Nhiều người truyền tai nhau mẹo uống một thìa giấm táo pha nước trước bữa ăn để trị dứt điểm chứng ợ chua, trào ngược dạ dày thực quản. Phương pháp này thường được quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội như một biện pháp tự nhiên, lành tính và mang lại hiệu quả tức thì. Tuy nhiên, việc áp dụng thói quen này có thực sự giúp đẩy lùi bệnh lý hay lại tiềm ẩn những mối nguy khó lường cho đường tiêu hóa?
Câu trả lời từ y học hiện đại là chưa có thử nghiệm lâm sàng nào xác nhận giấm táo nguyên chất có khả năng điều trị bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Trái lại, giấm táo chứa hàm lượng axit cao, có thể gây tổn thương, kích ứng trực tiếp niêm mạc thực quản và khiến tình trạng viêm loét trở nên nghiêm trọng hơn [1].
Vì sao giấm táo được đồn thổi là chữa được trào ngược?
Nhiều người tin rằng trào ngược dạ dày xảy ra do lượng axit dịch vị quá thấp, khiến van thực quản dưới đóng không kín. Do đó, việc bổ sung axit axetic từ giấm táo được cho là sẽ giúp cân bằng độ pH và hỗ trợ tiêu hóa thức ăn nhanh hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là giả thuyết truyền miệng chưa được khoa học chứng minh.
Trên thực tế, các loại thức uống từ giấm thương mại thường có độ pH khá thấp, phổ biến là dưới mức 5,51 [1]. Bản thân giấm táo có tính axit mạnh hơn nhiều loại thức uống giấm thông thường khác [1]. Khi uống trực tiếp, dung dịch mang tính axit này sẽ tiếp xúc trực tiếp với lớp niêm mạc vốn đang bị tổn thương hoặc viêm nhiễm của người bệnh trào ngược.
Hơn nữa, dạ dày được thiết kế để chịu được môi trường axit cao nhờ lớp chất nhầy bảo vệ đặc thù. Ngược lại, niêm mạc thực quản rất mỏng manh và không có lớp bảo vệ tương tự. Khi đưa thêm một chất có tính ăn mòn vào đường tiêu hóa trên, người bệnh rất dễ gặp phải phản ứng ngược, khiến cảm giác nóng rát vùng ngực và ợ chua tăng lên dữ dội [1].
Bằng chứng khoa học về giấm táo và chứng trào ngược
Cho đến nay, chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng độc lập nào chứng minh việc uống giấm táo dạng lỏng đơn thuần giúp cải thiện bệnh trào ngược. Nghiên cứu lâm sàng hiếm hoi nhắc đến thành phần giấm táo lại là thử nghiệm về một loại kẹo cao su phối hợp nhiều chất [2].
Thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi có đối chứng giả dược, bắt chéo năm 2015 đã đánh giá hiệu quả của loại kẹo cao su mang tên GutsyGum trên 24 người có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản sau bữa ăn dễ gây trào ngược [2]. Thành phần của loại kẹo này bao gồm canxi cacbonat kết hợp với hỗn hợp độc quyền gồm chiết xuất cam thảo, papain và giấm táo [2]. Các đối tượng tham gia nhai kẹo thật hoặc kẹo giả dược sau bữa ăn, có thời gian đào thải một tuần giữa các đợt điều trị [2]. Kết quả theo dõi liên tục trong 4 giờ bằng thang điểm thị giác 10 cm cho thấy điểm số ợ nóng trung bình ở nhóm dùng kẹo thật thấp hơn đáng kể so với nhóm giả dược (0,81 so với 1,45; p = 0,034) [2]. Điểm số trào ngược axit cũng giảm rõ rệt (0,72 so với 1,46; p = 0,013) [2].
Tuy nhiên, nghiên cứu trên có giới hạn rất lớn vì đây là chế phẩm kẹo cao su kết hợp nhiều hoạt chất, đặc biệt là canxi cacbonat vốn là chất kháng axit mạnh [2]. Ngoài ra, bản thân hành động nhai kẹo cao su đã kích thích tiết nước bọt giúp trung hòa axit và làm giảm triệu chứng trào ngược sau ăn [2]. Do đó, kết quả nghiên cứu này hoàn toàn không đồng nghĩa với việc uống nước giấm táo nguyên chất sẽ mang lại tác dụng tương tự.
