Làm thế nào để cải thiện thiếu cân và tăng cân lành mạnh?
BMI thấp hoặc cân nặng giảm ngoài ý muốn cần được hiểu trong bối cảnh tuổi, bệnh trạng và diễn tiến. Người trưởng thành có thể tăng năng lượng từ từ bằng thực phẩm giàu dinh dưỡng, nhưng sụt cân kéo dài cần được đánh giá để tìm nguyên nhân.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Người thiếu cân nên làm gì để tăng cân an toàn theo khuyến nghị?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- BMI dưới 18,5 kg/m² chỉ là công cụ sàng lọc, không thay thế cho đánh giá bệnh sử, khẩu phần và cơ bắp.
- Nên tăng năng lượng từ từ bằng thực phẩm giàu dinh dưỡng như trứng, sữa, cá, đậu thay vì bánh kẹo hay nước ngọt.
- Nếu sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc tiếp tục giảm cân, cần đi khám y tế thay vì tự tăng ăn uống máy móc.
Thiếu cân là dấu hiệu cần đặt trong bối cảnh
Ở người trưởng thành không mang thai, BMI dưới 18,5 kg/m² thường được dùng để nhận diện tình trạng thiếu cân hoặc nguy cơ suy dinh dưỡng. Đây là công cụ sàng lọc, không tự xác định nguyên nhân hay tình trạng dinh dưỡng đầy đủ của một người. BMI không thay cho đánh giá khẩu phần, cơ, triệu chứng, bệnh sử và thay đổi cân nặng. Không dùng ngưỡng người lớn để đánh giá trẻ em, thanh thiếu niên hoặc thai kỳ; các nhóm này cần biểu đồ hoặc tiêu chuẩn riêng. [S2]
Tìm hiểu nguyên nhân trước khi đặt mục tiêu tăng cân
Cân nặng thấp có thể gắn với khẩu phần chưa đủ, giảm cảm giác thèm ăn, khó nhai hoặc nuốt, vấn đề tiêu hóa hay hấp thu, bệnh lý, thuốc, căng thẳng hoặc hành vi ăn uống. Sụt cân không chủ ý khác với vóc dáng ổn định vốn có. Nếu cân tiếp tục giảm dù không đổi chế độ ăn hay vận động, nên khám để nhân viên y tế hỏi về sức khỏe, thuốc và triệu chứng rồi quyết định có cần xét nghiệm hay chuyển chuyên gia dinh dưỡng không. Tự tăng nhiều năng lượng có thể bỏ sót vấn đề cần điều trị. [S4]
Tăng năng lượng từ từ, không ép ăn quá mức
Hướng dẫn NHS cho người trưởng thành gợi ý có thể thử thêm khoảng 300 đến 500 kcal mỗi ngày để tăng cân dần; đây là mức khởi đầu tham khảo của NHS, không phải mục tiêu được cá nhân hóa cho người Việt hoặc người đang điều trị suy dinh dưỡng. Chia nhỏ bữa nếu ăn nhiều một lần khó khăn, thêm bữa phụ và chọn thực phẩm giàu năng lượng lẫn dưỡng chất như sữa, sữa chua, trứng, đậu, cá, quả hạch hoặc dầu thực vật. Có thể dùng đồ uống bổ dưỡng giữa các bữa khi phù hợp, nhưng tránh uống quá nhiều ngay trước bữa chính nếu làm giảm khả năng ăn. [S1]
Chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng trong bữa quen thuộc
Thay vì dựa vào bánh kẹo, nước ngọt hoặc đồ ăn nhanh để tăng cân, hãy làm bữa quen thuộc đậm đặc dinh dưỡng hơn: thêm trứng, đậu hoặc cá vào cơm và món canh; dùng sữa hay sữa chua nếu dung nạp được; thêm lạc, mè hoặc dầu vào món phù hợp. Không có một thực phẩm nào tự làm tăng cân khỏe mạnh. RNI Việt Nam phiên bản 2026 cập nhật nhu cầu năng lượng và chất dinh dưỡng theo tuổi, hoạt động và tình trạng sinh lý; các giá trị dành cho cộng đồng khỏe mạnh không phải phác đồ điều trị thiếu cân. [S3]
Vận động sức mạnh và theo dõi tiến triển
Nếu sức khỏe cho phép, hoạt động tăng sức mạnh có thể hỗ trợ xây dựng cơ trong quá trình tăng cân; NHS cũng nhắc đến tập sức mạnh hoặc yoga như lựa chọn vận động. Mức độ cần phù hợp thể lực và bất kỳ bệnh lý nào. Theo dõi cân nặng theo khoảng thời gian hợp lý cùng năng lượng, sức ăn và khả năng vận động sẽ hữu ích hơn việc phản ứng với biến động từng ngày. Nếu mục tiêu không đạt, không tiếp tục tăng khẩu phần máy móc mà nên đánh giá lại nguyên nhân và kế hoạch. [S1]
RNI cộng đồng không thay cho chăm sóc suy dinh dưỡng
Viện Dinh dưỡng cho biết RNI 2026 phục vụ tư vấn, đánh giá khẩu phần và hoạch định dinh dưỡng; nhu cầu điều trị của người suy dinh dưỡng, người mắc bệnh mạn tính hoặc có rối loạn hấp thu phải được cá thể hóa. Vì vậy, không tự lấy một tỷ lệ năng lượng hay số gam protein tham khảo cho người khỏe mạnh làm đơn thuốc tăng cân. Khi có bệnh thận, đái tháo đường, bệnh tiêu hóa, đang dùng thuốc hoặc đã được chẩn đoán suy dinh dưỡng, cần kế hoạch từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. [S3]
Khi nào nên đi khám?
Nên liên hệ cơ sở y tế nếu cân nặng giảm mà không chủ ý, tiếp tục giảm dù ăn uống và vận động không đổi, ăn kém kéo dài, yếu mệt hoặc có thay đổi tiêu hóa. NHS lưu ý người giảm nhiều cân ngoài ý muốn hoặc có triệu chứng suy dinh dưỡng cần được đánh giá. Nhân viên y tế có thể xem xét chiều cao, cân nặng, tốc độ thay đổi, bệnh sử và thuốc để tìm nguyên nhân; không nên chỉ tự điều trị bằng thực phẩm bổ sung hoặc tăng nhanh lượng ăn. [S2]