Uống dầu argan khi đang dùng thuốc tim mạch: Lưu ý tương tác ít người biết

Nhiều người có thói quen tìm đến các loại dầu thực vật cao cấp như dầu argan để bồi bổ sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, nếu bạn đang sử dụng các loại thuốc điều trị bệnh lý tim mạch, đặc biệt là thuốc chống đông máu, việc tự ý bổ sung loại dầu này qua đường uống có thể tiềm ẩn những rủi ro sức khỏe khó lường.

Liệu việc uống dầu argan hàng ngày có an toàn cho người đang dùng thuốc tim mạch hay không? Câu trả lời ngắn gọn là bạn cần hết sức thận trọng: dầu argan chứa các hoạt chất chống oxy hóa mạnh như vitamin E và hợp chất polyphenol, có khả năng tác động đến quá trình kết tập tiểu cầu; khi phối hợp với thuốc tim mạch hoặc thuốc chống đông máu có thể dẫn đến nguy cơ tương tác bất lợi.

Cơ chế tác động của dầu argan lên tuần hoàn và đông máu

Dầu argan ép từ hạt cây Argania spinosa rất giàu các chất chống oxy hóa, đặc biệt là tocopherol (vitamin E) cùng các axit béo không bão hòa đơn và đa ^[1]. Vitamin E tự nhiên cùng các hợp chất phenolic trong dầu có khả năng ức chế stress oxy hóa và giảm thiểu tổn thương thành mạch máu do các gốc tự do gây ra [5, 6, 8].

Tuy nhiên, chính các thành phần chống oxy hóa và hoạt chất sinh học này lại tạo ra ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống tuần hoàn máu. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dầu argan có khả năng ức chế sự kết tập tiểu cầu – hiện tượng các tế bào máu nhỏ kết dính lại với nhau tạo nên cục máu đông [2, 4]. Khi các yếu tố thúc đẩy tạo huyết khối bị ức chế, nguy cơ hình thành cục máu đông giảm đi, nhưng điều này cũng có nghĩa là nếu kết hợp cùng các dược phẩm chống huyết khối hoặc thuốc điều hòa dòng máu, sự cộng hưởng tác dụng có thể xảy ra.

Bên cạnh đó, việc sử dụng cùng lúc nhiều sản phẩm chuyển hóa qua cùng một con đường enzyme trong gan cũng làm tăng nguy cơ biến đổi nồng độ thuốc trong huyết tương ^[2]. Đây chính là mấu chốt khiến các bác sĩ chuyên khoa tim mạch luôn dè chừng với các loại dầu thực vật đậm đặc hoạt chất.

Nghiên cứu khoa học nói gì về tác động huyết học của dầu argan?

Để làm rõ mức độ ảnh hưởng của dầu argan lên hệ tim mạch và quá trình đông máu, các nhà khoa học đã tiến hành nhiều thử nghiệm lâm sàng và tiền lâm sàng:

Thử nghiệm lâm sàng năm 2013 tại Bệnh viện Đại học Ibn Sina (Rabat, Ma-rốc) tiến hành trên 39 bệnh nhân rối loạn lipid máu nhằm đánh giá tác động bảo vệ của dầu argan trước các rối loạn tiểu cầu ^[3]. Tiêu chuẩn loại trừ của nghiên cứu này đã loại bỏ hoàn toàn các bệnh nhân có tiền sử nhồi máu cơ tim, bệnh gan thận nặng, hoặc những người đang sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu (như aspirin, thienopyridines) và thuốc hạ lipid máu (statins) ^[3]. Nghiên cứu chỉ ra dầu argan giúp làm giảm mức lipid và giảm kết tập tiểu cầu ở người rối loạn chuyển hóa mỡ ^[3]. Giới hạn lớn của nghiên cứu là cỡ mẫu còn nhỏ (39 người), chỉ mang tính thăm dò tại một khu vực địa phương, và đặc biệt không kiểm nghiệm trên người đang dùng thuốc tim mạch ^[3].