Bên cạnh đó, các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng giấm táo không hỗ trợ tiêu hóa theo hướng có lợi cho người bệnh trào ngược. Một thử nghiệm năm 2009 trên 5 người tham gia được ức chế bài tiết insulin nội sinh bằng octreotide cho thấy giấm táo không làm giảm hấp thu carbohydrate ở ruột non [3]. Trong nghiên cứu này, việc uống 20 ml giấm táo pha với 40 ml nước trước bữa ăn thậm chí còn làm tốc độ tăng đường huyết cao hơn nhẹ so với dùng 60 ml nước giả dược (p = 0,01) [3].
Rủi ro kích ứng và bỏng thực quản do giấm
Do có tính axit cao, việc tiêu thụ giấm và các đồ uống từ giấm thiếu kiểm soát có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho hệ tiêu hóa trên [1]. Các thức uống chứa giấm được xếp vào nhóm chất có tính ăn mòn bề mặt [1].
Một báo cáo y khoa năm 2019 ghi nhận trường hợp nam thiếu niên 15 tuổi phải nhập viện cấp cứu vì nôn ra máu và đau dữ dội vùng thượng vị [1]. Qua thăm dò nội soi, các bác sĩ phát hiện bệnh nhân bị nhiều vết loét chạy dọc, xuất huyết niêm mạc đồng thời và bong tróc toàn bộ niêm mạc thực quản [1]. Nguyên nhân được xác định là do thiếu niên này đã uống thức uống chứa giấm hàng ngày mà không pha loãng đầy đủ [1]. Bệnh nhân sau đó phải nhịn ăn hoàn toàn trong 1 tuần, kết hợp điều trị tích cực bằng corticosteroid, kháng sinh và thuốc alginate bảo vệ niêm mạc thì các vết loét thực quản mới dần cải thiện [1].
Báo cáo này cũng nhấn mạnh rằng giấm táo còn có tính axit mạnh hơn các loại thức uống giấm thông thường, do đó nguy cơ tổn thương thực quản khi dùng liên tục là rất rõ ràng [1]. Uống giấm nồng độ cao không những không làm dịu cơn trào ngược mà còn gây bỏng rát axit, phá hủy bề mặt đường tiêu hóa trên [1].
Nguy cơ làm chậm làm rỗng dạ dày
Một cơ chế bất lợi khác của giấm táo ít người biết đến là khả năng làm chậm tốc độ tống xuất thức ăn ra khỏi dạ dày. Khi thức ăn ứ đọng lâu trong dạ dày, áp lực nội dạ dày tăng cao sẽ càng đẩy thức ăn và dịch vị trào ngược lên thực quản.
Nghiên cứu lâm sàng năm 2007 thực hiện trên 10 bệnh nhân mắc đái tháo đường týp 1 có kèm chứng liệt nhẹ dạ dày (trong đó có 1 người từng phẫu thuật cắt dây thần kinh phế vị) đã đo lường tác động này bằng siêu âm thời gian thực [4]. Bệnh nhân được chia thành hai giai đoạn bắt chéo: uống 200 ml nước mỗi ngày trước bữa sáng trong 1 tuần, sau đó đo tốc độ làm rỗng dạ dày (GER1); hoặc uống 200 ml nước pha 30 ml giấm táo trước bữa sáng trong 2 tuần rồi đo tốc độ làm rỗng (GER2) sau bữa ăn chuẩn [4].
Kết quả cho thấy tốc độ làm rỗng dạ dày trung vị giảm từ 27% ở giai đoạn chỉ uống nước xuống còn 17% ở giai đoạn có dùng giấm táo [4]. Sự suy giảm tốc độ làm rỗng dạ dày này có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) [4]. Việc giấm táo làm dạ dày chậm rỗng không chỉ bất lợi cho việc kiểm soát đường huyết của người bệnh mà còn là yếu tố nguy cơ trực tiếp khiến tình trạng ứ trệ, trào ngược trở nên tồi tệ hơn [4].
