Đúng hay sai: Ăn chè nấm tuyết bổ sung collagen trực tiếp?

Nhiều người thường nấu chè nấm tuyết (mộc nhĩ trắng) với hy vọng làm đẹp da, bổ sung collagen giúp da căng bóng và giảm nếp nhăn. Nhìn bát chè sánh đặc, sền sệt như thạch dẻo, không ít người tin rằng đó chính là dòng collagen thực vật dồi dào. Quan niệm này xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội, biến món chè thanh mát trở thành "thần dược" giữ gìn tuổi xuân.

Tuy nhiên, đây là một nhận định sai lầm về mặt bản chất sinh học. Nước chè nấm tuyết sánh đặc hoàn toàn không chứa collagen, bởi nấm tuyết không phải là nguồn cung cấp trực tiếp loại protein này cho cơ thể người.

Chất nhầy sánh đặc từ nấm tuyết thực chất là gì?

Độ sánh dẻo, nhớt của chè nấm tuyết thực chất bắt nguồn từ hàm lượng dồi dào của các hợp chất carbohydrate phức tạp, chủ yếu là polysaccharide [4, 6]. Polysaccharide là chuỗi các phân tử đường liên kết lại với nhau, không phải là chuỗi peptide hay protein giống như collagen [4, 6].

Về mặt hóa học, nấm tuyết (tên khoa học là Tremella fuciformis) chứa chuỗi polysaccharide dị thể có cấu trúc mạch thẳng liên kết alpha-(1,3)-mannan cùng các nhánh bên như acid glucuronic, xylose, galactose, arabinose và một lượng nhỏ fucose [4, 5, 6]. Khối lượng phân tử của hợp chất này khá lớn, nằm trong khoảng từ 5 x 10^5 đến 6 x 10^6 Da, thậm chí có thể đạt tới 2,41 x 10^7 Da tùy thuộc vào phương pháp xử lý làm khô ^[1].

Chính cấu trúc chuỗi đường phức tạp này tạo cho dịch chiết nấm tuyết khả năng giữ nước tuyệt vời và tạo màng dẻo sánh đặc biệt [4, 6]. Do đó, cảm giác trơn nhớt khi ăn chè nấm tuyết chỉ là chất xơ hòa tan dạng đường phức, hoàn toàn không liên quan đến dịch gelatin hay sợi collagen có nguồn gốc từ thịt, cá, da động vật.

Bản chất sinh học: Thực vật có chứa collagen hay không?

Collagen là một loại protein cấu trúc đặc thù chỉ tồn tại ở động vật và con người, tập trung ở da, gân, sụn và xương. Trong giới thực vật và các loài nấm lớn, hoàn toàn không có sự hiện diện của collagen tự nhiên. Do đó, thuật ngữ "collagen thực vật" mà nhiều người tiêu dùng hay dùng là một khái niệm phi khoa học, dễ gây hiểu lầm.

Nấm tuyết chứa rất nhiều dưỡng chất quý giá gồm carbohydrate, protein thực vật, vitamin và các loại acid amin ^[1]. Đặc biệt, chiết xuất polysaccharide của nấm tuyết có nhiều đặc tính hóa lý tương đương với acid hyaluronic (HA) tự nhiên với độ tinh khiết cao, chiếm khoảng 87,76% trong dịch chiết ở nghiên cứu phân tích ^[2].

Nhờ khả năng giữ ẩm tương tự như HA nhưng có nguồn gốc phi động vật, hợp chất này thường được nghiên cứu ứng dụng để dưỡng ẩm ngoài da hoặc dùng trong ngành mỹ phẩm thay thế nguyên liệu truyền thống [4, 5]. Nhưng một lần nữa, carbohydrate hay các dẫn xuất tương tự HA này không thể được gọi là collagen.

Khoa học nói gì: Nấm tuyết tác động thế nào tới collagen trong cơ thể?

Mặc dù không trực tiếp bổ sung phân tử collagen qua đường ăn uống, các hoạt chất trong nấm tuyết vẫn có những tác động tích cực gián tiếp tới việc bảo vệ cấu trúc da qua cơ chế chống oxy hóa [1, 4]. Bổ sung dưỡng chất từ nấm tuyết hỗ trợ giảm thiểu sự suy thoái của collagen nội sinh thay vì đưa collagen từ bên ngoài vào cơ thể ^[3].

