Nhiều quý ông truyền tai nhau về mao tử tàu như một thần dược giúp tăng cường bản lĩnh phái mạnh và tráng dương bổ thận. Không ít người tìm mua loại rễ cây này ngâm rượu uống mỗi ngày với kỳ vọng cải thiện phong độ chốn phòng the. Liệu tác dụng thần kỳ này có cơ sở khoa học hay chỉ là lời đồn thổi truyền miệng?
Khoa học hiện đại chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh mao tử tàu giúp tăng cường sinh lực hay chữa rối loạn cương dương ở người. Các nghiên cứu hiện tại chỉ tập trung vào thành phần hóa thực vật, tác dụng kháng khuẩn đường tiêu hóa hoặc khảo cứu kinh nghiệm dân gian [1], [2], [3]. Dữ liệu về khả năng tráng dương hoàn toàn vắng bóng trên các nghiên cứu khoa học chính thống.
Nguồn gốc tên gọi và lời đồn tráng dương
Mao tử tàu, tên khoa học là Eriosema chinense Vogel, thuộc họ Đậu (Fabaceae) [1], [3]. Trong dân gian, loài cây này còn được biết đến với các tên gọi đồng nghĩa như Eriosema himalaicum hay Eriosema tuberosum [3]. Phần rễ phình to thành củ thường được người dân đào về làm thực phẩm hoặc làm thuốc [3].
Lời đồn thổi về khả năng tăng cường sinh lực xuất phát từ kinh nghiệm bản địa tại một số quốc gia. Tại Thái Lan, rễ tươi của cây được dùng ăn như một vị thuốc bổ dưỡng [3]. Tại tỉnh Vân Nam của Trung Quốc, rễ cây được dùng để trị tiêu chảy, bệnh dại, giải độc và viêm tinh hoàn [3]. Chính việc ghi nhận trị viêm tinh hoàn trong dân gian đã bị suy diễn thành thuốc kích dục và tăng cường bản lĩnh nam giới.
Khoa học phân tích gì về thành phần của mao tử tàu?
Một nghiên cứu hóa học công bố năm 2009 đã tiến hành phân lập các hợp chất từ rễ cây mao tử tàu [2]. Nhóm nghiên cứu đã chiết xuất được 8 hợp chất prenylated flavonoid mới, đặt tên là khonklonginol A đến H [2]. Cùng với đó là 6 hợp chất quen thuộc gồm năm flavonoid (lupinifolinol, dehydrolupinifolinol, flemichin D, eriosemaone A, lupinifolin) và một lignan có tên yangambin [2].
Các nhà khoa học đã đem các hoạt chất này thử nghiệm độc tính tế bào trên hai dòng tế bào ung thư ở người [2]. Kết quả cho thấy các chất này được đánh giá trên tế bào ung thư phổi tế bào nhỏ (NCI-H187) và ung thư biểu mô miệng (KB) [2]. Đồng thời, nghiên cứu cũng kiểm tra hoạt tính kháng vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis chủng H37Ra [2]. Nghiên cứu này thuần túy tập trung vào hóa thực vật và độc tính tế bào ung thư, không đề cập đến chức năng sinh dục nam [2].
Nghiên cứu thực nghiệm: Điểm sáng ở bệnh đường tiêu hóa
Nghiên cứu khoa học rõ ràng nhất về dược lý của mao tử tàu được công bố vào năm 2020, nhưng lại liên quan đến tiêu chảy do nhiễm trùng [1]. Các nhà khoa học đã đánh giá chiết xuất rễ cây (EEC), phân đoạn chloroform (CEC) và hợp chất eriosematin E (ECM) cô lập từ rễ mao tử tàu trên mô hình in vitro, in vivo và in silico đối kháng với vi khuẩn Shigella flexneri [1].
Thử nghiệm in vitro cho thấy eriosematin E ức chế tối đa sự phát triển của chủng vi khuẩn gây bệnh Shigella flexneri, vượt trội hơn so với CEC và EEC [1]. Trên mô hình in vivo, chuột cống bị gây tiêu chảy bằng hỗn dịch uống Shigella flexneri rồi được điều trị trong 6 ngày liên tục [1]. Kết quả thử nghiệm ghi nhận liều chiết xuất rễ EEC ở mức 200 mg/kg, CEC ở mức 100 mg/kg và eriosematin E ở mức 10 mg/kg đường uống cho thấy tiềm năng tốt [1]. Trong đó EEC và eriosematin E đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất vào ngày thứ 6 [1].
Nghiên cứu chỉ ra eriosematin E giúp khôi phục các chỉ số chống oxy hóa bị thay đổi và phục hồi biểu hiện của các cytokine tiền viêm như IL-1beta và TNF-alpha [1]. Hợp chất này cũng tái lập cân bằng điện giải và hoạt tính của bơm Na+/K+-ATPase, được củng cố qua kiểm tra mô bệnh học [1]. Nghiên cứu gắn kết phân tử giải thích eriosematin E làm bất hoạt hoạt tính protease của SepA – loại protein do khuẩn Shigella tiết ra gây phá vỡ tính toàn vẹn của hàng rào biểu mô [1]. Như vậy, công dụng sinh học rõ nét nhất của loài cây này là điều trị tiêu chảy nhiễm khuẩn, không liên quan đến sinh lý [1].