Một nghiên cứu trên động vật công bố năm 2012 đã thử nghiệm hoạt tính chống huyết khối của dầu argan trên mô hình thuyên tắc động mạch phổi cấp tính ở chuột ^[4]. Chuột được cho uống dầu argan với liều 1 mL/100 g thể trọng mỗi ngày, sau đó được tiêm hỗn hợp collagen và epinephrine để kích hoạt huyết khối ^[4]. Kết quả cho thấy dầu argan thể hiện hoạt tính chống huyết khối, giúp giảm 50% tỷ lệ bị liệt hoặc tử vong, đồng thời giảm mật độ mạch máu bị tắc nghẽn trong phổi xuống 62,16 ± 3,95% ^[4]. Tuy nhiên, xét nghiệm đông máu trên huyết tương chuột bình thường cho thấy dầu argan không làm thay đổi các chỉ số đông máu gồm thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa (aPTT), thời gian prothrombin (PT) và thời gian thrombin (TT), khác biệt hoàn toàn với cơ chế của heparin ^[4]. Nghiên cứu kết luận hoạt tính chống huyết khối của dầu argan dường như không liên quan trực tiếp đến cơ chế chống đông máu truyền thống mà tác động qua thụ thể tiểu cầu ^[4].

Về tương tác thuốc tim mạch, một nghiên cứu lâm sàng năm 2018 theo dõi 147 bệnh nhân rung nhĩ được đo nồng độ thuốc chống đông đường uống trực tiếp (DOAC) từ năm 2013 đến 2017 ^[2]. Kết quả ghi nhận có 33 bệnh nhân (22,4%) có nồng độ thuốc vượt ngưỡng duy trì dự kiến ^[2]. Việc dùng đồng thời các loại thuốc hoặc hợp chất gây tương tác (đặc biệt là chất ức chế CYP3A4 và P-glycoprotein) là yếu tố độc lập dự đoán nồng độ thuốc vượt ngưỡng an toàn (tỷ số chênh OR 3,3; khoảng tin cậy 95%: 1,20 - 9,05) ^[2]. Đáng chú ý, việc điều trị kết hợp với các chất tương tác làm tăng vọt nồng độ dabigatran (OR 16,6; khoảng tin cậy 95%: 1,29 - 215,18) ^[2]. Điều này chứng minh rằng bất kỳ chất bổ sung nào can thiệp vào quá trình chuyển hóa đều có thể đẩy nồng độ thuốc chống đông trong máu lên mức nguy hiểm.

Ngoài tác động trên dòng máu, các thử nghiệm tiền lâm sàng trên chuột ăn glucose trong 5 tuần và 12 tuần ghi nhận dầu argan có thể hỗ trợ hạ huyết áp tâm thu, cải thiện đường huyết và tình trạng đề kháng insulin nhờ các chất chống oxy hóa làm giảm sản xuất gốc superoxide anion và ức chế enzym NADPH oxidase [5, 7]. Một thử nghiệm lâm sàng năm 2011 kéo dài 3 tuần trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 cũng cho thấy dầu argan làm giảm 11,84% triglycerid huyết thanh, giảm 9,13% cholesterol toàn phần và giảm 11,81% LDL-cholesterol, đồng thời làm tăng nồng độ HDL-cholesterol thêm 10,51% ^[1].

Lợi ích thực tế và giới hạn của các bằng chứng hiện có

Dầu argan mang lại nhiều giá trị tích cực cho người có chỉ số mỡ máu cao hoặc rối loạn chuyển hóa [2, 8]. Nó bảo vệ các phân tử LDL khỏi quá trình peroxy hóa mỡ, qua đó hạn chế mảng xơ vữa động mạch ^[1]. Các chất béo không bão hòa đơn và đa trong dầu cũng hỗ trợ cải thiện tính mềm mại của thành mạch [5, 8].

Tuy nhiên, người tiêu dùng cần nhìn nhận rõ các giới hạn:

• Toàn bộ bằng chứng về tác động ức chế huyết khối mạnh mẽ của dầu argan chủ yếu mới được thử nghiệm trên mô hình động vật gặm nhấm ^[4].
• Các nghiên cứu lâm sàng trên người chỉ được thực hiện trên nhóm tình nguyện viên khỏe mạnh hoặc người có rối loạn chuyển hóa chưa dùng thuốc điều trị [2, 8].
• Chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá độ an toàn khi phối hợp trực tiếp dầu argan với các thuốc chống đông, thuốc ức chế tiểu cầu hay thuốc hạ áp trên người ^[3]. Do đó, chúng ta không thể khẳng định việc uống dầu argan là hoàn toàn vô hại khi đang trong phác đồ trị liệu tim mạch.

