Thói quen uống trà thảo mộc, đặc biệt là các loại trà hoa, ngày càng phổ biến trong đời sống hàng ngày nhờ hương thơm dễ chịu và cảm giác thư giãn. Trong số đó, trà hoa hồng Trung Hoa (tên khoa học: Rosa chinensis) thường được truyền miệng là thức uống thanh lọc cơ thể, làm đẹp da và hỗ trợ phòng ngừa bệnh tim mạch.

Thực tế, các hợp chất tự nhiên trong hoa hồng Trung Hoa có hoạt tính chống oxy hóa mạnh trên mô hình thí nghiệm, nhưng bằng chứng bảo vệ tim mạch trực tiếp trên người vẫn còn hạn chế. Uống loại trà này có thể đóng góp một lượng chất chống oxy hóa nhất định cho cơ thể, song người dùng không nên xem đây là biện pháp phòng ngừa hoặc điều trị bệnh tim mạch thay thế cho phác đồ y khoa [2, 5].

Cơ chế tác động của polyphenol lên mạch máu

Bệnh tim mạch và các biến chứng liên quan thường gắn liền với tình trạng căng thẳng oxy hóa, sự tổn thương tế bào nội mô và quá trình lão hóa mạn tính [1]. Các gốc oxy hóa phản ứng (ROS) có khả năng gây hại cho tế bào, thúc đẩy quá trình oxy hóa hạt mỡ lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL), dẫn đến sự hình thành các mảng xơ vữa động mạch [1, 3]. Quá trình oxy hóa mỡ máu này liên quan mật thiết đến tình trạng huyết áp cao thông qua việc làm rối loạn chức năng nội mô mạch máu [2].

Nhiều hợp chất polyphenol tự nhiên và nhóm flavonoid của chúng được ghi nhận có khả năng làm chậm tiến trình xơ vữa động mạch và bảo vệ hệ tuần hoàn khỏi tổn thương oxy hóa do quá trình oxy hóa LDL gây ra [1]. Khi đi vào hệ thống sinh học, các chất chống oxy hóa này có thể làm giảm sự sinh tạo các gốc tự do ROS và hạn chế biểu hiện của enzym nitric oxide synthase cảm ứng (iNOS) [2].

Ngoài ra, ở cấp độ tế bào mạch máu, polyphenol được giả định là giúp bảo vệ tế bào nội mô khỏi tác hại của các gốc tự do, từ đó ngăn ngừa oxy hóa LDL và bảo tồn oxit nitric (NO) – một chất giãn mạch tự nhiên vô cùng thiết yếu [3]. Việc tiêu thụ lâu dài các nguồn thực phẩm và đồ uống giàu hợp chất này được cho là có liên quan đến việc trì hoãn sự xuất hiện của các biến cố tim mạch [1].

Hoa hồng Trung Hoa chứa những hoạt chất gì?

Hoa hồng Trung Hoa (Rosa chinensis) là dược liệu truyền thống được chú ý nhờ thành phần thực vật phong phú. Một nghiên cứu công bố năm 2025 đã tiến hành khảo sát thành phần hóa thực vật và hoạt tính chống oxy hóa của dịch chiết methanol từ cánh hoa hồng Trung Hoa (Rosa chinensis), hoa hồng dại (Rosa cymosa) và hồng Ấn (Rosa indica) [4].

Nghiên cứu sử dụng các thử nghiệm trong ống nghiệm (in vitro) kết hợp với mô phỏng gắn kết phân tử (in silico docking) trên phần mềm PyRx, dùng axit ascorbic làm đối chứng chuẩn để đánh giá khả năng dọn dẹp gốc hydro peroxide (H2O2) [4]. Kết quả cho thấy trong cả ba loài hoa hồng, nhiều hợp chất có lợi đã được phát hiện, bao gồm các hoạt chất như berberine, emodin và limonene [4].

Đáng chú ý, trong số ba loài được so sánh, Rosa chinensis thể hiện hoạt tính chống oxy hóa cao nhất, xếp trên Rosa cymosa và Rosa indica [4]. Mô phỏng gắn kết phân tử cũng chỉ ra rằng các chất như berberine và emodin có ái lực gắn kết đáng kể với enzym superoxide dismutase (SOD) – một enzym chống oxy hóa tự nhiên nội sinh [4]. Các nhà khoa học kết luận chiết xuất Rosa chinensis có tiềm năng làm nguồn chống oxy hóa tự nhiên để ứng phó với các tổn thương liên quan đến stress oxy hóa [4].