Một nghiên cứu công bố năm 2021 đánh giá tác động của polysaccharide từ nấm tuyết (Tremella fuciformis) trên mô hình động vật là chuột cống trắng Sprague-Dawley ^[3]. Trong thử nghiệm này, chuột bị chiếu tia tử ngoại (UV) gây tổn thương lão hóa ánh sáng và được cho uống bổ sung polysaccharide nấm tuyết qua đường miệng ^[3]. Kết quả cho thấy việc can thiệp bằng polysaccharide từ nấm tuyết giúp giảm bớt tình trạng mất nước và suy giảm collagen do tia UV gây ra ở da lưng chuột ^[3].

Nghiên cứu cũng ghi nhận hợp chất này hỗ trợ sửa chữa các tổn thương đứt gãy collagen, duy trì tỷ lệ ổn định giữa collagen loại I và loại III, đồng thời gia tăng hàm lượng glycosaminoglycan trong mô da ^[3]. Bên cạnh đó, hoạt tính của các enzyme chống oxy hóa quan trọng như superoxide dismutase (SOD), catalase (CAT) và glutathione peroxidase (GSH-Px) tại vùng da lưng chuột đều được cải thiện rõ rệt ^[3].

Cần nhấn mạnh rằng, các kết quả trên ghi nhận trên đối tượng động vật thực nghiệm (chuột cống trắng) bị chiếu tia UV nhân tạo ^[3]. Hiện nay vẫn chưa có các thử nghiệm lâm sàng đối chứng quy mô lớn ở người nhằm khẳng định liệu việc ăn chè nấm tuyết hàng ngày có giúp làm chậm suy giảm collagen ở người với mức độ tương tự hay không.

Khả năng tiêu hóa và hấp thu polysaccharide nấm tuyết

Một vấn đề cần được nhìn nhận thấu đáo là rào cản hấp thu trong hệ tiêu hóa của con người. Polysaccharide từ nấm tuyết có khối lượng phân tử rất cao và cấu trúc phân nhánh cực kỳ phức tạp [2, 6].

Một nghiên cứu năm 2025 về vi sinh vật cho thấy chuỗi đường của nấm tuyết có cấu trúc bền vững và thuộc nhóm polysaccharide khó bị phân giải tự nhiên ^[4]. Các nhà khoa học đã phải phân lập các hệ vi khuẩn đặc hiệu từ đất, gồm các loài như Verrucomicrobium (chiếm 55,4%) và Lysobacter (chiếm 43,8%), để tiết enzyme phân cắt các mối liên kết carbohydrate này ^[4].

Trong đường ruột của con người, các chuỗi polysaccharide lớn này đóng vai trò như chất xơ nhớt hòa tan. Chúng hầu như không thể đi thẳng nguyên vẹn qua thành ruột vào máu để đến da tạo thành collagen, mà chủ yếu tương tác với hệ vi sinh đường ruột hoặc được đào thải.

Cơ chế tạo màng giữ ẩm của nấm tuyết cũng chủ yếu phát huy hiệu quả khi bôi ngoài da nhờ tạo lớp màng trong suốt chống mất nước [4, 6]. Việc cơ thể chuyển hóa các chuỗi đường này thành các acid amin đặc hiệu để tổng hợp collagen đòi hỏi cả một chu trình chuyển hóa sinh hóa riêng biệt của cơ thể, chứ không phải hấp thu trực tiếp.

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng chè nấm tuyết

Hiểu lầm lớn nhất là đánh đồng cảm giác sánh dẻo của nước chè với hàm lượng collagen đậm đặc. Độ dẻo này chỉ là tính chất lưu biến của tinh bột và polysaccharide hòa tan khi nấu nhừ trong nước [7, 8].

Nhiều người cũng tin rằng ăn chè nấm tuyết càng nhiều thì da càng nhanh căng mịn và hết nếp nhăn. Trên thực tế, món chè nấm tuyết truyền thống thường được nấu kèm đường phèn, hạt sen, táo đỏ hoặc long nhãn. Việc tiêu thụ quá nhiều đường ngọt có thể kích hoạt quá trình glycation (đường hóa), khiến các sợi collagen sẵn có trong cơ thể bị xơ cứng, gãy vụn và nhanh lão hóa hơn.

