Suy tim: sống chung, ăn uống và theo dõi hằng ngày
Suy tim là tình trạng tim không thể bơm đủ lượng máu cần thiết để đáp ứng nhu cầu hoạt động của cơ thể. Bệnh phát triển do nhiều nguyên nhân làm tổn hại cơ tim và hiện tại chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn. Việc theo dõi sát các dấu hiệu ứ dịch, khó thở và duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò thiết yếu giúp cải thiện chất lượng sống.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Bệnh suy tim có đồng nghĩa với việc tim đã ngừng đập hoàn toàn không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Suy tim là bệnh nghiêm trọng chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát để kéo dài thời gian sống khỏe mạnh.
- Bệnh thường gây ứ dịch dẫn đến sưng phù ở bàn chân, mắt cá, bụng hoặc cổ, kèm cảm giác mệt mỏi và khó thở.
- Tình trạng ứ trệ tuần hoàn do suy tim kéo dài có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến chức năng gan và thận.
Hiểu đúng về bản chất của bệnh suy tim
Nhiều người lầm tưởng rằng suy tim có nghĩa là trái tim đã hoàn toàn ngừng đập. Thực tế, theo Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ NHLBI, suy tim hay còn gọi là suy tim sung huyết là tình trạng bệnh lý xảy ra khi tim không bơm đủ máu cho nhu cầu của cơ thể. Điều này có thể xuất hiện khi buồng tim không thể chứa đầy lượng máu cần thiết, hoặc lực co bóp của tim quá yếu để tống máu đi nuôi các mô. Tình trạng này là một bệnh lý nghiêm trọng, đòi hỏi sự chăm sóc y tế liên tục và đúng hướng. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ CDC, hơn 6 triệu người trưởng thành ở Hoa Kỳ đang sống chung với bệnh suy tim. Mặc dù trẻ em cũng có thể mắc bệnh, suy tim ở người trưởng thành vẫn chiếm tỷ lệ lớn và để lại gánh nặng sức khỏe đáng kể nếu không được phát hiện kịp thời. [S1]
Cơ chế phát triển và các dạng suy tim thường gặp
Tình trạng suy tim không xuất hiện theo một khuôn mẫu duy nhất mà có diễn tiến lâm sàng rất đa dạng. Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ NHLBI giải thích rằng suy tim có thể khởi phát đột ngột thành dạng cấp tính, hoặc diễn tiến âm thầm qua thời gian dài thành dạng mạn tính khi cơ tim suy yếu dần. Bệnh có thể ảnh hưởng đến một bên tim hoặc đồng thời tác động lên cả hai bên tim. Đáng chú ý, suy tim bên trái và suy tim bên phải có thể bắt nguồn từ những nguyên nhân riêng biệt và gây ra các rối loạn huyết động khác nhau. Quá trình này khiến khả năng thích nghi của hệ tuần hoàn suy giảm từng ngày. Nhận biết tính chất cấp hay mạn tính giúp bác sĩ xây dựng lộ trình chăm sóc phù hợp cho từng người bệnh nhằm kiểm soát diễn tiến bệnh một cách tốt nhất có thể. [S1]
Nguyên nhân và tổn thương dẫn đến suy tim
Theo thông tin từ Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ NHLBI, suy tim thường phát sinh do một tình trạng bệnh lý khác đã gây tổn thương trực tiếp hoặc gián tiếp lên tim trước đó. Các bệnh nền phổ biến dẫn tới suy tim bao gồm bệnh mạch vành làm hẹp dòng máu nuôi cơ tim, viêm tim gây tổn hại mô cơ tim, huyết áp cao kéo dài làm tăng áp lực làm việc của buồng tim, bệnh cơ tim hoặc tình trạng nhịp tim không đều. Dưới tác động kéo dài của những bệnh lý nền này, các sợi cơ tim dần mất đi độ đàn hồi và khả năng co bóp tự nhiên. Khi cơ tim không còn giữ được cấu trúc khỏe mạnh ban đầu, khả năng tiếp nhận và bơm máu đều suy giảm nghiêm trọng. Việc kiểm soát sớm các bệnh nền là chìa khóa nhằm ngăn ngừa tổn hại tiến triển ở tim. [S1]
