Nhiều diễn đàn nam giới lan truyền thông tin phấn hoa thông ba lá giúp kích thích sản sinh testosterone tự nhiên, tăng sinh lực phái mạnh. Sự quan tâm này xuất phát từ mong muốn tìm kiếm giải pháp cải thiện phong độ an toàn, không lệ thuộc thuốc tổng hợp.
Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ để xác nhận phấn thông ba lá có khả năng làm tăng testosterone ở người. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu dừng lại ở mô hình tế bào hoặc động vật gặm nhấm, thiếu dữ liệu thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao trên người [1].
Cơ chế tác động theo giả thuyết sinh học
Phấn thông chứa nhiều hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học, thường được nghiên cứu ở góc độ chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ tế bào [2], [1]. Một số nhà nghiên cứu giả định rằng các chất chống oxy hóa này bảo vệ mô tinh hoàn khỏi tác động thoái hóa do stress oxy hóa gây ra.
Ngoài ra, ở mô hình động vật bị suy giảm chức năng tuyến sinh dục, phấn thông thể hiện tác dụng duy trì mật độ xương và cơ bắp [3]. Tuy nhiên, tác động bảo vệ mô này diễn ra qua cơ chế chống teo cơ xương chứ không đồng nghĩa với việc kích hoạt cơ thể tự sản sinh thêm hormone nam [3].
Nghiên cứu thực nghiệm trên động vật và tế bào
Năm 2012, một nghiên cứu đánh giá tác dụng của phấn thông trên tế bào nguyên bào sợi lưỡng bội 2BS ở người và chuột C57BL/6J bị gây lão hóa bằng D-galactose tiêm dưới da hàng ngày trong 8 tuần [2]. Kết quả cho thấy phấn thông ở nồng độ 1 mg/mL và 2 mg/mL giúp làm chậm quá trình lão hóa sao chép của tế bào 2BS, ức chế sự gia tăng các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs) và giảm nồng độ các cytokine gây viêm gồm IL-6 và TNF-alpha trên chuột mô hình [2]. Nghiên cứu này ghi nhận tiềm năng chống lão hóa và cải thiện hoạt tính chống oxy hóa nhưng không đo lường nồng độ testosterone [2].
Gần đây hơn, một nghiên cứu công bố năm 2025 được tiến hành trên 40 chuột cống đực Wistar đã bị cắt bỏ tinh hoàn để gây loãng xương (ORX), chia thành nhóm đối chứng mổ giả và các nhóm ORX [3]. Các nhóm chuột được điều trị bằng nước muối sinh lý, testosterone hoặc phấn thông với hai mức liều 50 mg/kg và 150 mg/kg thể trọng trong 60 ngày [3]. Kết quả chỉ ra liều 150 mg/kg ức chế biến đổi teo mô xương vỏ và xương xốp, đồng thời hạn chế tích tụ mô mỡ bắp chân; liều 50 mg/kg cũng bảo vệ mô xương xốp nhưng yếu hơn [3]. Đáng lưu ý, nghiên cứu này chứng minh hiệu quả bảo vệ xương và cơ của phấn thông trong bối cảnh chuột đã bị triệt tiêu testosterone, chứ không chứng minh phấn thông làm tăng nồng độ hormone này trong máu [3].
Nhiều người cũng nhầm lẫn dữ liệu từ phấn hoa ong và keo ong sang phấn thông. Một nghiên cứu năm 2023 trên 48 chuột nhắt trắng Swiss Albino bị gây tổn thương tinh hoàn bằng hóa chất carbon tetrachloride (CCl4) cho thấy chiết xuất keo ong (8,4 mg/kg thể trọng) và chiết xuất phấn hoa ong (140 mg/kg thể trọng) dùng trong 5 ngày giúp tăng nồng độ LH, FSH và testosterone huyết thanh [4]. Tuy vậy, đây là kết quả từ phấn hoa ong trên mô hình nhiễm độc gan-tinh hoàn cấp tính ở chuột, không thể suy diễn hay áp dụng cho phấn thông [4].
Bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu hụt
Tổng quan trắc lượng thư mục công bố năm 2021 phân tích các nghiên cứu dược lý và lâm sàng về phấn thông (Pinus pollen) chỉ ra rằng lĩnh vực này vẫn chưa trưởng thành và thiếu nhân lực nghiên cứu ổn định [1]. Tổng quan ghi nhận phấn thông được thử nghiệm dùng đơn độc hoặc phối hợp trong điều trị một số bệnh như phì đại tuyến tiền liệt, tăng lipid máu, đái tháo đường týp 2 hay viêm da [1].
Mặc dù có hơn một nửa số nghiên cứu lâm sàng dùng phấn thông ngoài da và ghi nhận lợi ích tiềm năng, số lượng thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) đạt chuẩn còn rất ít [1]. Chất lượng phương pháp của các nghiên cứu dược lý chưa được thẩm định đầy đủ, do đó chưa thể rút ra kết luận chắc chắn về hiệu quả nội tiết cũng như độ an toàn của dược liệu này trên người [1].
Hiểu lầm thường gặp về testosterone và phấn thông
Quan niệm sai phổ biến là thảo dược nào hỗ trợ sinh lực hoặc tăng cơ bắp thì đều làm tăng testosterone. Trên thực tế, tác dụng hỗ trợ cơ xương của phấn thông trong thí nghiệm không đồng nhất với việc gia tăng hormone nam tự do [3].
Một số người tin rằng phấn hoa thực vật chứa testosterone sinh học trực tiếp giúp cải thiện các bệnh lý thần kinh hoặc hô hấp. Dù hormone testosterone có vai trò trong cải thiện triệu chứng vận động ở bệnh nhân Parkinson thiếu hụt hormone hoặc có liên quan nghịch với nguy cơ hen suyễn theo khảo sát y tế, việc bổ sung các loại phấn hoa chưa được chứng minh tạo ra nồng độ testosterone nội sinh tương đương [5], [6]. Việc tự ý sử dụng phấn hoa liều cao với kỳ vọng thay thế liệu pháp hormone là suy diễn không có căn cứ [1].
Ai nên thận trọng khi tiếp cận phấn thông?
Người có tiền sử dị ứng cần đặc biệt lưu ý nguy cơ phản ứng miễn dịch. Nghiên cứu miễn dịch học đã báo cáo phản ứng dị ứng phản vệ và hiện tượng mẫn cảm chéo giữa các protein trong hạt thông và phấn hoa thông qua kháng thể IgE [7]. Bệnh nhân dị ứng phấn hoa hoặc dị ứng các loại hạt vỏ cứng có thể gặp phản ứng chéo nghiêm trọng nếu sử dụng phấn thông [7].
Người mắc các bệnh lý liên quan đến cơ quan nhạy cảm với hormone, bệnh nhân đái tháo đường, tim mạch hay bệnh gan cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi dùng các chế phẩm bổ trợ từ phấn thông [1]. Phấn thông không phải là chất chữa bệnh và không thể thay thế phác đồ y khoa [1].
Cách tiếp cận và áp dụng an toàn trong đời sống
Hiện chưa có liều lượng chuẩn xác thực hay quy định hướng dẫn chính thức cho mục đích tăng cường nội tiết tố nam từ phấn thông ba lá ở người [1]. Nếu có nhu cầu sử dụng phấn thông như một dạng thực phẩm chức năng thông thường, người tiêu dùng chỉ nên dùng ở lượng vừa phải theo hướng dẫn của nhà sản xuất uy tín.
Trước khi bắt đầu, người dùng nên thực hiện kiểm tra phản ứng dị ứng hoặc trao đổi kỹ với bác sĩ chuyên khoa hay chuyên gia dinh dưỡng. Để duy trì sức khỏe nam giới và mức hormone ổn định, các biện pháp can thiệp lối sống như ngủ đủ giấc, tập luyện kháng lực thường xuyên và dinh dưỡng cân bằng vẫn là nền tảng đáng tin cậy nhất.
Chưa có đủ bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy khẳng định phấn thông ba lá giúp tăng testosterone ở người [1]. Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước các lời quảng cáo thổi phồng công dụng nội tiết của dược liệu này. Khi nghi ngờ có dấu hiệu suy giảm nội tiết tố, nam giới nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm và tiếp nhận tư vấn y khoa chính thống.