Thuần chay (vegan): cần lưu ý gì?
Chế độ ăn thuần chay hỗ trợ giảm cân và giảm mỡ máu với độ tin cậy trung bình, nhưng tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt vi chất. Người theo chế độ này cần chú ý bổ sung vitamin B12 và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Người ăn thuần chay kéo dài dễ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt chất nào sau đây?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Hỗ trợ giảm từ 2,52 đến 4,1 kg cân nặng và hạ mỡ máu với độ tin cậy khoa học ở mức trung bình.
- Tránh các biến thể cực đoan như chỉ ăn đồ sống hoặc chỉ ăn quả tươi vì gây nguy hiểm cho sức khỏe.
- Thiếu hụt vitamin B12 chức năng kéo dài làm tăng nguy cơ gặp biến chứng thần kinh và gãy xương.
Nguyên tắc chọn thực phẩm và dạng ăn cần tránh
Chế độ ăn thuần chay đúng cách yêu cầu tránh thịt động vật. Người thực hiện nên ăn ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, củ quả, trái cây, các loại đậu và các loại hạt. Một lưu ý quan trọng là cần tránh các biến thể thuần chay cực đoan như chỉ ăn đồ sống hoàn toàn hoặc chỉ ăn quả tươi. Những cách ăn lệch lạc này đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người và hiện tại không có bằng chứng khoa học ủng hộ. [S1]
Hiệu quả giảm cân và hạ mỡ máu
Bằng chứng mức trung bình cho thấy ăn thuần chay giúp giảm cân nặng và chỉ số BMI có lợi hơn so với chế độ ăn đối chứng. Mức giảm trung bình ghi nhận được từ 2.52 kg đến 4.1 kg trong các phân tích gộp, đồng thời cải thiện thành phần cơ thể. Chế độ này cũng làm giảm nồng độ cholesterol toàn phần, LDL cholesterol và ApoB ở mức tin cậy trung bình, hỗ trợ kiểm soát các chỉ số mỡ máu quan trọng. [S2]
Dữ liệu về nguy cơ ung thư
Ăn thuần chay mang lại lợi ích trong việc giảm nguy cơ xuất hiện bệnh ung thư, tuy nhiên mức chắc chắn của bằng chứng hiện ở mức thấp dựa trên các phân tích quan sát. Chế độ ăn này ghi nhận hiệu quả giảm cân từ 2.52 kg đến 4.1 kg và hạ mỡ máu ở mức trung bình. Do dữ liệu ung thư dừng ở mức tin cậy thấp, người áp dụng không xem đây là phương pháp điều trị hay phòng bệnh thay thế y khoa. [S3]
Nguy cơ thiếu hụt vitamin B12 chức năng
Ăn thuần chay kéo dài gây bất lợi đối với tình trạng vitamin B12 chức năng với mức chắc chắn trung bình. Người ăn thuần chay không bổ sung vi chất có nguy cơ cao rơi vào trạng thái thiếu hụt chất này. Tình trạng thiếu vitamin B12 chức năng kéo dài gây ảnh hưởng xấu tới hoạt động bình thường của cơ thể, đòi hỏi người thực hiện phải chủ động có kế hoạch bù đắp thích hợp bằng nguồn bổ sung vi chất. [S5]
Nhóm đối tượng cần thận trọng đặc biệt
Nhóm cần thận trọng hàng đầu là người ăn thuần chay không bổ sung vitamin B12. Việc thiếu hụt vi chất này trong thời gian dài làm tăng nguy cơ gặp biến chứng thần kinh và gãy xương. Nhóm đối tượng này bắt buộc phải hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để kiểm tra chỉ số vi chất định kỳ. Người bệnh đang dùng thuốc điều trị tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc khi chuyển chế độ ăn. [S5]
Giới hạn bằng chứng về hạ huyết áp
Tác động hạ huyết áp của chế độ ăn thuần chay có kết quả không thống nhất, mức chắc chắn trung bình. Bằng chứng hiện nay chưa đồng nhất giữa các công trình khoa học. Một số phân tích nhóm nhỏ cho thấy huyết áp có cải thiện, nhưng các phân tích gộp khác kết luận không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê. Người có bệnh lý huyết áp cần tiếp tục phác đồ y tế và theo dõi sát sao. [S9]