Bên cạnh đó, các nghiên cứu trên chiết xuất hoa hồng nói chung (như loài Rosa canina) cũng xác nhận khả năng dọn dẹp nhiều loại gốc oxy hóa độc hại gồm anion superoxide (O2•-), axit hypochlorous (HOCl) và hydro peroxide (H2O2) [5]. Trong thử nghiệm loại bỏ hoàn toàn vitamin C khỏi dịch chiết, các polyphenol còn lại (chủ yếu là proanthocyanidin và flavonoid) vẫn ức chế hiệu quả các gốc oxy hóa với nồng độ ức chế 50% (IC50) lần lượt là 5,73 mg/L đối với O2•-, 1,33 mg/L đối với HOCl và 2,34 mg/L đối với H2O2 [5]. Điều này khẳng định nhóm polyphenol trong chiết xuất hoa hồng thực sự mang hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ [5].

Bằng chứng khoa học về polyphenol và sức khỏe tim mạch

Ở quy mô tổng thể trên con người, polyphenol từ các nguồn tự nhiên đã được tổng hợp qua các phân tích lâm sàng. Một nghiên cứu phân tích gộp năm 2024 đã đánh giá dữ liệu từ 281 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với tổng cộng 17.126 người tham gia để xem xét hiệu quả của các chất bổ sung polyphenol chống oxy hóa lên các yếu tố nguy cơ tim mạch chuyển hóa [6].

Kết quả phân tích mô hình tác động ngẫu nhiên cho thấy việc bổ sung nhiều loại polyphenol đã cải thiện các chỉ số nguy cơ tim mạch trong dân số chung [6]. Cụ thể, việc bổ sung catechin giúp làm giảm huyết áp tâm thu trung bình 1,56 mmHg (khoảng tin cậy 95%: -2,75 đến -0,37) và huyết áp tâm trương 0,95 mmHg (khoảng tin cậy 95%: -1,69 đến -0,20) [6]. Bổ sung anthocyanin giúp cải thiện nhiều thông số trong hồ sơ mỡ máu, còn chất curcumin hỗ trợ các chỉ số chuyển hóa đường [6].

Tuy nhiên, các tác giả nghiên cứu năm 2024 cũng nhấn mạnh sự không đồng nhất giữa các nghiên cứu lâm sàng [6]. Do đó, giới khoa học vẫn cần thêm các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên được thiết kế chặt chẽ, kéo dài trong thời gian dài hơn để xác định liều lượng tối ưu, thời gian dùng cũng như đánh giá tác động lâu dài đến các biến cố tim mạch thực tế [6].

Ranh giới giữa ống nghiệm và cơ thể người

Mặc dù các dữ liệu tiền lâm sàng rất triển vọng, việc xem trà hoa hồng hay polyphenol là giải pháp tim mạch thần kỳ là ngộ nhận. Một đánh giá khoa học năm 2011 từ nhóm công tác của Viện Khoa học Sự sống Quốc tế (ILSI) Châu Âu đã chỉ ra rằng tác dụng sinh học trực tiếp của polyphenol đối với sức khỏe tim mạch ở người vẫn chưa được xác lập vững chắc [7].

Nhiều sản phẩm giàu polyphenol có thể làm biến đổi một số chỉ số sinh học trong cơ thể, nhưng nồng độ polyphenol tự do trong máu sau khi uống là rất thấp [5, 8]. Sau khi được hấp thu qua đường tiêu hóa, các hợp chất này trải qua quá trình chuyển hóa sâu rộng, khiến hoạt tính chống oxy hóa trực tiếp bị suy giảm đáng kể [7]. Nồng độ cần thiết để tạo ra hoạt tính chống oxy hóa trực tiếp giống như trong ống nghiệm là điều bất khả thi trong cơ thể sống (in vivo) [3].

Hơn thế nữa, một số polyphenol và chiết xuất chứa polyphenol khi vào cơ thể còn có thể tạo ra các gốc tự do ROS ở mức độ nhẹ, đóng vai trò như chất tiền oxy hóa (pro-oxidant) [3]. Tác động này kích thích cơ chế phòng vệ chống oxy hóa nội sinh, chứ không đơn thuần chỉ là dọn dẹp trực tiếp các gốc tự do như suy nghĩ thông thường [3]. Do đó, cơ chế bảo vệ mạch máu của polyphenol phức tạp hơn nhiều và hiện vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn [7, 8].

