Nhiều quý ông rỉ tai nhau sừng tê giác là thần dược phòng the đại bổ. Chi tiền tỷ lùng mua mong lấy lại phong độ đã thành trào lưu ngầm dai dẳng. Liệu vật phẩm đắt đỏ này có thực sự vực dậy bản lĩnh đàn ông hay chỉ là cú lừa thế kỷ?
Thực tế khoa học đã có câu trả lời rõ ràng. Không có bằng chứng y học nào chứng minh bột sừng tê giác làm tăng testosterone hay cải thiện lưu thông máu thể hang. Lời đồn thổi hoàn toàn bắt nguồn từ niềm tin mù quáng và hiệu ứng giả dược [2, 3].
Cơn sốt mang tên sừng tê giác và nỗi ám ảnh phong độ
Bản lĩnh chăn gối gắn chặt với lòng tự tôn của phái mạnh trong xã hội [1]. Đàn ông dễ dàng thừa nhận mình bị đau họng hay trĩ, nhưng thú nhận rối loạn cương dương lại là đòn giáng nặng nề vào cái tôi [1]. Khi bước vào giai đoạn trung niên và mãn dục nam, nỗi sợ này càng trở nên khủng khiếp [1].
Rối loạn cương dương được định nghĩa là tình trạng không thể đạt được hoặc duy trì độ cương cứng đủ để giao hợp [1]. Nó dẫn đến giảm ham muốn, giảm khoái cảm và xuất tinh sớm hoặc muộn [1]. Toàn cầu có gần 100 triệu nam giới gặp vấn đề này, song chỉ khoảng 10% chủ động đi khám [1].
Chính tâm lý e ngại tìm đến bác sĩ khiến nhiều người tìm đường tắt [1]. Họ dễ dàng sa chân vào các loại thuốc bổ, mật truyền dân gian truyền miệng [1]. Sừng tê giác trở thành chiếc phao cứu sinh được săn lùng với giá trên trời.
Cơ chế sinh lý học của cương dương diễn ra thế nào?
Để hiểu vì sao sừng tê giác vô tác dụng, cần nhìn vào cách cơ thể vận hành sự cương cứng. Quá trình này hoàn toàn phụ thuộc vào phản ứng thần kinh và mạch máu phức tạp [2]. Khi có kích thích tình dục, đầu mút dây thần kinh giải phóng oxit nitric (NO) vào các tế bào thể hang ở dương vật [2].
Oxit nitric kích hoạt chất truyền tin thứ hai là cyclic GMP [2]. Chất này làm giãn cơ trơn mạch máu, khiến máu dồn về lấp đầy các khoang thể hang và tạo nên sự cương cứng [2]. Sau đó, một loại enzym mang tên phosphodiesterase týp 5 (PDE5) sẽ bất hoạt cyclic GMP để đưa dương vật về trạng thái mềm ban đầu [2].
Sự cương dương không xuất hiện chỉ bằng niềm tin hay các loại bột sừng thông thường. Nó đòi hỏi nồng độ cyclic GMP nội sinh đủ cao và mạch máu thông suốt [2]. Nếu một chất không can thiệp vào con đường NO - cyclic GMP hay hormone sinh dục, chất đó không thể làm thay đổi khả năng cương [2].
Khoa học nói gì về sừng tê giác và sinh lý nam?
Tại phương Đông, hàng loạt bài thuốc thảo dược và tạng phủ động vật được lưu truyền để kích thích tình dục [1]. Người ta dùng đủ thứ từ hải mã, thịt và máu rắn hổ mang, cho đến dương vật, tinh hoàn động vật và sừng động vật [1]. Đa phần chỉ là những lời đồn thổi được các lang băm truyền miệng để trục lợi mà thiếu vắng cơ sở lâm sàng [1].
Một tài liệu nghiên cứu công bố năm 1986 về hành vi tình dục ở loài linh trưởng đã chỉ ra thực tế phũ phàng [3]. Các nhà khoa học nhận thấy những loại thuốc tăng cường tình dục thử nghiệm ở chuột tỏ ra kém hiệu quả ở khỉ rhesus già [3]. Tuy nhiên, tác động này còn kém hơn cả mức độ hiệu quả mà bột sừng tê giác từng ghi nhận trên con người [3].
Điều này có nghĩa là gì? Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng ở khỉ già, chúng không hề có hiệu ứng tâm lý giả dược (placebo) [3]. Bột sừng tê giác ở người tạo ra đôi chút phản ứng thực chất hoàn toàn do hiệu ứng niềm tin mang lại, không có cơ chế dược lý sinh học thực thụ [3]. Khi loại bỏ yếu tố tâm lý kỳ vọng, vật chất từ sừng tê giác không chứng minh được tác động kích dục [3].
Nguy hiểm khôn lường từ thuốc đội lốt "sừng tê giác"
Nhiều người quả quyết sau khi uống chế phẩm liên quan đến sừng tê giác thấy "khỏe" lên rõ rệt. Sự thật đằng sau trải nghiệm này là gì? Các phân tích dược lý hiện đại đã bóc trần những mánh khóe tinh vi và vô cùng nguy hiểm [4].
