Đau nửa đầu: yếu tố khởi phát và cách giảm cơn
Đau nửa đầu là tình trạng đau đầu tái diễn mức độ vừa đến nặng kèm cảm giác giật thoi thóp. Bệnh thường do yếu tố di truyền kết hợp nhiều tác nhân khởi phát như căng thẳng, thay đổi giấc ngủ và một số loại thực phẩm. Để giảm và phòng ngừa cơn đau, người bệnh cần ghi nhật ký theo dõi, duy trì giờ giấc sinh hoạt đều đặn và áp dụng các biện pháp xoa dịu như nghỉ ngơi trong phòng tối.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Thực phẩm nào sau đây được ghi nhận dễ kích hoạt cơn đau nửa đầu xuất hiện?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Đau nửa đầu là bệnh tái diễn mức độ vừa đến nặng, thường đau nhịp thoi thóp kèm buồn nôn, sợ ánh sáng và tiếng ồn.
- Cơn đau dễ bùng phát do căng thẳng, rối loạn giấc ngủ, bỏ bữa cùng các món như bột ngọt, phô mai lâu năm, đồ lên men.
- Khi đau, nên nằm phòng tối yên tĩnh, chườm lạnh trán, uống đủ nước và tuân thủ thuốc theo hướng dẫn y tế.
Đau nửa đầu là gì?
Theo MedlinePlus thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, đau nửa đầu là một dạng đau đầu tái diễn mạn tính. Cơn đau thường đạt mức độ từ vừa đến nặng và mang tính chất đập thoi thóp theo nhịp mạch. Người bệnh thường cảm thấy đau dồn về một bên đầu, tuy nhiên triệu chứng có thể lan rộng. Trong cơn đau, người bệnh thường đi kèm cảm giác buồn nôn, mệt lỏi và suy nhược cơ thể. Một đặc điểm rất phổ biến là tình trạng nhạy cảm cao độ với ánh sáng và âm thanh. Các sinh hoạt đơn giản như đi lại, ho hoặc hắt hơi cũng có thể làm mức độ đau tăng nặng. Bệnh ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sinh hoạt và công việc hàng ngày. [S1]
Cơ chế và các nhóm đối tượng nguy cơ
Các nhà nghiên cứu tại Hoa Kỳ nhận định đau nửa đầu có liên quan chặt chẽ đến yếu tố di truyền. Số liệu từ MedlinePlus cho thấy có khoảng 12% người Mỹ gặp phải chứng đau nửa đầu. Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 3 lần so với nam giới, một phần do biến động hormone. Đa số người mắc đều có người thân trong gia đình từng bị chứng bệnh tương tự. Ngoài ra, người mắc các bệnh lý khác cũng có rủi ro cao hơn đáng kể. Các tình trạng này bao gồm trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực, rối loạn giấc ngủ và động kinh. Hiểu rõ nguy cơ bản thân giúp người bệnh chủ động phòng tránh các yếu tố kích thích trong cuộc sống. [S1]
Bốn giai đoạn diễn tiến của cơn đau nửa đầu
Một đợt đau nửa đầu đầy đủ có thể trải qua bốn giai đoạn, dù không phải ai cũng gặp toàn bộ. Giai đoạn tiền triệu khởi phát trước cơn đau tối đa 24 giờ với dấu hiệu thèm ăn, ngáp liên tục, thay đổi tâm trạng, tích nước hoặc tiểu nhiều. Tiếp theo là giai đoạn tiền triệu thị giác hay aura, người bệnh có thể thấy ánh sáng nhấp nháy, vệt sáng ngoằn ngoèo hoặc yếu cơ. Giai đoạn bùng phát là cơn đau đầu thoi thóp một bên kèm nôn ói và sợ tiếng động. Cuối cùng là giai đoạn sau cơn, kéo dài đến một ngày, khiến người bệnh cảm thấy kiệt sức, yếu ớt và mơ màng lú lẫn trước khi phục hồi. [S1]
Nhận diện yếu tố khởi phát từ môi trường và lối sống