Những hiểu lầm phổ biến về tác dụng của giấm táo
Rất nhiều người lầm tưởng rằng giấm táo là phương thuốc tự nhiên toàn năng, có thể làm sạch dạ dày và tiêu diệt mọi mầm bệnh. Mặc dù các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm (in vitro) năm 2023 xác nhận giấm táo 5% có hoạt tính kháng khuẩn chống lại Enterococcus faecalis, Streptococcus mutans và Lactobacillus casei, điều này chỉ có ý nghĩa gợi ý ứng dụng khử trùng trong nha khoa chứ không phải là thuốc kháng khuẩn cho dạ dày [5]. Tương tự, nghiên cứu in vitro năm 2023 về khả năng chống oxy hóa và hòa tan sỏi canxi oxalat ở nồng độ 5-30 mcg/ml cũng chỉ là thử nghiệm trong ống nghiệm, không chứng minh được tác dụng chữa trào ngược ở người [6].
Một hiểu lầm nguy hại khác là súc miệng hoặc ngậm giấm táo sẽ giúp trung hòa axit ở cổ họng. Thực tế, nghiên cứu in vitro năm 2019 trên 105 răng cửa hàm dưới của người đã chứng minh các loại giấm hoa quả như giấm táo, giấm lựu và giấm nho làm tăng độ nhám bề mặt và làm giảm độ vi cứng của ngà răng khi tăng thời gian tiếp xúc từ 15 phút lên 30 phút (p < 0,05) [7]. Do đó, việc thường xuyên để răng miệng tiếp xúc với axit giấm táo sẽ làm mòn men răng và ngà răng nghiêm trọng [7].
Ai nên đặc biệt thận trọng?
Dựa trên các bằng chứng y khoa hiện có, những đối tượng sau tuyệt đối không nên tự ý dùng giấm táo để chữa bệnh:
Thứ nhất là người đang bị viêm loét thực quản, viêm dạ dày cấp tính hoặc xuất huyết tiêu hóa. Axit mạnh trong giấm sẽ đóng vai trò như chất ăn mòn, gây đau rát dữ dội, bong tróc niêm mạc và làm vết loét lan rộng [1].
Thứ hai là người mắc bệnh đái tháo đường, đặc biệt là người có biến chứng liệt nhẹ dạ dày hoặc tiêu hóa chậm. Giấm táo làm giảm tốc độ tháo rỗng dạ dày, gây khó khăn cho việc kiểm soát đường huyết và làm nặng thêm cảm giác đầy trướng bụng [4].
Thứ ba là người có cơ địa răng nhạy cảm, men răng yếu. Tiếp xúc thường xuyên với giấm táo sẽ gây mòn và mềm ngà răng theo thời gian [7].
Đối với phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và trẻ nhỏ, hiện chưa có dữ liệu lâm sàng nào khẳng định việc uống giấm táo hỗ trợ trị trào ngược là an toàn. Cha mẹ tuyệt đối không áp dụng các bài thuốc truyền miệng này cho trẻ em [1].
Lời khuyên áp dụng an toàn và kết luận
Giấm táo vẫn là một loại gia vị thực phẩm tốt nếu được sử dụng đúng cách trong bữa ăn hàng ngày. Bạn có thể dùng một lượng nhỏ giấm táo để trộn salad hoặc tẩm ướp món ăn nhằm kích thích vị giác. Khi dùng đường uống, bắt buộc phải pha loãng giấm với nhiều nước, không được uống trực tiếp giấm nguyên chất và không uống liên tục kéo dài mỗi ngày để tránh nguy cơ bỏng mòn niêm mạc [1].
Người bệnh trào ngược dạ dày thực quản không nên xem giấm táo là phương pháp điều trị thay thế y khoa. Khi xuất hiện các triệu chứng ợ chua, nóng rát cổ họng hoặc buồn nôn thường xuyên, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác và dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Lối sống cân bằng, ăn uống điều độ và giảm thức ăn nhiều dầu mỡ mới là chìa khóa then chốt để kiểm soát bệnh một cách bền vững.