Hiểu lầm thường gặp khi dùng dầu argan uống

Hiểu lầm phổ biến nhất là quan niệm "dầu tự nhiên nguyên chất thì vô hại". Dầu argan chứa lượng lớn các hợp chất có hoạt tính sinh học cao tương đương dược liệu [1, 8]. Việc tự ý uống dầu argan dạng viên nang đậm đặc mà không tham khảo chuyên gia có thể gây quá tải chuyển hóa tại gan.

Một sai lầm khác là cho rằng dầu argan có thể thay thế thuốc tim mạch, thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc điều hòa lipid máu. Các nghiên cứu hiện tại chỉ coi dầu argan là một thành phần hỗ trợ dinh dưỡng tiềm năng trong chế độ ăn uống, hoàn toàn không có khả năng thay thế bất kỳ liệu pháp y khoa nào [4, 5, 7].

Nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng

Nếu thuộc một trong các nhóm sau, bạn tuyệt đối không nên tự ý uống dầu argan bổ sung:

• Người đang dùng thuốc chống đông máu (chẳng hạn dabigatran, apixaban, rivaroxaban hoặc warfarin): Nguy cơ thay đổi nồng độ thuốc và tăng hoạt tính chống kết tập tiểu cầu có thể dẫn đến nguy cơ xuất huyết khó kiểm soát [2, 3, 4].
• Bệnh nhân đang sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, clopidogrel: Sự cộng dồn tác dụng kháng tiểu cầu của dầu argan có thể làm kéo dài thời gian đông máu thực tế [2, 4].
• Người đang dùng thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc điều trị đái tháo đường: Tác dụng hạ áp và giảm đường huyết của dầu argan đã được ghi nhận trên động vật, do đó cần theo dõi chỉ số chặt chẽ để tránh nguy cơ tụt huyết áp hoặc hạ đường huyết quá mức [5, 7].
• Bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật: Do khả năng ức chế kết tập tiểu cầu, người bệnh cần dừng bổ sung các loại dầu chứa lượng lớn vitamin E và hoạt chất kháng huyết khối theo hướng dẫn của bác sĩ [2, 4].
• Phụ nữ có thai, bà mẹ đang cho con bú và trẻ em: Các tài liệu nghiên cứu hiện có chỉ tập trung trên chuột hoặc nhóm bệnh nhân trưởng thành bị rối loạn chuyển hóa [2, 4, 5, 8]. Chưa có nghiên cứu an toàn trên phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ; vì vậy nhóm đối tượng này không nên tự ý dùng dạng uống.

Cách sử dụng an toàn và khuyến nghị thực tế

Đối với người có sức khỏe bình thường, muốn tận dụng lợi ích chống oxy hóa và cải thiện mỡ máu, chỉ nên dùng dầu argan như một loại gia vị thực phẩm thông thường với lượng vừa phải [4, 8]. Có thể dùng vài giọt dầu argan trộn vào món salad rau củ hoặc rưới lên món súp đã nấu chín nhằm tránh làm biến tính các liên kết axit béo không bão hòa và các hợp chất phenolic quý giá.

Đối với những người đang được chẩn đoán mắc bệnh tim mạch và đang phải dùng thuốc đơn kê hàng ngày:

• Hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng trước khi bắt đầu uống bất kỳ chế phẩm bổ sung nào từ dầu argan.
• Không uống dầu argan sát thời điểm uống thuốc điều trị tim mạch; không dùng các loại viên uống thực phẩm chức năng chứa tinh chất dầu argan nồng độ cao nếu chưa có sự phê duyệt y tế.
• Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như vết bầm tím xuất hiện dưới da, chảy máu chân răng hoặc chóng mặt bất thường, hãy ngừng sử dụng ngay lập tức và đến cơ sở y tế để kiểm tra.

Dầu argan là nguồn dưỡng chất thực vật giàu chất chống oxy hóa và axit béo có lợi cho sức khỏe chuyển hóa lipid. Tuy nhiên, tính chất ức chế kết tập tiểu cầu cùng khả năng tương tác chuyển hóa đòi hỏi người bệnh tim mạch, nhất là người đang dùng thuốc chống đông, phải hết sức cẩn trọng. Luôn ưu tiên tuân thủ chỉ định của bác sĩ và giữ một lối sống dinh dưỡng cân bằng là phương pháp tối ưu nhất để bảo vệ trái tim của bạn.