Ngoài ra, không ít người lầm tưởng việc dùng nấm tuyết có thể thay thế hoàn toàn cho các nguồn protein dinh dưỡng trong bữa ăn. Nấm tuyết chủ yếu giàu chất xơ hòa tan và khoáng chất, lượng protein hoàn chỉnh không đủ đáp ứng nhu cầu tái tạo mô cơ của cơ thể ^[1].

Ai nên thận trọng khi sử dụng nấm tuyết?

Dù nấm tuyết là một loại thực phẩm lành tính và vị thuốc cổ truyền được sử dụng lâu đời ^[5], không phải ai cũng phù hợp để sử dụng liên tục với số lượng lớn.

Những người có hệ tiêu hóa yếu, hay bị đầy bụng, khó tiêu hoặc tiêu chảy cần thận trọng khi ăn nhiều nấm tuyết. Do chứa hàm lượng polysaccharide cao và cấu trúc khó phân hủy ^[4], nấm tuyết có thể làm tăng gánh nặng lên đường tiêu hóa, gây trướng bụng hoặc sôi bụng nếu ăn quá nhiều một lúc.

Người mắc bệnh đái tháo đường hoặc có nguy cơ rối loạn đường huyết cần đặc biệt chú ý đến cách chế biến. Mặc dù các nghiên cứu ghi nhận hoạt tính tiềm năng của chiết xuất nấm tuyết đối với việc hạ đường huyết trong phòng thí nghiệm [6, 7], nhưng nếu ăn dưới dạng chè nấu đường phèn thì lượng đường hấp thu nhanh sẽ làm tăng vọt đường huyết trong máu.

Những người có cơ địa dị ứng với các loại nấm lớn hoặc đang mắc các bệnh lý mãn tính cần tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi bổ sung lượng lớn chiết xuất nấm tuyết vào khẩu phần ăn hàng ngày.

Hướng dẫn sử dụng nấm tuyết hợp lý trong đời sống

Nấm tuyết vẫn là một loại nấm ăn bổ dưỡng, thanh mát, có lợi cho sức khỏe tổng thể và đường ruột nếu dùng đúng cách [4, 6]. Thay vì kỳ vọng vào công dụng "bổ sung collagen", hãy thưởng thức món ăn này như một nguồn bổ sung chất xơ hòa tan và các chất chống oxy hóa tự nhiên [1, 6].

Khi chọn mua nấm tuyết khô, nên chọn loại có màu vàng nhạt tự nhiên, tai nấm nguyên vẹn, không có mùi ẩm mốc hay mùi hóa chất xông lưu huỳnh. Các phương pháp chế biến và làm khô công nghiệp như sấy thăng hoa hay sấy nhiệt độ thấp giúp bảo toàn tốt hơn cấu trúc polysaccharide và độ ẩm của nấm [6, 7].

Khi sơ chế, nên ngâm nấm tuyết trong nước sạch cho đến khi tai nấm nở bung đều, cắt bỏ phần chân nấm màu vàng sậm vì phần này cứng và dai. Có thể hầm nấm tuyết làm canh súp mặn cùng thịt gà, xương heo hoặc nấu chè thanh nhiệt.

Để bảo vệ làn da một cách khoa học, hãy nấu chè với rất ít đường hoặc dùng vị ngọt tự nhiên từ táo đỏ, kỷ tử. Nếu muốn cơ thể tổng hợp collagen hiệu quả, cần kết hợp nấm tuyết với các nguồn thực phẩm giàu protein như trứng, cá, thịt, cùng rau quả tươi giàu vitamin C để hỗ trợ quá trình sinh tổng hợp collagen nội sinh của chính cơ thể.

Nấm tuyết không phải là một giải pháp trực tiếp để bổ sung collagen cho làn da như lời đồn thổi. Tuy nhiên, việc đưa nấm tuyết vào thực đơn một cách khoa học, ăn lượng vừa phải và nấu ít ngọt vẫn đem lại nhiều lợi ích cho hệ tiêu hóa, bổ sung chất chống oxy hóa và làm đa dạng chế độ dinh dưỡng hàng ngày.