Bổ sung vitamin D từ nắng và thực phẩm: Khi nào cần xét nghiệm?
Vitamin D đến từ tổng hợp ở da, một số thực phẩm tự nhiên và thực phẩm tăng cường. Mức tạo ra từ ánh nắng không thể quy đổi bằng một số phút cố định; xét nghiệm và bổ sung cần dựa vào nguy cơ, sức khỏe và tư vấn y tế.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Sống ở nơi nhiều nắng có chắc chắn cơ thể đủ vitamin D không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Vitamin D tự nhiên có ít trong thực phẩm; nguồn tăng cường phụ thuộc công thức của nhà sản xuất.
- Không có lịch phơi nắng cố định cho tất cả mọi người; phơi quá mức gây hại da và không thay thế khám y tế.
- Xét nghiệm 25(OH)D máu cần nhân viên y tế đánh giá; không tự ý dùng liều cao kéo dài để tránh tăng canxi máu.
Vitamin D làm gì và đến từ đâu?
Vitamin D là vitamin tan trong dầu, hỗ trợ hấp thu canxi ở ruột và duy trì nồng độ canxi, phospho, góp phần duy trì khoáng hóa xương. Cơ thể có thể tạo vitamin D3 ở da khi tiếp xúc tia UVB; vitamin D cũng có trong một số thực phẩm hoặc sản phẩm được tăng cường. Mức tiếp nhận từ khẩu phần và lượng tổng hợp ở da khác nhau giữa người với người, nên không thể suy ra tình trạng vitamin D chỉ từ nơi sống có nhiều nắng. [S1]
Nguồn thực phẩm tự nhiên không nhiều
Một số ít thực phẩm tự nhiên có vitamin D đáng kể gồm cá béo như cá hồi, cá thu, cá mòi hoặc cá ngừ; lòng đỏ trứng, gan và một số loại nấm có thể có lượng khác nhau. Thực phẩm tăng cường như sữa hoặc ngũ cốc ăn sáng chỉ có vitamin D khi nhà sản xuất bổ sung; thành phần tùy sản phẩm và thị trường. Viện Dinh dưỡng lưu ý khẩu phần thông thường có thể khó đáp ứng đủ nếu không có nguồn tăng cường hoặc tư vấn bổ sung phù hợp. [S2]
Ánh nắng không quy thành lịch phơi cố định
Da tạo vitamin D dưới tác động của UVB, nhưng mức tạo thay đổi theo thời điểm trong ngày, mùa, vĩ độ, sắc tố da, tuổi, các yếu tố che phủ da. Vì vậy, một mốc số phút phơi nắng không thể áp dụng chung cho mọi người hoặc thay thế xét nghiệm. Cố phơi lâu hay để da bỏng nắng không phải cách an toàn để tự điều trị thiếu hụt; cần cân nhắc bảo vệ da và tư vấn y tế. [S1]
Từ thực phẩm đến dạng cơ thể sử dụng
Vitamin D2 và D3 từ thực phẩm hoặc chế phẩm được hấp thu ở ruột non; chất béo trong ruột có thể hỗ trợ hấp thu, dù một phần vitamin D vẫn hấp thu khi không có chất béo. Sau đó, vitamin D được chuyển hóa ở gan thành 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D], rồi ở thận thành dạng hoạt tính. Đây là sơ đồ sinh lý khái quát, không có nghĩa phải thêm dầu vào mọi bữa ăn hay tự chọn sản phẩm bổ sung. [S1]
Thiếu hụt ảnh hưởng chủ yếu đến xương
Thiếu vitamin D kéo dài có thể làm giảm khoáng hóa xương, gây còi xương ở trẻ em hoặc nhuyễn xương ở người trưởng thành. Vitamin D cũng đang được nghiên cứu trong mối liên hệ với nhiều bệnh khác, nhưng liên hệ quan sát không chứng minh rằng uống vitamin D liều cao sẽ phòng ngừa hoặc điều trị những bệnh đó. Không tự dùng liều cao để xử lý mệt mỏi, đau nhức hoặc triệu chứng không đặc hiệu. [S1]
Xét nghiệm 25(OH)D cần được diễn giải theo bối cảnh
25(OH)D trong máu là chỉ số thường dùng để đánh giá tình trạng vitamin D; dạng hoạt tính 1,25(OH)2D thường không phải phép đo thay thế trong sàng lọc thông thường. Ngưỡng phân loại có thể khác giữa hướng dẫn và phương pháp xét nghiệm, nên một kết quả đơn lẻ cần được nhân viên y tế diễn giải cùng nguy cơ, bệnh sử và thuốc đang dùng. NIH ODS cho biết không khuyến nghị xét nghiệm thường quy ở người khỏe mạnh không có chỉ định. [S1]
Thực phẩm bổ sung cần đúng đối tượng và liều
Việc bổ sung vitamin D có thể cần thiết ở một số giai đoạn hoặc tình trạng sức khỏe, nhưng không phải ai cũng cần dùng cùng một liều. Trẻ nhỏ, người mang thai, người cao tuổi, người có bệnh gan, thận hoặc rối loạn hấp thu và người đang dùng thuốc nên được tư vấn riêng. Dùng liều cao kéo dài có thể gây tăng canxi máu và ảnh hưởng thận. Hãy kiểm tra nhãn, tổng lượng từ các sản phẩm đang dùng và hỏi nhân viên y tế trước khi bổ sung thường xuyên. [S1]
Đọc đơn vị trên nhãn trước khi so sánh
Vitamin D trên nhãn có thể ghi bằng microgam (mcg hoặc µg) hoặc đơn vị quốc tế (IU). Theo NIH ODS, 1 mcg vitamin D tương đương 40 IU; vì vậy hãy quy đổi cùng đơn vị trước khi so sánh hai sản phẩm và kiểm tra lượng tính trên mỗi khẩu phần. Đây chỉ là cách đọc nhãn, không phải hướng dẫn chọn liều. Cộng cả vitamin D từ đa vitamin, dầu cá và sản phẩm riêng để tránh vô tình dùng trùng; nếu nhãn hoặc liều được kê chưa rõ, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. [S3]
So sánh hai thực phẩm tăng cường vitamin D
So sánh cùng một thể tích trước khi chọn. Ví dụ minh họa, nếu một hộp ghi 1,5 mcg trên 100 ml thì một cốc 200 ml cung cấp 3 mcg. Sản phẩm làm từ sữa hoặc đồ uống thực vật có thể khác nhau về lượng vitamin D được bổ sung, vì vậy hãy xem con số trên nhãn của từng sản phẩm. [S3]