Astaxanthin chống mỏi mắt do màn hình: Có đáng tiền mua?

Nhiều người làm việc văn phòng hoặc học sinh hiện nay thường xuyên nhìn màn hình máy tính, điện thoại liên tục nhiều giờ liền. Cảm giác mỏi mắt, khô rát, nhức đầu hay nhìn mờ sau ngày dài làm việc đã trở thành nỗi ám ảnh quen thuộc của không ít người ^[1]. Để khắc phục tình trạng này, các sản phẩm bổ sung chứa hoạt chất astaxanthin đang được quảng cáo rầm rộ như một cứu cánh giúp hồi phục thị lực và chống mỏi mắt cấp tốc.

Tuy nhiên, liệu dưỡng chất này có thực sự thần kỳ như lời đồn và có xứng đáng để bạn chi tiền mua? Bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy astaxanthin có ghi nhận một số tác động tích cực đối với hội chứng thị giác màn hình, nhưng các thử nghiệm lâm sàng độc lập vẫn còn rất hạn chế và quy mô nhỏ ^[2].

Áp lực màn hình và hội chứng mỏi mắt kỹ thuật số

Hội chứng mỏi mắt hay mệt mỏi thị giác (asthenopia) xảy ra khi mắt phải làm việc quá tải trước màn hình kỹ thuật số, dẫn đến hiện tượng nhìn mờ, khô rát hoặc đau nhức ^[1]. Tình trạng này đang gia tăng nhanh chóng trong giới trẻ và nhân viên văn phòng, với tỷ lệ mắc được ghi nhận dao động từ 50% đến 90% ^[1].

Một khảo sát năm 2025 thực hiện trên 234 sinh viên đại học cho thấy có tới 75,6% người tham gia gặp phải các triệu chứng mỏi mắt, trong đó biểu hiện căng mỏi mắt chiếm tỷ lệ cao nhất là 37,6% ^[1]. Đáng chú ý, nữ giới có nguy cơ mắc hội chứng này cao gấp 3,385 lần so với nam giới, và việc đeo kính thuốc làm tăng nguy cơ lên tới 4,645 lần so với những người không đeo ^[1]. Ngoài ra, việc dùng thiết bị giải trí trên 2 giờ mỗi ngày làm tăng đáng kể nguy cơ mỏi mắt ^[1].

Một nghiên cứu khác vào năm 2020 cũng ghi nhận tỷ lệ mỏi mắt ở sinh viên lên tới 67,8%, trong đó triệu chứng nhìn mờ chiếm 27,0% ^[3]. Dữ liệu từ nghiên cứu này chỉ ra rằng việc sử dụng thiết bị dưới 4 giờ mỗi ngày hoặc dùng để liên lạc dưới 4 giờ có mối liên hệ nghịch với triệu chứng mỏi mắt ^[3].

Ở nhóm người bị cận thị, một nghiên cứu năm 2022 trên 65 người ghi nhận 57% mắc hội chứng mỏi mắt, với 52% cảm thấy nhìn mờ và 37% bị đau nhức mắt ^[4]. Điều này cho thấy tình trạng mệt mỏi thị giác là vấn đề vô cùng phổ biến do thói quen nhìn gần liên tục kéo dài ^[4].

Cơ chế tác động lên khả năng điều tiết của thể mi

Khi chúng ta nhìn vào màn hình ở cự ly gần, các cơ thể mi bên trong mắt phải co thắt liên tục để thay đổi độ cong của thủy tinh thể, giúp hình ảnh hội tụ rõ nét trên võng mạc. Nếu nhìn gần không nghỉ, cơ thể mi sẽ rơi vào trạng thái căng cứng, suy giảm khả năng điều tiết linh hoạt, dẫn đến triệu chứng nhức mỏi và mờ mắt tạm thời ^[4].

Astaxanthin là một sắc tố carotenoid tự nhiên mang đặc tính chống oxy hóa mạnh. Về mặt sinh học, dưỡng chất này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ lưu thông tuần hoàn máu tại các mao mạch quanh mắt và giảm bớt căng thẳng vi mô ở các khối cơ thể mi. Bằng cách hỗ trợ chức năng điều tiết và phản xạ của đồng tử, dưỡng chất này có thể giúp mắt thích ứng tốt hơn trước áp lực thị giác cao độ ^[2].

Nghiên cứu lâm sàng nói gì về hiệu quả của astaxanthin?

