khỏe như nhau. Việc gắn mác "ngựa quý hiếm" thường khiến sản phẩm bị đội giá và tạo ra kỳ vọng không thực tế.

Nhiều người cũng tin rằng nhau thai ngựa có thể điều trị dứt điểm tình trạng suy nhược mạn tính. Trên thực tế, bằng chứng trực tiếp về khả năng giảm mệt mỏi thể chất của chiết xuất nhau thai ngựa ở người hiện tại là không có sự vượt trội so với giả dược ^[1].

Ai nên thận trọng khi muốn sử dụng?

Người có bệnh lý nền mạn tính, bệnh chuyển hóa hoặc phụ nữ mang thai và cho con bú tuyệt đối không nên tự ý dùng chiết xuất nhau thai động vật không rõ nguồn gốc.

Nếu bạn đang gặp phải tình trạng mệt mỏi kéo dài, sụt cân hoặc kiệt sức không rõ nguyên nhân, cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám, thay vì trông chờ vào các sản phẩm truyền miệng. Việc bổ sung bất kỳ chất nào cũng cần có sự tham vấn của bác sĩ điều trị.

Áp dụng thực tế để cải thiện mệt mỏi thể chất

Thay vì phụ thuộc vào các sản phẩm bổ trợ chưa đủ bằng chứng khoa học như nhau thai ngựa, việc thiết lập nền tảng lối sống khoa học đem lại giá trị bền vững hơn cho thể lực:

• Đảm bảo thời gian ngủ đủ từ 7-8 tiếng mỗi đêm và duy trì khung giờ đi ngủ cố định để cơ thể tái tạo năng lượng.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, uống đủ nước và tăng cường thực phẩm tươi giàu vitamin, khoáng chất.
• Tập luyện thể dục thể thao vừa sức đều đặn mỗi ngày để duy trì sức bền của hệ tim mạch và cơ bắp.
• Tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi cân nhắc bất kỳ chế phẩm bổ sung nào từ nhau thai.

Cảm giác mệt mỏi thể chất ở người trung niên là tín hiệu cảnh báo cơ thể cần được nghỉ ngơi và điều chỉnh chế độ sinh hoạt hợp lý. Trước những lời quảng cáo về chiết xuất nhau thai ngựa, người dùng cần giữ sự tỉnh táo, nhận biết rõ giới hạn của khoa học để tránh lãng phí thời gian và tiền bạc.