Lợi ích có hạn và những hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm phổ biến nhất là coi trà hoa hồng như một vị thuốc "chữa dứt điểm" xơ vữa động mạch hoặc thay thế cho thuốc hạ huyết áp. Nghiên cứu trên hoa hồng Trung Hoa (Rosa chinensis) hiện chỉ dừng lại ở các thử nghiệm hóa thực vật trong ống nghiệm và mô phỏng trên máy tính [4]. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người đánh giá việc uống trà hoa hồng Trung Hoa có thể làm giảm bao nhiêu chỉ số mỡ máu hay ngăn chặn cơn đau tim [2, 5].

Các bằng chứng hiện có chỉ cho thấy đây là một loại thảo mộc có hàm lượng chất chống oxy hóa cao so với một số loài hoa hồng khác [4]. Khi uống trà, người dùng nhận được một lượng polyphenol tự nhiên hỗ trợ chế độ ăn lành mạnh [1]. Nhưng nếu phụ thuộc hoàn toàn vào trà hoa hồng và bỏ qua chế độ ăn ít muối, bỏ thuốc điều trị huyết áp hay giảm vận động thì hoàn toàn phản khoa học.

Ngoài ra, không nên lầm tưởng rằng uống càng nhiều trà hoa hồng càng tốt. Dù polyphenol có nguồn gốc tự nhiên, việc nạp quá nhiều chiết xuất đậm đặc chưa được nghiên cứu đầy đủ về tương tác thuốc, độc tính và khả năng dung nạp lâu dài [2].

Ai nên thận trọng khi dùng trà hoa hồng?

Dù hoa hồng là thảo mộc quen thuộc, một số nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý trước khi sử dụng thường xuyên:

  • Người có bệnh lý tim mạch, huyết áp đang điều trị: Do polyphenol có khả năng tác động đến huyết áp và chuyển hóa mạch máu, người đang dùng thuốc hạ áp hoặc chống đông máu cần tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh các tương tác thuốc không mong muốn [4, 7].
  • Phụ nữ mang thai và đang cho con bú: Chưa có nghiên cứu lâm sàng đầy đủ về tính an toàn và liều lượng của dịch chiết hoa hồng Trung Hoa trên nhóm này. Vì vậy, không tự ý dùng đậm đặc kéo dài.
  • Người có cơ địa dị ứng phấn hoa hoặc thực vật: Nguy cơ xuất hiện phản ứng dị ứng đường tiêu hóa hoặc ngoài da khi tiếp xúc với các protein thảo mộc tự nhiên.

Khi có các triệu chứng bất thường như hoa mắt, cồn cào ruột non hoặc phát ban, người dùng cần ngừng sử dụng ngay lập tức và tìm kiếm tư vấn y tế.

Áp dụng thực tế: Cách dùng an toàn và hợp lý

Để thưởng thức trà hoa hồng Trung Hoa mà vẫn an toàn cho sức khỏe, bạn có thể tham khảo một số gợi ý:

  • Liều lượng và thời điểm: Vì các nghiên cứu chưa đưa ra liều lượng cố định cho việc phòng bệnh tim mạch, bạn chỉ nên dùng lượng vừa phải dạng pha hãm cánh hoa khô thông thường, khoảng 1-2 tách trà mỗi ngày, tránh uống quá đậm đặc hoặc thay thế hoàn toàn nước lọc. Nên uống vào ban ngày, sau bữa ăn nhẹ.
  • Cách pha hãm: Dùng nước nóng khoảng 80-90 độ C hãm cánh hoa trong vài phút để bảo toàn các hợp chất tự nhiên nhạy cảm với nhiệt độ cao. Không nên đun sôi sùng sục quá lâu.
  • Kết hợp lối sống: Uống trà hoa hồng chỉ là một phần nhỏ trong chế độ ăn uống giàu thực vật. Để bảo vệ tim mạch, bạn cần kết hợp ăn nhiều rau củ quả, hạn chế mỡ bão hòa, tập thể dục đều đặn và duy trì cân nặng hợp lý [3, 4].

Trà hoa hồng Trung Hoa là thức uống thảo mộc thơm lành và giàu chất chống oxy hóa tiềm năng theo các thử nghiệm tiền lâm sàng [4]. Tuy nhiên, để bảo vệ trái tim khỏe mạnh, người tiêu dùng cần giữ cái nhìn tỉnh táo, thưởng thức trà như một nét thư giãn và luôn tuân thủ các hướng dẫn chăm sóc tim mạch chính thống từ bác sĩ.