Uống nước quế mật ong giảm mỡ bụng: Sự thật hay đồn thổi?

Uống một ly nước ấm pha quế và mật ong vào mỗi buổi sáng từ lâu đã được lan truyền như một công thức "thần thánh" giúp đánh bay mỡ thừa vùng bụng. Nhiều lời truyền miệng khẳng định thức uống này có thể làm tan các mô mỡ cứng đầu mà không cần tập luyện vất vả hay ăn kiêng khắt khe.

Thực tế khoa học cho thấy đây chỉ là lời đồn thổi không có căn cứ. Hiện tại, không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào chứng minh nước quế mật ong có khả năng đốt cháy mỡ thừa cục bộ ở vùng bụng. Mỡ bụng hay mỡ toàn thân chỉ giảm khi cơ thể đạt trạng thái thâm hụt calo, và việc uống hỗn hợp này không thể thay thế cho chế độ ăn uống khoa học cùng hoạt động thể chất.

Cơ chế sinh học và ảo tưởng "đốt mỡ cục bộ"

Về mặt sinh lý học, việc giảm mỡ tại một vị trí cụ thể trên cơ thể theo ý muốn là điều không thể xảy ra. Khi cơ thể sử dụng năng lượng dự trữ, mỡ sẽ được huy động đồng loạt từ nhiều mô mỡ khác nhau trên toàn thân thông qua quá trình phân giải lipid phức tạp, chứ không thể chọn lọc riêng vùng bụng.

Quế và mật ong là những nguyên liệu tự nhiên chứa một số hoạt chất sinh học đáng chú ý. Quế được ghi nhận có khả năng tác động đến đường huyết sau ăn, quá trình làm rỗng dạ dày và cảm giác no ở người ^[1]. Việc hỗ trợ điều hòa đường huyết và cải thiện cảm giác no có thể gián tiếp giúp kiểm soát hành vi ăn uống ^[1].

Tuy nhiên, việc làm chậm rỗng dạ dày hay kiểm soát sự thèm ăn hoàn toàn khác biệt với khái niệm "đốt cháy mô mỡ". Mật ong dù chứa nhiều chất chống oxy hóa nhưng bản chất vẫn là nguồn cung cấp đường tự nhiên chứa calo. Nếu nạp mật ong quá mức mà không kiểm soát tổng năng lượng hàng ngày, bạn thậm chí còn có nguy cơ tăng cân thay vì giảm mỡ.

Nghiên cứu nói gì về sự kết hợp quế và mật ong?

Các thử nghiệm lâm sàng trực tiếp đánh giá sự kết hợp giữa quế và mật ong trên người rất hiếm hoi và kết quả không hề nhắm đến mục tiêu "tan mỡ bụng". Một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên dạng bắt chéo công bố năm 2016 đã đánh giá tác động của mật ong kanuka phối hợp cùng quế, crom và magie ở 12 người mắc đái tháo đường típ 2 ^[2].

Trong nghiên cứu này, các đối tượng được can thiệp bằng cách sử dụng 53,5 g mật ong công thức mỗi ngày và mật ong kanuka đối chứng trong vòng 40 ngày ^[2]. Kết quả cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về chuyển hóa glucose cấp tính, nồng độ glucose lúc đói hay chỉ số HbA1c và insulin lúc đói ^[2]. Điểm sáng duy nhất là nhóm dùng mật ong công thức có sự giảm cân trung bình khoảng 2,2 kg (dao động từ -4,2 đến -0,1 kg), giảm cholesterol toàn phần và giảm mỡ máu xấu LDL-C ^[2].

Mặc dù có ghi nhận giảm cân nhẹ, các nhà nghiên cứu kết luận hỗn hợp này không cải thiện chuyển hóa glucose đáng kể và cần được nghiên cứu thêm trên quy mô lớn hơn ^[2]. Đáng chú ý, một báo cáo tổng quan năm 2019 khi nhắc lại nghiên cứu của Whitfield và cộng sự thậm chí còn ghi nhận số liệu cho thấy mức tiêu thụ 53,5 g hỗn hợp mật ong này làm tăng trọng lượng cơ thể của người tham gia ^[3]. Điều này cho thấy tác động lên cân nặng của sự phối hợp này vẫn chưa có sự thống nhất rõ ràng và hoàn toàn không có phép đo nào ghi nhận việc giảm riêng mỡ bụng.

