Vì sao lượng dinh dưỡng ăn vào không bằng lượng cơ thể hấp thu?
Ruột non hoàn tất phần lớn quá trình tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất, nhưng “lượng ăn vào” không đồng nghĩa với “lượng cơ thể hấp thu”. Sắt là ví dụ rõ về ảnh hưởng của dạng chất và thành phần đi cùng bữa ăn.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Thành phần nào trong bữa ăn có thể giúp tăng hấp thu sắt nonheme?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Ruột non hấp thu phần lớn dưỡng chất, nhưng lượng ăn vào không tương đương lượng cơ thể hấp thu.
- Sắt heme từ động vật có sinh khả dụng cao hơn sắt nonheme; vitamin C hỗ trợ hấp thu sắt nonheme.
- Lượng ghi trên nhãn thực phẩm chỉ là lượng ăn vào, không đo trực tiếp lượng cơ thể hấp thu.
Tiêu hóa và hấp thu là hai bước liên tiếp
Tiêu hóa phân giải thức ăn thành các thành phần nhỏ hơn để cơ thể có thể hấp thu và sử dụng. Ở ruột non, dịch tiêu hóa từ tụy và ruột cùng mật tiếp tục xử lý carbohydrate, protein và chất béo. Sau đó, các tế bào ở niêm mạc ruột giúp chất dinh dưỡng đi qua thành ruột. Đây là mô tả sinh lý chung; triệu chứng tiêu hóa không thể được chẩn đoán chỉ từ thông tin trong bài. [S1]
Dưỡng chất đi theo những con đường khác nhau
Ruột non hấp thu phần lớn dưỡng chất từ thức ăn. Đường đơn, axit amin, glycerol cùng một số vitamin và muối khoáng đi vào máu để được chuyển đến gan và các mô. Axit béo và một số vitamin được hệ bạch huyết vận chuyển. Cơ thể dùng các thành phần này để tạo năng lượng, phát triển và sửa chữa tế bào. Không phải mọi dưỡng chất đều đi theo một con đường duy nhất. [S1]
Các đoạn ruột non có những vùng hấp thu nổi bật
Tá tràng, hỗng tràng và hồi tràng nối tiếp nhau, nhưng không phải mỗi đoạn chỉ hấp thu một chất duy nhất. Một số vi chất có vị trí hấp thu nổi bật: tá tràng là vùng quan trọng với sắt; hỗng tràng hấp thu phần lớn nhiều dưỡng chất; hồi tràng cuối có vai trò với vitamin B12 và muối mật. Đây là bản đồ sinh lý khái quát, không thể dùng để tự xác định vị trí tổn thương hay suy ra bạn đang thiếu chất nào. Kết quả phụ thuộc nhiều yếu tố như khẩu phần, tình trạng niêm mạc ruột và sức khỏe tổng thể. [S5]
Cân bằng sắt được điều hòa ở ruột
Sắt tham gia vận chuyển oxy và nhiều chức năng sinh học. Cơ thể kiểm soát phần lớn cân bằng sắt thông qua lượng hấp thu tại ruột; con người không có cơ chế bài tiết sắt chủ động như một số chất khác. Điều đó không có nghĩa có thể tự suy ra tình trạng sắt từ một bữa ăn hoặc từ một triệu chứng. Đánh giá thiếu sắt cần kết hợp bối cảnh sức khỏe và xét nghiệm do nhân viên y tế lựa chọn. [S2]
Sắt heme và nonheme khác nhau thế nào?
Sắt heme có trong thực phẩm động vật như thịt và hải sản; sắt nonheme có trong đậu, hạt, rau và thực phẩm được bổ sung sắt. Sắt heme thường có sinh khả dụng cao hơn, còn sắt nonheme nhạy hơn với thành phần bữa ăn. Đây là khác biệt khái quát giữa hai dạng, không phải tỷ lệ cố định để tính lượng hấp thu của một cá nhân. [S3]
Thành phần bữa ăn có thể làm thay đổi hấp thu sắt
Vitamin C có thể tăng hấp thu sắt nonheme; phytate trong một số ngũ cốc và đậu, cùng một số polyphenol, có thể làm giảm hấp thu. Canxi cũng có thể ảnh hưởng, nhưng mức tác động của các thành phần này trong chế độ ăn hỗn hợp thường không đủ để dự đoán tình trạng sắt của từng người. Không cần loại bỏ đậu, trà hay thực phẩm giàu canxi chỉ dựa trên một tương tác đơn lẻ. [S3]
Lượng trên nhãn không phải lượng cơ thể hấp thu
Nhãn thực phẩm cho biết lượng sắt trong khẩu phần được ghi, không đo trực tiếp lượng cơ thể hấp thu. Dạng sắt, các thành phần ăn cùng và sinh lý cá nhân đều góp phần tạo khác biệt. Khi ghi chép, hãy giữ nguyên đơn vị khẩu phần và gọi đó là lượng sắt ăn vào; không đổi thành phần trăm hấp thu, chẩn đoán thiếu sắt hay liều bổ sung. Nếu cần đánh giá tình trạng vi chất, trao đổi với nhân viên y tế về xét nghiệm thích hợp. [S3]
Khi nào cần được đánh giá chuyên môn?
Mệt mỏi hoặc giảm sức bền có nhiều nguyên nhân và không tự xác nhận thiếu sắt. Người đang mang thai, có kinh nguyệt nhiều, bệnh tiêu hóa kéo dài hoặc từng được chẩn đoán thiếu máu nên trao đổi với nhân viên y tế về đánh giá phù hợp. Không tự dùng liều sắt cao; bổ sung không đúng nhu cầu có thể gây tác dụng không mong muốn và không thay thế tìm nguyên nhân. [S4]