Cơn đau nửa đầu thường xuất hiện sau khi tiếp xúc với các kích thích cụ thể tùy cơ địa mỗi người. Căng thẳng tâm lý, âu lo và thay đổi hormone sinh dục nữ là những tác nhân hàng đầu. Về môi trường, ánh sáng chói, đèn nhấp nháy, tiếng ồn lớn, mùi hương nồng gắt hoặc thời tiết thay đổi đột ngột đều có thể kích hoạt cơn đau. Về thói quen, việc ngủ quá nhiều hoặc thiếu ngủ, vận động quá sức và sử dụng thuốc lá đều tạo gánh nặng thần kinh. Sử dụng caffeine hoặc hội chứng cai khi dừng nạp caffeine đột ngột cũng gây bùng phát cơn đau. Lạm dụng thuốc điều trị đau đầu quá thường xuyên cũng phản tác dụng và gây đau đầu trầm trọng. [S1]
Thực phẩm kích hoạt cơn đau và ứng dụng trong bữa ăn
Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc kích hoạt các cơn đau nửa đầu xuất hiện. Nguồn MedlinePlus ghi nhận các thành phần dễ gây đau gồm rượu, sô cô la, phô mai lâu năm và bột ngọt MSG. Đồ ăn lên men, dưa chua muối, men nở, thịt xông khói hoặc thịt chế biến sẵn cũng là yếu tố nguy cơ. Tại Việt Nam, bột ngọt hay các món dưa muối cà muối trong bữa cơm gia đình rất quen thuộc. Người có cơ địa đau nửa đầu khi đi chợ nên chú ý chọn thực phẩm tươi sống. Bỏ bữa cũng là tác nhân lớn gây hạ năng lượng và kích hoạt cơn đau, do đó việc ăn uống đúng giờ là ưu tiên hàng đầu. [S1]
Cách xử trí và giảm nhẹ khi cơn đau xuất hiện
Khi cơn đau nửa đầu bắt đầu xuất hiện, xử trí sớm sẽ mang lại hiệu quả cao hơn. MedlinePlus gợi ý các biện pháp chăm sóc tại chỗ không dùng thuốc rất hữu ích và an toàn. Người bệnh nên nằm nghỉ ngơi nhắm mắt trong một căn phòng yên tĩnh và tắt bớt đèn sáng. Đắp một chiếc khăn mát hoặc chườm túi đá lạnh lên vùng trán giúp làm dịu cảm giác đập thoi thóp. Bên cạnh đó, việc bổ sung đủ nước uống cho cơ thể là bước cần thiết. Về mặt y tế, các nhóm thuốc làm giảm triệu chứng như nhóm triptan, ergotamine hoặc thuốc giảm đau cần được dùng sớm theo hướng dẫn của bác sĩ để kịp thời chặn cơn. [S1]
Bằng chứng về dưỡng chất và giới hạn của thảo dược
Một số dưỡng chất tự nhiên được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ phòng ngừa đau nửa đầu. Nguồn MedlinePlus nêu rõ riboflavin tức vitamin B2 và coenzyme Q10 có thể giúp giảm tần suất cơn đau. Nếu xét nghiệm thấy mức magie trong cơ thể thấp, việc bổ sung khoáng chất này có thể được cân nhắc. Chiết xuất thảo dược butterbur cũng được một số người sử dụng để ngăn ngừa đau nửa đầu. Tuy nhiên, bằng chứng ghi nhận butterbur có thể không an toàn khi sử dụng trong thời gian dài. Do đó, người bệnh luôn phải tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi tự ý dùng bất kỳ thực phẩm bổ sung hay thảo dược nào. [S1]
Chẩn đoán y khoa và theo dõi cơn đau lâu dài
Để chẩn đoán đau nửa đầu, nhân viên y tế sẽ khai thác bệnh sử, hỏi triệu chứng và khám thần kinh tổng quát. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, chụp cắt lớp vi tính CT hoặc chụp cộng hưởng từ MRI để loại trừ các nguyên nhân bệnh lý khác nguy hiểm. Để kiểm soát lâu dài, việc ghi chép nhật ký theo dõi cơn đau là phương pháp vô cùng giá trị. Nhật ký giúp tìm ra món ăn, thời gian ngủ hoặc thói quen dẫn tới cơn đau để chủ động phòng tránh. Người bệnh béo phì có thể giảm cân để hỗ trợ, kết hợp tập luyện kỹ thuật thư giãn và điều hòa phản hồi sinh học. [S1]