Một báo cáo y khoa năm 2018 đã ghi nhận trường hợp nam thanh niên 25 tuổi bị cương cứng dương vật kéo dài suốt 48 giờ sau khi uống thực phẩm bổ sung tăng cường sinh lý mang tên "Rhino 7 Platinum 3000" [4]. Người bệnh buộc phải phẫu thuật thông thể hang - quy đầu hai bên để giải áp [4]. Hai tuần sau mổ, các thể hang bị xơ hóa nặng nề và bệnh nhân hoàn toàn mất khả năng cương [4].
Cơ quan quản lý an toàn thực phẩm và dược phẩm phát hiện hàng loạt sản phẩm dán mác "Rhino" (tê giác) đã bị lén lút trộn sildenafil mà không công bố trên nhãn [4]. Sildenafil là hoạt chất tân dược điều trị rối loạn cương theo đơn thuốc [2]. Việc lén lút pha trộn tân dược vào các sản phẩm gắn mác sừng động vật hay thảo dược tự nhiên khiến người dùng đối mặt nguy cơ hoại tử, liệt dương vĩnh viễn [4].
Hiểu lầm kinh điển: Uống gì bổ nấy
Quan niệm ăn sừng giúp cương cứng như sừng là lối suy nghĩ ngây thơ của phép cảm ứng tương sinh thời cổ. Thành phần của sừng tê giác thực chất chủ yếu là keratin đặc, tương tự như móng tay và tóc người. Chúng không chứa hormone sinh dục hay hoạt chất kích hoạt thể hang.
Nhiều biến cố cơ học và bệnh lý thực thể mới là căn nguyên tàn phá chức năng tình dục. Một nghiên cứu năm 2009 về chấn thương vùng chậu do đập vào yên ngựa cho thấy 18 trên 20 nam giới bị rối loạn cương dai dẳng sau chấn thương và rất khó đáp ứng với thuốc [5]. Hoặc phẫu thuật vùng trực tràng cũng khiến 8 trên 22 bệnh nhân bị rối loạn cương nghiêm trọng kéo dài do tổn thương thần kinh và mạch máu [6].
Rối loạn sinh lý cũng liên quan chặt chẽ đến các bệnh nội khoa mạn tính như suy tim hay tăng huyết áp [5, 7]. Ở chuột tăng huyết áp tự phát, áp lực thể hang sau kích thích điện suy giảm nghiêm trọng dù nồng độ testosterone không đổi [7]. Những tổn thương mạch máu và thần kinh phức tạp này tuyệt đối không thể giải quyết bằng bột sừng tê giác [7].
Ai cần tuyệt đối tránh xa lời đồn sừng tê giác?
Nhóm người trung niên, cao tuổi có bệnh tim mạch, huyết áp cần tuyệt đối cảnh giác với các sản phẩm trôi nổi quảng cáo từ sừng tê giác. Nếu vô tình uống phải sản phẩm có trộn tân dược ức chế PDE5 trái phép, người bệnh có thể tụt huyết áp nghiêm trọng [4, 6].
Những người đang gặp các chấn thương thực thể vùng chậu, di chứng hậu phẫu hoặc suy giảm cương dương do bệnh lý nền tim mạch không nên tin vào thần dược đồn thổi [1, 7, 8]. Việc trì hoãn điều trị y khoa chuẩn mực sẽ khiến bệnh tình chuyển biến xấu, mất đi thời gian vàng để phục hồi thể hang [4, 7].
Bên cạnh đó, việc buôn bán, tàng trữ và sử dụng sừng tê giác là hành vi vi phạm pháp luật hình sự nghiêm trọng. Sử dụng nguồn hàng bất hợp pháp này còn gián tiếp đẩy loài động vật quý hiếm vào nguy cơ tuyệt chủng.
Giải pháp khoa học thay thế thần dược ảo
Khi gặp trục trặc về sinh lý, bước đi đúng đắn nhất là đến phòng khám nam khoa để đánh giá toàn diện [2]. Bác sĩ sẽ rà soát các bệnh lý tiềm ẩn, thuốc đang dùng cũng như thói quen rượu bia để xử lý nguyên nhân gốc rễ [2].
Nếu nguyên nhân do tuần hoàn, y học hiện đại đã có các hoạt chất ức chế men PDE5 đường uống như sildenafil với cơ chế tác động chọn lọc trên NO và cyclic GMP đã được kiểm chứng an toàn lâm sàng [2]. Ngoài ra, việc cải thiện các bệnh lý nền như điều trị suy tim bằng tái đồng bộ cơ tim cũng cho thấy khả năng phục hồi điểm số chức năng cương IIEF-5 rõ rệt [8].
Bên cạnh can thiệp y tế, duy trì giấc ngủ đủ và tâm lý thoải mái là chìa khóa vàng. Tình trạng thiếu ngủ đã được chứng minh làm sụt giảm testosterone nghiêm trọng và gia tăng rối loạn phản xạ cương [7]. Hãy tập thể dục đều đặn, ăn uống lành mạnh và giải tỏa áp lực tinh thần thay vì tìm kiếm những bài thuốc ảo tưởng [1].
Sừng tê giác không hề mang lại công dụng tráng dương hay tăng cường sinh lực phái mạnh như lời đồn thổi vô căn cứ [2, 3]. Tác dụng nếu có chỉ là tâm lý giải tỏa nhất thời hoặc hậu quả của việc trộn tân dược trái phép cực kỳ độc hại [2, 4]. Hãy là người tiêu dùng thông thái, tôn trọng pháp luật và bảo vệ sức khỏe bằng y học chứng cứ.