Bằng chứng khoa học về tác dụng riêng rẽ của quế

Nếu xét riêng từng thành phần, quế (đặc biệt là quế quan - Cinnamomum verum) đã được đưa vào nhiều thử nghiệm lâm sàng về chuyển hóa và cân nặng, nhưng kết quả thu được rất nhiều mâu thuẫn ^[4]. Một số nghiên cứu cho thấy liều dùng 1,5 g quế mỗi ngày không mang lại thay đổi đáng kể nào về chỉ số khối cơ thể (BMI) hay cân nặng ^[4].

Một phân tích gộp năm 2020 tổng hợp 5 thử nghiệm lâm sàng trên bệnh nhân mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) cho thấy bổ sung quế không mang lại thay đổi có ý nghĩa thống kê về cân nặng cơ thể (chênh lệch trung bình -0,74 kg) cũng như chỉ số BMI (chênh lệch trung bình -1,47) ^[5]. Tuy nhiên, quế lại thể hiện lợi ích rõ rệt trong việc cải thiện các chỉ số chuyển hóa như giảm đường huyết lúc đói (-5,32 mg/dL), giảm insulin lúc đói (-4,10 muIU/dL) và giảm chỉ số kháng insulin HOMA-IR (-0,69) ^[5]. Quế cũng giúp hạ cholesterol toàn phần, chất béo trung tính triglyceride và LDL-C ở nhóm đối tượng này ^[5].

Một thử nghiệm lâm sàng năm 2024 thực hiện trên 40 người mắc chứng rối loạn ăn vô độ với chỉ số BMI từ 25 đến 39,9 kg/m2 sử dụng 6 g quế mỗi ngày so với 6 g bột mì trắng làm giả dược ^[6]. Sau thời gian can thiệp, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về trọng lượng cơ thể, chỉ số BMI hay các thang đo đánh giá hình thể (BSQ, BES) giữa hai nhóm ^[6].

Ở người bệnh đái tháo đường típ 2 và tiền đái tháo đường, một phân tích gộp 16 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên năm 2019 khẳng định quế giúp giảm đường huyết lúc đói và giảm chỉ số kháng insulin HOMA-IR, nhưng không tạo ra thay đổi có ý nghĩa thống kê đối với mỡ máu hay chỉ số HbA1c ^[7]. Như vậy, bằng chứng khoa học cho thấy quế hỗ trợ cải thiện chuyển hóa đường và độ nhạy insulin, chứ không phải là dược liệu đốt mỡ thần tốc ^[1], ^[7].

Tác động thực sự của mật ong đối với cân nặng

Mật ong thường được ca ngợi là chất làm ngọt lành mạnh, nhưng bản chất của nó vẫn cần được xem xét thận trọng trong các can thiệp về cân nặng. Một nghiên cứu lâm sàng trên 55 người béo phì chia làm hai nhóm: nhóm can thiệp dùng 70 g mật ong tự nhiên mỗi ngày và nhóm đối chứng dùng 70 g đường sucrose trong 30 ngày ^[3]. Kết quả cho thấy mật ong cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch, giảm cholesterol toàn phần 3%, giảm LDL-C 5,8%, giảm triglyceride 11% và đường huyết lúc đói 4,2% mà không gây tăng cân đáng kể ^[3].

Ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2 sử dụng mật ong trong 8 tuần, nghiên cứu ghi nhận sự sụt giảm trọng lượng cơ thể, cholesterol toàn phần và triglyceride cùng sự gia tăng rõ rệt của mỡ tốt HDL-C so với nhóm không dùng mật ong ^[3].

Ngược lại, trong một nghiên cứu lâm sàng khác trên 53 bệnh nhân lơ-xê-mi tủy cấp đang hóa trị sử dụng nước súc miệng mật ong, nhóm dùng mật ong lại có xu hướng ngăn ngừa tụt cân và thậm chí hỗ trợ tăng cân nhẹ so với nhóm đối chứng ^[8]. Những bằng chứng này chứng minh mật ong có thể tác động tích cực lên các chỉ số lipid máu ở mức độ nhất định, nhưng nó không sở hữu cơ chế sinh học nào giúp làm tiêu biến mỡ thừa ở vòng hai ^[3].

Những hiểu lầm phổ biến khi dùng quế mật ong

Sai lầm lớn nhất của nhiều người là tin rằng việc uống một ly nước quế mật ong có thể bù đắp lại chế độ ăn uống dư thừa calo và lối sống ít vận động. Không có bất kỳ loại thực phẩm nào có thể trực tiếp làm "chảy" mỡ bụng. Khi nghe thông tin về một nghiên cứu ghi nhận capsinoid có liên quan đến việc giảm mỡ bụng thông qua tăng oxy hóa chất béo, nhiều người dễ đánh đồng rằng các loại gia vị khác như quế cũng có khả năng tương tự, dù dữ liệu về quế chỉ ghi nhận sự cải thiện các dấu ấn kháng insulin ^[1].