Bằng chứng dân tộc học nói gì về chi Mao tử?
Tổng quan dân tộc dược học công bố năm 2021 đã liệt kê chi tiết việc sử dụng các loài thuộc chi Eriosema trên toàn thế giới [3]. Rễ mao tử tàu (Eriosema chinense) được ghi nhận dùng làm thực phẩm ở Bắc Úc, Trung Quốc và Đông Bắc Ấn Độ, cũng như dùng trị tiêu chảy tại Meghalaya (Ấn Độ) [3]. Tại Thái Lan, nước sắc hạt cây mao tử tàu được dùng làm se, lợi tiểu, bổ dưỡng, chống đổ mồ hôi trộm và thúc đẩy sản dịch sau sinh, hoặc phối hợp với bột tiêu để chữa tiêu chảy [3].
Một số loài cùng chi khác cũng được dùng trong phụ khoa hoặc bệnh truyền nhiễm [3]. Người da đỏ vùng Kunana (Venezuela) dùng nước sắc rễ Eriosema rufum chống vô sinh ở phụ nữ và tăng tốc chuyển dạ [3]. Tại Cameroon, cây Eriosema laurentii được người dân dùng trị vô sinh và các vấn đề phụ khoa khác [3]. Cây Eriosema glomeratum tại Angola dùng chữa tiêu chảy, trong khi ở bộ tộc Pygmy Bakola dùng chữa bệnh hoa liễu [3]. Tuyệt nhiên không có tài liệu dân tộc học nào khẳng định rễ mao tử tàu có khả năng cải thiện nồng độ testosterone hay chức năng cương dương ở nam giới [3].
Hiểu lầm thường gặp và rủi ro khi tự ý sử dụng
Nhiều người lầm tưởng kinh nghiệm dân gian dùng trị viêm tinh hoàn nghĩa là giúp tăng cường sinh lý nam [3]. Viêm tinh hoàn là một bệnh lý nhiễm trùng hoặc viêm nhiễm mô cơ quan, hoàn toàn khác biệt với cơ chế suy giảm nội tiết tố hay rối loạn chức năng tình dục. Việc đánh đồng tác dụng chống viêm cục bộ với khả năng tráng dương là sự ngộ nhận nguy hiểm.
Một số nam giới tự ý đào củ hoặc mua dược liệu không rõ nguồn gốc về ngâm rượu nồng độ cao để uống hàng ngày. Việc lạm dụng rượu ngâm các loại củ lạ tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc gan, suy thận và dị ứng nghiêm trọng. Các hợp chất prenylated flavonoid trong rễ cây đã được ghi nhận có độc tính tế bào khi thử nghiệm trong ống nghiệm [2]. Do đó, việc tự ý dùng liều lượng tùy tiện khi chưa qua kiểm chứng độc tính trên người có thể gây hại cho cơ thể.
Ai cần đặc biệt thận trọng?
Nam giới đang gặp các trục trặc về sinh lý như xuất tinh sớm, rối loạn cương dương hoặc suy giảm ham muốn không nên tự ý dùng mao tử tàu thay thế thuốc điều trị. Những bệnh lý này đòi hỏi phác đồ y khoa chuẩn mực dựa trên căn nguyên tim mạch, thần kinh hoặc nội tiết. Việc tin vào dược liệu truyền miệng có thể làm lỡ mất thời điểm vàng can thiệp y tế.
Người có bệnh nền về gan, thận hoặc đường tiêu hóa cần tránh xa các bài thuốc ngâm rượu từ mao tử tàu. Phụ nữ mang thai và cho con bú tuyệt đối không nên dùng, bởi một số tài liệu dân gian ghi nhận hạt cây có tác dụng thúc đẩy sản dịch và đẩy thai [3]. Người đang dùng các thuốc kháng sinh hay thuốc điều trị mãn tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ thảo dược lạ nào để tránh tương tác bất lợi.
Lời khuyên áp dụng thực tế và an toàn
Rễ mao tử tàu ở một số vùng văn hóa được sử dụng như một loại củ thực phẩm thông thường hoặc sắc nước uống chữa tiêu chảy nhẹ theo kinh nghiệm bản địa [3]. Tuy nhiên, nếu muốn sử dụng vì bất kỳ mục đích sức khỏe nào, người dân cần tìm nguồn dược liệu chuẩn xác, tránh nhầm lẫn với các loại rễ cây chứa độc chất khác trong tự nhiên.
Để duy trì phong độ và bản lĩnh phái mạnh bền vững, nam giới nên xây dựng lối sống khoa học thay vì trông chờ vào thần dược. Hãy duy trì chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục thể thao đều đặn, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng tâm lý. Khi xuất hiện dấu hiệu suy giảm sinh lực, giải pháp an toàn và hiệu quả nhất là đến các cơ sở y tế chuyên khoa nam học để được thăm khám và tư vấn chuyên sâu.
