Vì sao ruột là cơ quan miễn dịch lớn của cơ thể?
Thức ăn cung cấp cơ chất cho vi sinh vật đường ruột chuyển hóa thành các hợp chất có lợi hoặc độc hại. Sự tương tác giữa vi sinh vật và lớp biểu mô giúp duy trì cân bằng miễn dịch niêm mạc.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Chất xơ khó tiêu khi xuống đến đại tràng sẽ được vi khuẩn chuyển hóa thành chất nào?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Carbohydrate khó tiêu được vi khuẩn lên men thành axit béo chuỗi ngắn giúp duy trì sức khỏe đường ruột.
- Protein và chất béo dư thừa thúc đẩy vi khuẩn sinh ra các hợp chất độc hại như amoniac và hydro sunfua.
- Chế độ ăn thiếu cân bằng gây loạn khuẩn, làm suy giảm hàng rào biểu mô ruột và dẫn tới viêm mạn tính.
Cấu trúc quần thể vi sinh vật đường ruột ở người
Vi sinh vật đường ruột cư trú phần lớn tại đại tràng với số lượng khoảng 3,8 x 10^13 vi sinh vật ở nam giới trưởng thành chuẩn, vượt qua số lượng 3,0 x 10^13 tế bào của cơ thể người. Mỗi cá nhân chứa ít nhất 160 loài trong tổng số 1150 loài cư trú tại đường tiêu hóa. Hệ vi sinh gồm năm ngành chính là Firmicutes, Bacteroidetes, Actinobacteria, Proteobacteria và Verrucomicrobe. Trong đó, hai ngành Firmicutes và Bacteroidetes chiếm 90% tổng số vi khuẩn. Hệ gen vi sinh vật đạt khoảng 3,3 x 10^6 gen, gấp 150 lần số gen mã hóa protein của người. [S2]
Cấu tạo rào cản vật lý và các tế bào biểu mô ruột
Đường tiêu hóa được che phủ bởi một lớp tế bào biểu mô duy nhất liên kết chặt với nhau qua các protein liên kết như claudins, occludins và zonulae occludens. Lớp tế bào này hình thành hàng rào vật lý ngăn chặn các chất trong lòng ruột thâm nhập sâu vào mô. Có ít nhất bảy loại tế bào biểu mô ruột gồm tế bào enterocytes, tế bào goblet, tế bào Paneth, tế bào microfold, tế bào nội tiết enteroendocrine, tế bào cup và tế bào tuft. Trong đó, tế bào enterocytes chiếm số lượng nhiều nhất để hấp thu dưỡng chất, tế bào goblet sản xuất chất nhầy, còn tế bào Paneth tiết ra các peptide kháng khuẩn. [S2]
Chuyển hóa carbohydrate khó tiêu và axit béo chuỗi ngắn
Thức ăn chưa tiêu hóa đi xuống đại tràng sẽ trở thành cơ chất phục vụ cho quá trình trao đổi chất của vi khuẩn. Carbohydrate khó tiêu là dạng chất xơ ăn kiêng chủ yếu, có khả năng chọn lọc các loài vi khuẩn phân giải chất xơ. Nhóm vi khuẩn này lên men tạo thành các axit béo chuỗi ngắn thường gọi là SCFA. Các axit béo chuỗi ngắn nhìn chung mang lại lợi ích duy trì sức khỏe đường ruột dưới các điều kiện bình thường. Quá trình chuyển hóa của vi khuẩn diễn ra rất mạnh mẽ và có thể chuyển đổi cơ chất nhanh chóng tùy theo lượng dưỡng chất từ chế độ ăn. [S2]
Tác động từ chuyển hóa protein và chất béo
Khoảng 10% đến 30% lượng protein không tiêu hóa sẽ thúc đẩy sự sinh sôi của các vi khuẩn phân giải protein tại đại tràng. Quá trình phân giải này tạo ra axit béo chuỗi ngắn, axit béo chuỗi nhánh cùng một số chất chuyển hóa độc hại như amoniac và hydro sunfua. Bên cạnh đó, chất béo kích thích tiết axit mật để tạo thành axit béo liên hợp. Khoảng 5% lượng axit béo liên hợp xuống đến đại tràng, tạo điều kiện chọn lọc các vi khuẩn dung nạp axit mật. Nhóm vi khuẩn dung nạp này tạo ra những hợp chất độc hại như hydro sunfua tác động xấu đến niêm mạc. [S2]
Loạn khuẩn đường ruột và nguy cơ viêm nhiễm mạn tính
Chế độ ăn là yếu tố thúc đẩy định hình cấu trúc và chức năng của hệ vi sinh vật đường ruột. Một chế độ ăn thiếu cân bằng, tiêu biểu là chế độ ăn kiểu phương Tây, dẫn đến giảm tính đa dạng và gây loạn khuẩn đường ruột. Hiện tượng loạn khuẩn gắn liền với các bệnh lý như béo phì, đái tháo đường và bệnh viêm ruột IBD. Các vi khuẩn thuộc nhóm gây bệnh cơ hội như ngành Proteobacteria có thể bùng phát mạnh trong bệnh viêm ruột. Khi mất cân bằng hệ vi sinh, hàng rào biểu mô ruột bị suy giảm dẫn đến hiện tượng rò rỉ ruột và viêm nhiễm mạn tính. [S2]
Khoa học dinh dưỡng và mối tương tác vật chủ môi trường
Khoa học dinh dưỡng người nghiên cứu về chế độ ăn uống cùng mối liên hệ tương tác với sự tăng trưởng, phát triển, sinh lý học, chuyển hóa và thành phần cơ thể. Ngành học này xem xét vai trò dinh dưỡng ở cả người bình thường lẫn các cá nhân có bệnh lý bất thường. Các nguyên lý dinh dưỡng làm rõ tác động qua lại giữa chế độ ăn, vật chủ và môi trường ngoài. Hiểu rõ các yếu tố thức ăn giúp làm sáng tỏ cơ chế tác động lên sức khỏe toàn diện cũng như nguy cơ phát sinh bệnh tật trong cơ thể người. [S1]