Rong nho hay "trứng cá xanh" trở thành món ăn quen thuộc trong bữa cơm gia đình nhờ vị giòn ngọt thanh mát. Gần đây, mạng xã hội lan truyền thông tin ăn rong nho giúp hạ đường huyết nhanh chóng, thậm chí thay thế thuốc điều trị đái tháo đường. Liệu thực phẩm này có tác dụng kiểm soát đường huyết kỳ diệu như lời đồn?
Thực tế, các bằng chứng khoa học cho thấy rong nho chứa một số hoạt chất sinh học hỗ trợ chuyển hóa đường và cải thiện độ nhạy insulin. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người. Rong nho chỉ là thực phẩm bổ dưỡng hỗ trợ chế độ ăn lành mạnh, không phải thuốc điều trị bệnh đái tháo đường.
Thành phần dinh dưỡng và cơ chế tác động giả định
Rong nho (Caulerpa lentillifera) chứa nhiều nhóm dưỡng chất có lợi cho sức khỏe tổng thể. Các hợp chất chính bao gồm carbohydrate dạng polysaccharide sulphate hóa, sterol và protein [1]. Loài rong này cũng cung cấp nguồn khoáng chất phong phú, trong đó natri chiếm nồng độ cao nhất, tiếp theo là kali, canxi và magie [1]. Ngoài ra, rong nho còn chứa các chất chuyển hóa thứ cấp như flavonoid, caulerpin, caulerpenyne và siphonaxanthin [1].
Trong số các hợp chất kể trên, caulerpin là một alkaloid bis-indole có hoạt tính chống đái tháo đường, kháng viêm và giảm đau [1]. Siphonaxanthin là một sắc tố carotenoid giúp ức chế quá trình viêm do các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGE) gây ra [1]. Thêm vào đó, hàm lượng chất xơ cao trong rong biển đóng vai trò như prebiotic, hỗ trợ cải thiện chuyển hóa năng lượng thông qua hệ vi sinh vật đường ruột [1].
Các chuỗi polysaccharide sulphate hóa phức tạp từ rong nho có cấu trúc tương tự carrageenan có hoạt tính sinh học ở rong đỏ, mang lại tác động điều hòa áp suất thẩm thấu và cân bằng chuyển hóa [1]. Những thành phần này khi kết hợp với nhau trong toàn bộ cây rong được cho là tạo ra tác động đồng vận, hỗ trợ cơ thể xử lý glucose tốt hơn.
Nghiên cứu trên tế bào và động vật nói gì?
Cho đến nay, bằng chứng trực tiếp nhất về tác động kiểm soát đường huyết của rong nho đến từ một nghiên cứu công bố năm 2015 [2]. Nhóm nghiên cứu đã đánh giá tác động của chiết xuất ethanol từ rong nho (Caulerpa lentillifera extract - CLE) trên chuột biến đổi gene mắc bệnh đái tháo đường C57BL/KsJ-db/db [2].
Nghiên cứu được thiết kế với việc cho chuột đái tháo đường uống chiết xuất rong nho ở hai mức liều 250 hoặc 500 mg/kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày, liên tục trong 6 tuần, so sánh với nhóm đối chứng dùng thuốc rosiglitazone (10 mg/kg) [2]. Kết quả cho thấy chiết xuất rong nho làm giảm đáng kể nồng độ đường huyết lúc đói, giảm mức đường huyết khi làm nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) và nghiệm pháp dung nạp insulin màng bụng (IPITT) [2].
Ngoài ra, chiết xuất rong nho còn làm giảm nồng độ insulin huyết tương, giảm chỉ số kháng insulin HOMA-IR, giảm các yếu tố gây viêm như TNF-alpha, IL-6, giảm axit béo tự do (FFA), triglyceride (TG), cholesterol toàn phần (TC) và hàm lượng glycogen trong gan chuột [2]. Trên mô hình tế bào cơ L6, chiết xuất rong nho kích hoạt con đường tín hiệu PI3K/AKT thông qua việc gia tăng biểu hiện của IRS, PI3K, AKT và chất vận chuyển glucose GLUT4 [2]. Khi sử dụng chất ức chế PI3K (LY294002), khả năng tăng cường thu nạp glucose của tế bào cơ bị dập tắt, chứng minh cơ chế hỗ trợ điều hòa đường huyết của chiết xuất rong nho diễn ra thông qua con đường này [2].
Một nghiên cứu khác công bố năm 2020 trên chuột bị hội chứng chuyển hóa do chế độ ăn cũng ghi nhận toàn bộ thân rong biển Caulerpa lentillifera giúp cải thiện sức khỏe chuyển hóa và tim mạch [1]. Năm 2019, nghiên cứu giải trình tự hệ gene ty thể của loài rong này cũng ghi nhận đặc tính dinh dưỡng giàu axit amin, vitamin và tiềm năng hỗ trợ cải thiện tăng đường huyết [3].
Khoảng trống lâm sàng và giới hạn của bằng chứng
Dù kết quả thử nghiệm trên động vật rất khả quan, chúng ta cần nhìn nhận khách quan về giới hạn hiện tại của y học. Toàn bộ các dữ liệu kiểm chứng trực tiếp cơ chế hạ đường huyết và cải thiện đề kháng insulin mới chỉ được thực hiện trên chuột đái tháo đường db/db hoặc tế bào cơ nuôi cấy trong ống nghiệm [2].
Chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng nào trên người bệnh đái tháo đường type 2 được công bố. Cơ thể người có hệ thống tiêu hóa, tốc độ chuyển hóa và cơ chế hấp thu phức tạp hơn rất nhiều so với động vật thí nghiệm gặm nhấm. Hơn nữa, liều dùng chiết xuất cô đặc 250 - 500 mg/kg trên chuột [2] tương đương với một lượng rong tươi rất lớn mà người bình thường khó có thể dung nạp qua bữa ăn mỗi ngày.
Do đó, các công bố khoa học hiện tại chỉ xếp rong nho vào nhóm nguyên liệu tiềm năng để nghiên cứu phát triển các sản phẩm hỗ trợ chuyển hóa, chứ chưa đủ căn cứ xác nhận ăn rong nho sẽ làm giảm đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường [2].
Các lợi ích chuyển hóa liên quan khác
Bên cạnh chuyển hóa glucose, rong nho còn được nghiên cứu về khả năng điều hòa lipid máu và sức khỏe đường ruột, vốn là các yếu tố liên quan mật thiết với đái tháo đường. Nghiên cứu năm 2025 chỉ ra rằng polysaccharide từ rong nho (CLP) dùng liên tục trong 8 tuần giúp cải thiện cân nặng, mỡ máu và chức năng gan ở chuột bị rối loạn lipid máu do chế độ ăn nhiều chất béo [4]. Cơ chế này diễn ra thông qua việc điều biến trục vi sinh vật đường ruột và axit mật, làm tăng vi khuẩn sinh axit béo chuỗi ngắn như Parabacteroides cùng hàm lượng axit butyric và axit acetic [4].
Trên mô hình tế bào gan HepG2 năm 2024, phân đoạn ethyl acetate từ rong nho (CLEA) chứa các hợp chất hữu cơ gắn kết với SIRT1 và AMPK, giúp kích hoạt tín hiệu AMPK và làm giảm tích tụ triglyceride nội bào [5]. Các dữ liệu này cho thấy rong nho có tác động tích cực diện rộng lên hội chứng chuyển hóa, tuy nhiên tất cả vẫn dừng lại ở quy mô tiền lâm sàng. Ngoài ra, polysaccharide từ rong nho cũng được ghi nhận khả năng ức chế tế bào ung thư đại tràng trong mô hình nuôi cấy tế bào ba chiều [6].
Hiểu lầm thường gặp khi dùng rong nho
Hiểu lầm phổ biến nhất là xem rong nho như một vị "thuốc hạ đường huyết" tự nhiên có thể dùng thay thế thuốc tây. Việc tự ý dừng thuốc kê đơn của bác sĩ nội tiết để chuyển sang ăn rong nho sẽ dẫn đến nguy cơ tăng đường huyết mất kiểm soát, gây biến chứng cấp tính và mạn tính nguy hiểm.
Một quan niệm sai lầm khác là ăn rong nho càng nhiều càng tốt. Nhiều người cho rằng thực phẩm từ thiên nhiên thì vô hại nên ăn liên tục mỗi ngày với lượng lớn. Cách dùng này không mang lại thêm lợi ích mà còn có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng và rối loạn tiêu hóa.
Những ai cần thận trọng khi sử dụng rong nho?
Dù là thực phẩm bổ dưỡng, rong nho không phù hợp cho việc sử dụng tùy tiện ở một số nhóm đối tượng đặc thù. Phân tích thành phần khoáng chất cho thấy natri là khoáng chất có nồng độ cao nhất trong rong nho [1]. Vì vậy, người mắc bệnh tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc suy thận cần thận trọng để tránh nguy cơ nạp quá nhiều muối natri vào cơ thể.
Những người đang dùng thuốc điều trị đái tháo đường cần theo dõi đường huyết chặt chẽ nếu đưa rong nho vào chế độ ăn thường xuyên, tránh nguy cơ hạ đường huyết quá mức ngoài tầm kiểm soát khi kết hợp nhiều biện pháp. Người có tiền sử dị ứng hải sản hoặc rong tảo biển cần bắt đầu thử với lượng rất nhỏ. Phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc người có bệnh nền mạn tính nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung thường xuyên.
Cách sử dụng rong nho hợp lý trong bữa ăn
Để khai thác giá trị dinh dưỡng của rong nho mà không ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, bạn nên sử dụng ở mức độ vừa phải như một loại rau xanh bổ sung trong thực đơn hằng tuần. Vì chưa có khuyến cáo liều lượng cụ thể từ thử nghiệm lâm sàng, chỉ nên ăn rong nho với lượng vừa phải trong bữa ăn gia đình.
Rong nho tươi hoặc rong nho tách nước cần được rửa sạch và ngâm qua nước đá lạnh khoảng 3-5 phút trước khi ăn để giảm bớt vị mặn của natri tự nhiên, đồng thời giúp rong giòn ngon hơn. Rong nho nên được ăn sống kèm các món salad, cuốn gỏi hoặc ăn kèm cá, đậu hũ để giữ nguyên vẹn các vitamin và hợp chất sinh học nhạy cảm với nhiệt độ. Không nên xào nấu rong nho trên nhiệt độ cao vì nhiệt độ sẽ làm rong teo tóp, mất độ giòn và hao hụt dưỡng chất.
Rong nho là thực phẩm xanh giàu chất xơ, khoáng chất và các chất chống oxy hóa tự nhiên tốt cho sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, bằng chứng hạ đường huyết hiện nay mới dừng lại ở nghiên cứu tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm xác nhận trên người. Người bệnh đái tháo đường cần duy trì lối sống lành mạnh, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ và chỉ xem rong nho như một món ăn thanh mát hỗ trợ chế độ dinh dưỡng cân bằng.