Dấu hiệu nhận biết và hiện tượng ứ dịch trong cơ thể
Bệnh suy tim có thể không gây ra triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu mới xuất hiện tổn thương. Tuy nhiên, Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ NHLBI nhấn mạnh rằng theo thời gian, người bệnh thường bắt đầu cảm thấy mệt mỏi và khó thở khi vận động hoặc khi nghỉ ngơi. Cùng với đó, tình trạng ứ trệ tuần hoàn sẽ dẫn tới hiện tượng tích tụ dịch lỏng bất thường tại các vị trí khác nhau trên cơ thể. Người bệnh có thể nhận thấy dịch tích tụ ở phần dưới cơ thể như bàn chân hay mắt cá chân, sưng quanh vùng dạ dày hoặc bụng, và phù ứ dịch ở vùng cổ. Những biểu hiện tích nước này không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt mà còn phản ánh trực tiếp khả năng tống máu kém hiệu quả của hệ tim mạch đang cần được theo dõi sát sao. [S1]
Ảnh hưởng của suy tim lên các cơ quan nội tạng khác
Suy tim không chỉ giới hạn tác động tiêu cực tại lồng ngực mà còn gây tổn hại sâu sắc đến nhiều cơ quan quan trọng trong toàn bộ cơ thể. Theo Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ NHLBI, tình trạng suy giảm lưu lượng tưới máu và ứ trệ tuần hoàn kéo dài có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến gan và thận của người bệnh. Chức năng lọc thải chất độc và điều hòa dịch của thận suy giảm sẽ tạo ra vòng xoắn bệnh lý làm nặng thêm tình trạng tích nước. Ngoài ra, suy tim còn có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm khác bao gồm tăng áp động mạch phổi, các bệnh tim phối hợp như rối loạn nhịp tim, bệnh van tim và nguy cơ ngừng tim đột ngột. Do đó, việc theo dõi suy tim đòi hỏi phải đánh giá toàn diện cả chức năng các tạng lân cận. [S1]
Theo dõi cơ thể hằng ngày trong nếp sinh hoạt gia đình
Trong đời sống gia đình Việt Nam, việc sinh hoạt và ăn uống cùng người thân có ý nghĩa rất lớn đối với người bệnh tim mạch. Khi chuẩn bị bữa cơm gia đình, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến tình trạng giữ nước của cơ thể mình. Sau khi đi chợ hoặc làm việc nhà, hãy lưu ý xem cảm giác khó thở hay mệt mỏi có tăng lên so với bình thường hay không. Người bệnh nên chủ động quan sát vùng mắt cá chân, ống chân hoặc vòng bụng mỗi ngày để phát hiện sớm các dấu hiệu tích tụ dịch mà Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ NHLBI đã cảnh báo. Thói quen quan sát cổ và đo lường mức độ hụt hơi khi leo cầu thang hoặc khi nằm ngủ sẽ giúp phát hiện kịp thời các đợt ứ dịch. Đây là cách tự bảo vệ thiết thực trước khi xảy ra biến cố nặng. [S1]
Giới hạn y học hiện tại và hy vọng trong kiểm soát bệnh
Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ NHLBI khẳng định rằng hiện tại suy tim là một bệnh lý nghiêm trọng chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn. Không có giải pháp đơn lẻ nào có thể đưa cơ tim đã tổn thương trở lại trạng thái nguyên vẹn như trước. Dù vậy, người bệnh không nên bi quan hay từ bỏ hy vọng sống tích cực. Các phương pháp điều trị y khoa hiện đại bao gồm việc thay đổi lối sống lành mạnh, sử dụng thuốc đều đặn theo đơn, cấy ghép một số thiết bị hỗ trợ hoặc thực hiện các thủ thuật can thiệp có thể giúp nhiều người cải thiện chất lượng cuộc sống đáng kể. Mục tiêu điều trị hiện nay là làm chậm tiến triển của bệnh, giảm bớt triệu chứng khó chịu và kéo dài thời gian sống khỏe mạnh cho người bệnh. [S1]