Để đánh giá tác dụng thực tế, các nhà khoa học đã tiến hành một số thử nghiệm có đối chứng, tuy nhiên số lượng nghiên cứu trực tiếp về đơn chất astaxanthin vẫn còn khá ít ỏi ^[2].

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược đã được tiến hành trên 64 trẻ em trong độ tuổi từ 10 đến 14 tuổi, có thời gian dùng màn hình từ 4 giờ trở lên mỗi ngày và có biểu hiện mỏi mắt từ nhẹ đến trung bình ^[2]. Các đối tượng tham gia được uống viên nang mềm chứa 4 mg astaxanthin mỗi ngày trong suốt 84 ngày ^[2].

Kết quả cho thấy, sau 84 ngày, nhóm dùng astaxanthin đã cải thiện điểm số bảng câu hỏi hội chứng thị giác máy tính (CVS-Q) giảm 4,00 ± 4,05 đơn vị so với ban đầu, vượt trội hơn so với mức giảm 1,72 ± 3,61 đơn vị ở nhóm giả dược (chênh lệch giữa hai nhóm đạt 20%) ^[2]. Điểm thang đo mệt mỏi thị giác (VFLS) ở nhóm dùng hoạt chất này đạt 11,55 ± 5,78 đơn vị, tốt hơn đáng kể so với mức 15,78 ± 7,12 đơn vị của nhóm giả dược, tương đương mức cải thiện 27% ^[2].

Nghiên cứu trên cũng ghi nhận khả năng cảm nhận chiều sâu (thị giác lập thể) sau khi chịu tải thị giác cấp tính được cải thiện rõ rệt tại các mốc 28 ngày và 84 ngày ^[2]. Phản xạ ánh sáng của đồng tử cũng ghi nhận kết quả tốt hơn sau 84 ngày so với giả dược ^[2]. Lượng nước mắt tiết ra tăng lên tại các thời điểm 14 ngày, 56 ngày và 84 ngày so với mức nền ^[2].

Ở nhóm người lớn tuổi hơn, một nghiên cứu năm 2014 được thực hiện trên 48 người từ 45 đến 64 tuổi (tuổi trung bình 52,8) bị mỏi mắt hàng ngày ^[5]. Nhóm đối tượng này được cho sử dụng sản phẩm bổ sung kết hợp chứa astaxanthin, lutein, chiết xuất việt quất đen, chiết xuất vỏ đậu đen (chứa cyanidin-3-glucoside) và DHA liên tục trong 4 tuần ^[5]. Kết quả ghi nhận chế phẩm kết hợp này giúp cải thiện khả năng điều tiết cũng như giảm các triệu chứng chủ quan của hội chứng mỏi mắt ở người lớn tuổi ^[5].

Giới hạn của các bằng chứng khoa học hiện nay

Mặc dù các dữ liệu ban đầu cho thấy những tín hiệu đáng khích lệ, người tiêu dùng cần giữ cái nhìn thận trọng và khách quan về các nghiên cứu này.

Đầu tiên, quy mô mẫu nghiên cứu hiện tại còn rất khiêm tốn. Thử nghiệm trên trẻ em chỉ giới hạn ở 64 đối tượng, trong khi nghiên cứu ở người trung niên chỉ có 48 người [2, 3]. Các thử nghiệm quy mô lớn với hàng nghìn người bệnh và thiết kế độc lập, không gắn liền với các nhà sản xuất nguyên liệu, hầu như vẫn đang thiếu vắng.

Thứ hai, trong nghiên cứu năm 2014, astaxanthin được dùng kết hợp cùng lúc với nhiều hoạt chất khác như lutein, DHA và cyanidin-3-glucoside ^[5]. Do đó, rất khó để bóc tách xem hiệu quả cải thiện khả năng điều tiết của mắt đến từ riêng astaxanthin hay là kết quả cộng hưởng của toàn bộ công thức ^[5].

Thứ ba, dù thử nghiệm 84 ngày ở trẻ em cho thấy có sự cải thiện về điểm số bảng câu hỏi và thị giác lập thể, nhưng nghiên cứu lại không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm đối với thị lực, độ tương đương cầu, điểm điều tiết gần, độ lác ngoài nhìn gần hay bài kiểm tra tiết nước mắt Schirmer I ^[2]. Điều này chứng tỏ dưỡng chất này không thể thay đổi cấu trúc khúc xạ hay loại bỏ hoàn toàn các tật về mắt ^[2].