Hiểu lầm tiếp theo là cho rằng mật ong không chứa calo và có thể dùng thoải mái khi giảm cân. Mật ong cung cấp một lượng đường tự nhiên đáng kể; việc lạm dụng 50-70 g mật ong mỗi ngày nếu không tính toán vào tổng năng lượng khẩu phần hoàn toàn có thể khiến bạn dư thừa calo và tích tụ thêm mỡ ^[2], ^[3].

Cuối cùng, nhiều người nhầm lẫn giữa tác dụng hỗ trợ kiểm soát đường huyết của quế với khả năng giảm cân ^[5], ^[7]. Mặc dù việc ổn định đường huyết và hạn chế tăng insulin đột ngột có thể hỗ trợ cơ thể kiểm soát sự thèm ăn, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc bạn sẽ tự động giảm số đo vòng eo nếu không duy trì sự thâm hụt năng lượng ^[1].

Ai nên thận trọng khi dùng quế và mật ong?

Mặc dù là gia vị và thực phẩm quen thuộc, việc sử dụng quế và mật ong thường xuyên với liều lượng can thiệp sức khỏe đòi hỏi sự thận trọng ở nhiều nhóm đối tượng. Quế chứa các hợp chất hoạt tính mạnh, và các nghiên cứu lâm sàng thường ghi nhận sự bất đồng về hiệu quả cũng như tính an toàn giữa các loài quế khác nhau ^[4]. Người có tiền sử bệnh gan hoặc dị ứng với các loại thảo mộc cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng quế liều cao.

Những người đang dùng thuốc hạ đường huyết hoặc điều trị bệnh đái tháo đường phải đặc biệt cảnh giác. Do quế có khả năng làm giảm đường huyết lúc đói và giảm chỉ số kháng insulin HOMA-IR, việc tự ý kết hợp quế với thuốc điều trị có thể dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết quá mức ^[5], ^[7].

Ngoài ra, những người đang cố gắng kiểm soát cân nặng nhưng có thói quen cho quá nhiều mật ong vào thức uống cũng cần điều chỉnh lại. Đối với người mắc hội chứng buồng trứng đa nang hay rối loạn ăn uống, việc bổ sung quế đơn lẻ không mang lại tác dụng giảm cân rõ rệt, do đó không nên coi đây là giải pháp điều trị thay thế phác đồ y khoa ^[5], ^[6].

Gợi ý áp dụng thực tế an toàn trong đời sống

Nếu bạn yêu thích hương vị của quế và mật ong, bạn hoàn toàn có thể thưởng thức thức uống này như một phần của chế độ ăn uống cân bằng, thay vì kỳ vọng vào tác dụng giảm mỡ bụng thần kỳ. Bạn có thể pha một lượng nhỏ bột quế quan tự nhiên cùng nửa thìa cà phê mật ong vào nước ấm để tạo cảm giác dễ chịu, ấm bụng vào buổi sáng hoặc giữa các bữa ăn.

Cần lưu ý kiểm soát nghiêm ngặt lượng mật ong sử dụng để tránh nạp thêm đường tự do. Để hỗ trợ kiểm soát cân nặng toàn thân và giảm mỡ thừa thực chất, bạn cần tập trung vào việc tạo ra sự thâm hụt calo bền vững thông qua chế độ ăn giàu rau xanh, chất xơ, bổ sung đủ protein và duy trì hoạt động thể chất đều đặn hàng tuần.

Hãy coi nước quế mật ong là một thức uống giải khát ấm áp hỗ trợ tiêu hóa hoặc thay thế cho các loại đồ uống nhiều đường công nghiệp, chứ không phải là phương thuốc giảm béo chuyên biệt.

Việc uống nước quế mật ong hoàn toàn không có khả năng đốt cháy mỡ thừa cục bộ ở vùng bụng như những lời đồn thổi trên mạng xã hội. Quế có thể mang lại lợi ích hỗ trợ kiểm soát đường huyết và các chỉ số mỡ máu, nhưng không thể thay thế cho lối sống lành mạnh. Hãy xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi muốn áp dụng bất kỳ liệu pháp hỗ trợ sức khỏe nào.