Lời đồn về "thần dược phòng the" cho phái mạnh
Nhiều nam giới bước vào độ tuổi trung niên thường truyền tai nhau về hồ chi, hay còn gọi là dạ quan thảo (Lespedeza cuneata), như một giải pháp thảo dược giúp phục hồi bản lĩnh phòng the và kéo dài phong độ sung mãn. Các sản phẩm mang nhãn hiệu thảo dược này xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường với những lời quảng cáo có cánh về công dụng tăng cường sinh lực và cải thiện cương dương nhanh chóng.
Thực tế, dữ liệu khoa học hiện nay cho thấy chiết xuất hồ chi không làm tăng điểm số chức năng cương dương ở nam giới bước vào giai đoạn mãn dục trong thử nghiệm lâm sàng [1]. Bằng chứng hỗ trợ chức năng tình dục hiện tại chủ yếu mới chỉ dừng lại ở các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên mô hình động vật [2, 3].
Cơ chế tác động theo lý thuyết sinh học
Quá trình cương dương của cơ thể phụ thuộc mật thiết vào phân tử truyền tín hiệu nitric oxide (NO) và cyclic guanosine monophosphate (cGMP) [2]. Khi có kích thích, NO được giải phóng giúp làm giãn cơ trơn mạch máu thể hang, tăng cường lưu lượng máu đổ về dương vật [2].
Bên cạnh đó, các nội tiết tố androgen như dihydrotestosterone (DHT) giữ vai trò then chốt trong việc duy trì ham muốn và giảm thiểu các triệu chứng do suy giảm testosterone [2]. Về mặt lý thuyết, một dược liệu có thể hỗ trợ chức năng sinh lý nếu nó thúc đẩy các enzym kích thích sản xuất NO hoặc hỗ trợ sinh tổng hợp hormone sinh dục nam [2].
Nghiên cứu trên tế bào và động vật cho thấy điều gì?
Năm 2019, một nghiên cứu đánh giá tác dụng của chiết xuất nước từ cây hồ chi trên tế bào (in vitro) và trên động vật (in vivo) đã ghi nhận một số chuyển biến tích cực liên quan đến tín hiệu sinh lý [2]. Kết quả cho thấy chiết xuất nước hồ chi làm tăng sản sinh NO phụ thuộc theo liều lượng ở cả mô hình tế bào và động vật [2]. Nhóm sử dụng chiết xuất cũng ghi nhận sự gia tăng mức độ enzyme tổng hợp nitric oxide thần kinh (nNOS) cùng nồng độ cGMP [2].
Nghiên cứu trên cũng chỉ ra mức nồng độ DHT và enzyme 17-beta hydroxysteroid dehydrogenases (17beta-HSD) gia tăng ở nhóm dùng chiết xuất nước hồ chi [2]. Đáng chú ý, các chỉ số về độc tính trên gan, thận, chuyển hóa mỡ máu và đường huyết không có sự thay đổi tiêu cực nào [2].
Một nghiên cứu khác công bố năm 2018 trên chuột đực bị tổn thương tinh hoàn do phơi nhiễm hóa chất Bisphenol A (BPA) đã khảo sát tác động của chiết xuất cồn từ hồ chi [3]. Nghiên cứu chia chuột thành 6 nhóm ngẫu nhiên (mỗi nhóm gồm 7 con chuột) [3]. Khi cho chuột đực bị phơi nhiễm BPA uống chiết xuất cồn hồ chi, các nhà khoa học nhận thấy trọng lượng tinh hoàn, số lượng tinh trùng, độ di động của tinh trùng và nồng độ testosterone trong huyết thanh đã được phục hồi [3].
Đồng thời, trên dòng tế bào Sertoli TM4 của chuột bị xử lý bằng BPA, việc điều trị bằng chiết xuất cồn hồ chi đã giúp phục hồi khả năng sống của tế bào nhờ làm giảm biểu hiện protein Bax và hoạt hóa caspase 3 cùng PARP [3]. Dù vậy, những tác động bảo vệ này chỉ mới phản ánh trên mô hình nhiễm độc hóa chất ở chuột và tế bào nuôi cấy trong ống nghiệm [3].
Thử nghiệm lâm sàng trên người: Hiệu quả thực tế đến đâu?
Để kiểm chứng xem các kết quả hứa hẹn trên động vật có đúng trên cơ thể người hay không, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược đã được tiến hành vào năm 2023 [1]. Thử nghiệm tuyển chọn nam giới từ 43 đến 70 tuổi có tổng điểm bảng câu hỏi Triệu chứng Mãn dục Nam (AMS) từ 37 trở lên và nồng độ testosterone huyết thanh từ 500 ng/dL trở xuống [1].
