Thịt thằn lằn bóng hoa có trị suy dinh dưỡng? Bằng chứng nói gì

Lời đồn dân gian về món ăn bổ dưỡng cho trẻ còi cọc

Nhiều bậc cha mẹ khi thấy con nhỏ chậm lớn, biếng ăn hoặc có dấu hiệu còi cọc thường tìm kiếm các bài thuốc truyền miệng. Trong số đó, thịt thằn lằn bóng hoa (còn gọi là rắn mối) thường được ca tụng như thần dược giúp phục hồi thể trạng nhanh chóng.

Thực tế, không có bằng chứng khoa học chứng minh thịt thằn lằn bóng hoa có thể điều trị suy dinh dưỡng hoặc chữa còi xương ở trẻ nhỏ. Tin đồn này bắt nguồn từ thói quen ăn uống kinh nghiệm dân gian mà thiếu đi các thử nghiệm y khoa đối chứng nghiêm ngặt.

Bổ sung đạm là yếu tố then chốt cho trẻ chậm lớn, nhưng nguồn đạm từ bò sát hoang dã tiềm ẩn nhiều nguy cơ y tế hơn là lợi ích dinh dưỡng vượt trội so với thực phẩm thông thường.

Chưa có bằng chứng lâm sàng về hiệu quả trị suy dinh dưỡng

Hiện nay, các nghiên cứu khoa học về thằn lằn bóng hoa chủ yếu tập trung vào lĩnh vực sinh học, di truyền và tiến hóa, hoàn toàn không có thử nghiệm lâm sàng nào trên người suy dinh dưỡng.

Cụ thể, một nghiên cứu công bố năm 2021 đã giải mã toàn bộ hệ gen ty thể (mitogenome) dài 17.062 cặp base của loài thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciata để phục vụ phân loại học và so sánh tiến hóa với 46 loài khác thuộc phân bộ Scincomorpha ^[1]. Nghiên cứu này phân tích tỷ lệ Ka/Ks của 12 gen mã hóa protein nằm dưới áp lực chọn lọc làm sạch, cùng gen ND5 chịu chọn lọc dương ^[1].

Dữ liệu trên thuần túy mang tính chất di truyền học phân tử động vật, không chứa bất kỳ phân tích nào về thành phần dinh dưỡng ăn được, hàm lượng axit amin hay tác động điều trị bệnh còi xương ở trẻ em ^[1]. Việc gán ghép loài bò sát này với công dụng trị bệnh còi cọc là sự suy diễn dân gian thiếu cơ sở thực nghiệm.

Nguy cơ nhiễm khuẩn và ký sinh trùng từ bò sát hoang dã

Thịt thằn lằn bóng hoa bắt trong tự nhiên thường mang mầm bệnh nguy hiểm cho hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ. Bò sát là vật chủ phổ biến của nhiều chủng vi khuẩn đường ruột nguy hại như Salmonella, cũng như các loại ký sinh trùng, ấu trùng giun sán cư trú sâu trong mô cơ.

Khi chế biến không đảm bảo nhiệt độ hoặc xử lý sơ sài, các tác nhân gây bệnh dễ dàng xâm nhập vào cơ thể trẻ. Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện của trẻ suy dinh dưỡng khi gặp nhiễm trùng đường tiêu hóa sẽ dẫn tới tiêu chảy cấp, nôn trớ, khiến tình trạng thiếu hụt dưỡng chất trở nên trầm trọng hơn.

Bên cạnh đó, môi trường sống của bò sát hoang dã có thể tích tụ độc chất hoặc thuốc trừ sâu từ đồng ruộng. Đưa nguồn thực phẩm không được kiểm dịch thú y vào thực đơn của trẻ ốm yếu là sự mạo hiểm không đáng có.

Những hiểu lầm tai hại khi chăm sóc trẻ chậm lớn

Một quan niệm sai lầm phổ biến là tin rằng các loại thịt thú rừng, bò sát hoang dã có "chất bổ" đặc biệt hơn thịt gia súc, gia cầm. Sự thật là protein từ thịt nào cũng được phân giải thành các axit amin cơ bản để cơ thể hấp thu.

Nhiều gia đình ép trẻ ăn thịt thằn lằn nướng hoặc cháo thằn lằn, vô tình bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp dinh dưỡng chuẩn y khoa. Suy dinh dưỡng và còi xương đòi hỏi việc đánh giá thiếu hụt vi chất toàn diện chứ không chỉ đơn thuần là ăn thêm một món lạ.

Sự phụ thuộc vào các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng làm chậm trễ quá trình thăm khám tại cơ sở y tế. Hậu quả là trẻ tiếp tục thiếu hụt vi chất kéo dài, ảnh hưởng tiêu cực tới cả thể chất lẫn sự phát triển trí tuệ.

Đối tượng cần tuyệt đối thận trọng

Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và trẻ đang trong tình trạng suy dinh dưỡng nặng là nhóm nhạy cảm nhất. Hệ tiêu hóa và chức năng gan thận của nhóm này chưa đủ khả năng xử lý các nguồn thức ăn lạ có nguy cơ nhiễm độc cao.

Phụ nữ mang thai và bà mẹ đang cho con bú cũng cần tránh xa thịt bò sát hoang dã chưa qua kiểm định y tế. Nguy cơ nhiễm khuẩn toàn thân từ thực phẩm không an toàn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới thai nhi và nguồn sữa mẹ.

Người có bệnh nền mạn tính, người suy giảm miễn dịch hoặc người có cơ địa dị ứng đồ lạ tuyệt đối không nên tự ý dùng thằn lằn bóng hoa làm thuốc tẩm bổ. Bất kỳ phản ứng dị ứng hoặc nhiễm trùng nào cũng có thể gây biến chứng nặng nề.

Giải pháp phục hồi dinh dưỡng khoa học và an toàn

Để phục hồi thể trạng cho người suy dinh dưỡng, giải pháp an toàn nhất là sử dụng nguồn đạm chất lượng cao đã được khoa học chứng minh. Các nguồn thực phẩm thân thuộc như thịt gia cầm, thịt gia súc nạc, trứng, sữa, cá và các loại đậu đỗ vừa giàu axit amin thiết yếu, vừa an toàn vệ sinh thực phẩm.

Chế độ ăn cần cân đối đủ 4 nhóm chất: chất bột đường, chất đạm, chất béo, cùng vitamin và khoáng chất. Việc bổ sung đa dạng rau củ, quả chín kết hợp dầu mỡ lành mạnh sẽ giúp cải thiện khả năng hấp thu năng lượng cho người gầy yếu.

Thay vì tìm kiếm các thực phẩm kỳ dị, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa dinh dưỡng. Bác sĩ sẽ đánh giá chính xác mức độ thiếu hụt và chỉ định phác đồ điều trị, bổ sung vi chất phù hợp cho từng cá nhân.

Thịt thằn lằn bóng hoa không phải là thuốc và không có giá trị điều trị còi xương như lời đồn thổi. Việc chăm sóc dinh dưỡng cần dựa trên cơ sở khoa học, vệ sinh an toàn thực phẩm và hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.