Những hiểu lầm thường gặp khi sử dụng

Nhiều người lầm tưởng rằng uống astaxanthin liều cao có thể chữa khỏi tật cận thị, viễn thị hoặc thay thế hoàn toàn kính đeo mắt. Bằng chứng khoa học chỉ ra hoạt chất này hỗ trợ giảm mỏi cơ điều tiết và giảm cảm giác khó chịu chủ quan, hoàn toàn không có khả năng đảo ngược độ cận hay loại bỏ tật khúc xạ [2, 3].

Một hiểu lầm khác là chỉ cần uống viên bổ sung thì có thể thoải mái nhìn màn hình 10–12 tiếng mỗi ngày mà không sợ hỏng mắt. Việc lạm dụng viên uống mà bỏ qua các biện pháp bảo vệ mắt cơ bản sẽ không mang lại kết quả lâu dài, bởi vì áp lực cơ học từ việc nhìn gần liên tục vẫn tác động trực tiếp lên thể mi ^[4].

Ai nên thận trọng trước khi dùng?

Trong các nghiên cứu đã thực hiện, việc bổ sung 4 mg astaxanthin mỗi ngày trong 84 ngày ở trẻ em hoặc dùng công thức phối hợp trong 4 tuần ở người lớn đều cho thấy tính an toàn tốt, không có biến cố bất lợi nghiêm trọng nào được báo cáo [2, 3].

Dù vậy, những người có cơ địa dị ứng với vi tảo hoặc các loài thủy hải sản giáp xác (nguồn chiết xuất astaxanthin tự nhiên) cần hết sức thận trọng. Phụ nữ có thai, người đang cho con bú hoặc những người đang điều trị các bệnh lý mãn tính, đang sử dụng thuốc điều trị mắt nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi bắt đầu dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào. Thực phẩm chức năng không thể thay thế phác đồ điều trị y tế chuyên sâu.

Giải pháp thực tế bảo vệ mắt không tốn kém

Trước khi quyết định chi một khoản tiền lớn cho các loại thực phẩm bổ sung đắt đỏ, bạn hoàn toàn có thể áp dụng những thói quen khoa học đã được chứng minh hiệu quả để bảo vệ mắt.

Một nghiên cứu năm 2022 khẳng định việc tiếp nhận giáo dục chăm sóc mắt và giới hạn thời gian làm việc nhìn gần liên tục xuống dưới 45 phút mỗi lần là phương pháp độc lập giúp giảm thiểu nguy cơ mỏi mắt ở người cận thị ^[4]. Nghiên cứu năm 2020 cũng chỉ ra việc chủ động nghỉ ngơi định kỳ và sử dụng nước nhỏ mắt là những biện pháp bảo vệ hữu hiệu giúp giảm nguy cơ mỏi mắt kỹ thuật số ^[3].

Đặc biệt, một thử nghiệm năm 2025 trên 90 người tham gia đọc điện thoại trong 2 giờ đã chứng minh rằng: nhóm được nghỉ 10 phút kết hợp nhắm mắt và dùng nước mắt nhân tạo sau 1 giờ đọc máy không hề có sự gia tăng triệu chứng khô mắt và mỏi mắt, đồng thời có cải thiện trên kiểm tra nhuộm huỳnh quang giác mạc ^[6]. Đây là giải pháp đơn giản, kinh tế và đem lại hiệu quả tức thì [5, 6].

Nếu bạn vẫn muốn dùng astaxanthin, liều lượng đã được thử nghiệm an toàn trên lâm sàng là khoảng 4 mg mỗi ngày ^[2]. Vì đây là hoạt chất tan trong chất béo, bạn nên uống trong hoặc ngay sau bữa ăn có chứa dầu mỡ để tăng khả năng hấp thu.

Tóm lại, astaxanthin có thể đem lại một số hỗ trợ nhất định cho cơ điều tiết của mắt trước áp lực màn hình, nhưng bằng chứng hiện tại vẫn chưa đủ mạnh để coi đây là giải pháp thần dược [2, 3]. Thay vì phụ thuộc vào viên uống, việc duy trì quy tắc nghỉ ngơi sau mỗi 45 phút và chớp mắt, nhỏ mắt nhân tạo đúng cách vẫn là nền tảng quan trọng nhất để đôi mắt luôn khỏe mạnh [4, 5, 6].