Các đối tượng tham gia được phân ngẫu nhiên vào nhóm can thiệp hoặc nhóm đối chứng, uống sản phẩm chỉ định 2 lần mỗi ngày trong thời gian 8 tuần [1]. Hiệu quả được đo lường thông qua sự thay đổi điểm số AMS, bảng câu hỏi Thiếu hụt Androgen ở Nam giới Lớn tuổi (ADAM), chỉ số Quốc tế về Chức năng Cương dương (IIEF), thang điểm Quốc tế về Triệu chứng Tuyến tiền liệt (IPSS), xét nghiệm máu và chỉ số khối cơ thể (BMI) [1].
Sau 8 tuần theo dõi, nhóm sử dụng chiết xuất hồ chi ghi nhận sự cải thiện đáng kể về điểm số triệu chứng trên bảng câu hỏi AMS và ADAM so với nhóm dùng giả dược [1]. Tuy nhiên, kết quả đo lường khách quan cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê nào về chỉ số chức năng cương dương IIEF, điểm số phì đại tuyến tiền liệt IPSS, kết quả xét nghiệm máu và chỉ số BMI giữa hai nhóm [1]. Điểm sáng là chiết xuất hồ chi được dung nạp tốt, giúp giảm nhẹ các triệu chứng mãn dục chung mà không gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng [1].
Bằng chứng khoa học: Lợi ích và giới hạn
Chiết xuất cây hồ chi mang lại tiềm năng nhất định trong việc cải thiện các triệu chứng toàn thân liên quan đến quá trình mãn dục nam, chẳng hạn như cảm giác mệt mỏi hay suy giảm sinh lực nói chung dựa trên các thang đo bảng hỏi lâm sàng [1]. Độ an toàn của chiết xuất cũng bước đầu được xác nhận trong thời gian can thiệp ngắn hạn 8 tuần mà không làm thay đổi các chỉ số sinh hóa máu [1].
Giới hạn lớn nhất là dữ liệu khoa học trực tiếp trên người chưa chứng minh được hồ chi có tác dụng chữa rối loạn cương dương hay cải thiện chức năng cương [1]. Mọi cơ chế kích thích NO, cGMP hay tăng hormone testosterone mới chỉ phát huy hiệu quả trên động vật gặm nhấm hoặc tế bào biệt lập [2, 3]. Nam giới không thể kỳ vọng loại thảo dược này có tác dụng hỗ trợ cương cứng tương đương với các biện pháp y khoa hiện đại.
Những hiểu lầm thường gặp về hồ chi
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa việc "giảm triệu chứng mãn dục" và "điều trị rối loạn cương dương". Một người đàn ông có thể cảm thấy bớt mệt mỏi hoặc tinh thần thoải mái hơn khi dùng thảo dược, nhưng khả năng cương cứng của dương vật lại là một quá trình huyết động học phức tạp [1, 2]. Thử nghiệm lâm sàng xác nhận điểm IIEF không hề thay đổi sau 8 tuần dùng hồ chi [1].
Một ngộ nhận khác là suy diễn kết quả từ phòng thí nghiệm ra đời thực. Việc chiết xuất hồ chi bảo vệ tinh trùng chuột trước độc chất BPA không đồng nghĩa với việc thảo dược này có thể điều trị vô sinh hoặc tăng chất lượng tinh trùng cho mọi nam giới [3]. Các tổn thương do bệnh lý mạch máu, thần kinh hay tiểu đường ở người đòi hỏi phác đồ điều trị bài bản.
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Dù nghiên cứu lâm sàng bước đầu cho thấy hồ chi an toàn và không gây tác dụng phụ rõ rệt ở nhóm nam giới trung niên và cao tuổi (43-70 tuổi), việc tự ý dùng thảo dược liều cao vẫn tiềm ẩn rủi ro [1]. Những người có bệnh lý nền về tim mạch, huyết áp hoặc đang sử dụng các thuốc điều trị rối loạn cương dương chuyên biệt cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào.
Ngoài ra, chưa có nghiên cứu kiểm chứng tính an toàn của hồ chi trên những người mắc bệnh lý gan thận nặng, phụ nữ có thai hoặc cho con bú và trẻ em. Nhóm người có bệnh nền không nên tự ý ngưng các phác đồ điều trị y tế để thay thế bằng các bài thuốc truyền miệng từ dạ quan thảo.
Lời khuyên áp dụng an toàn trong thực tế
Nếu có nhu cầu sử dụng hồ chi để hỗ trợ cải thiện các triệu chứng mãn dục nam, người dùng chỉ nên sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đã qua kiểm định chất lượng thay vì các loại cây cỏ trôi nổi. Không nên xem thảo dược này là giải pháp tức thì trước mỗi lần sinh hoạt vợ chồng.
Để duy trì sức khỏe sinh lý bền vững, nam giới cần kết hợp chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục thường xuyên, hạn chế rượu bia, thuốc lá và duy trì giấc ngủ chất lượng. Khi gặp các vấn đề nghiêm trọng về rối loạn cương dương, cách tiếp cận an toàn nhất là đến khám tại các chuyên khoa nam học để tìm đúng nguyên nhân và tiếp nhận phác đồ điều trị chuẩn mực.
