Nhiều người truyền tai nhau rằng uống tử hà sa (nhau thai) là phương pháp giữ mãi nét thanh xuân, giúp da căng bóng và làm chậm lão hóa. Không ít chị em tìm mua các chế phẩm nhau thai dưới dạng viên uống, bột sấy khô hoặc nước chiết xuất với kỳ vọng cải thiện nhan sắc cấp tốc.
Liệu việc uống nhau thai có thực sự mang lại hiệu quả trẻ hóa da như lời đồn, và liệu có tiềm ẩn rủi ro sức khỏe nào không? Các bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy chiết xuất nhau thai có một số tác động sinh học tích cực, nhưng phần lớn thử nghiệm lâm sàng uy tín lại thuộc về đường bôi ngoài da hoặc sử dụng chiết xuất nhau thai lợn đã qua xử lý tinh chế. Việc tự ý sử dụng nhau thai người hay các chế phẩm không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nhiều nguy cơ nội tiết nghiêm trọng mà người dùng không nên xem nhẹ.
Nhau thai chứa những gì và tác động ra sao?
Nhau thai là cơ quan tạm thời phát triển trong quá trình mang thai của động vật có vú, kết nối thai nhi với thành tử cung qua dây rốn [1]. Đây được xem là nguồn dự trữ dồi dào các hormone, yếu tố tăng trưởng, cytokine, khoáng chất, vitamin và các chuỗi peptide hoạt tính sinh học [2] [1].
Ở góc độ sinh học tế bào, chiết xuất nhau thai người chứa các phân tử có khả năng điều hòa miễn dịch, bảo vệ và tái tạo tế bào gan, hỗ trợ điều hòa cân bằng nội tiết ở phụ nữ và thúc đẩy quá trình chữa lành vết thương [3]. Khi nghiên cứu trên tế bào, các chiết xuất từ dây rốn người cũng cho thấy khả năng kích thích sự tăng sinh của nguyên bào sợi và tế bào sừng, tăng cường biểu hiện collagen loại I và ức chế enzyme thoái hóa collagen metalloproteinase-1 [4].
Các thành phần hoạt tính này khi tiếp xúc mô da có thể giúp giảm thiểu các phản ứng viêm nhiễm và stress oxy hóa [2] [5]. Tuy nhiên, nhau thai tự nhiên cũng là nơi lưu trữ rất nhiều hormone nội tiết, đặc biệt là estrogen và progesterone sinh học phục vụ thai kỳ [2] [1].
Các nghiên cứu nói gì về hiệu quả làm đẹp da?
Các bằng chứng khoa học về chiết xuất nhau thai (cả nhau thai người và nhau thai lợn) được ghi nhận qua nhiều mô hình thí nghiệm khác nhau:
Thử nghiệm trên người dùng đường bôi ngoài da: Một nghiên cứu năm 2022 đã đánh giá hiệu quả của hệ dẫn truyền nano chứa chiết xuất nhau thai lợn (PPE) trên người [5]. Kết quả trong ống nghiệm cho thấy chiết xuất không gây độc, kích thích tăng sinh tế bào, giảm các gốc oxy hóa phản ứng (ROS) nội bào và giảm cytokine gây viêm TNF-alpha [5]. Khi thử nghiệm bôi ngoài da cho người thật trong vòng một tháng bằng dạng serum nano, chế phẩm đã giúp cải thiện độ ẩm của da, hỗ trợ kéo dài sợi tóc và tăng chỉ số melanin sợi tóc [5].
Thử nghiệm đường uống trên người: Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi có đối chứng giả dược năm 2020 đã kiểm tra việc uống chiết xuất nhau thai lợn trên 20 phụ nữ khỏe mạnh từ 40 đến 59 tuổi [1]. Các tình nguyện viên được phân ngẫu nhiên dùng giả dược hoặc 200 mg chiết xuất nhau thai lợn mỗi ngày một lần trong 4 tuần (từ ngày 28/1/2019 đến ngày 25/2/2019) [1]. Kết quả sau 4 tuần ghi nhận 3 thông số về chất lượng da ở nhóm uống nhau thai lợn cải thiện đáng kể so với nhóm giả dược trong mùa đông hanh khô [1]. Dù vậy, hạn chế lớn của nghiên cứu này là cỡ mẫu rất nhỏ (chỉ 20 người) và thời gian can thiệp tương đối ngắn.
Nghiên cứu trên động vật: Nghiên cứu năm 2015 trên chuột không lông bị chiếu xạ UVB cho thấy, việc cho chuột uống chiết xuất nhau thai lợn (nồng độ 0,05% và 0,1%) trong 12 tuần giúp duy trì độ ẩm da, giảm mất nước qua biểu bì và giảm hình thành nếp nhăn tương đương nhóm đối chứng dùng collagen [6]. Đồng thời, chiết xuất này làm giảm mức biểu hiện mRNA của enzyme phá hủy collagen là MMP-2 (giảm lần lượt 33,5% và 35,2%) và MMP-9, đồng thời tăng biểu hiện chất ức chế thoái hóa collagen TIMP-1 và TIMP-2 [6]. Ở chuột bị viêm da tiếp xúc, bôi chiết xuất nhau thai lợn đã triệt tiêu hiện tượng dày biểu bì do viêm và ngăn thoái hóa axit hyaluronic [2].
Nghiên cứu tiêm chiết xuất nhau thai người: Một nghiên cứu năm 2012 tại Hàn Quốc trên 39 người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) được tiêm dưới da bụng chiết xuất nhau thai người (22 người) hoặc nước muối sinh lý (17 người) trong 8 tuần [7]. Nhóm tiêm chiết xuất nhau thai người cải thiện đáng kể điểm chức năng thể chất, đời sống tình dục và nhận thức sức khỏe chung so với nhóm chứng [7]. Một thử nghiệm khác năm 2011 trên 315 người dùng dung dịch chiết xuất nhau thai người đường uống trong 4 tuần cho thấy tỷ lệ hồi phục mệt mỏi đạt trên 71%, cao hơn rõ rệt so với mức 44,21% của nhóm giả dược [8].
Bằng chứng thực tế và nguy cơ từ estrogen ngoại sinh
Mặc dù các dữ liệu ban đầu cho thấy tiềm năng chống lão hóa, người tiêu dùng cần phân biệt rõ ràng giữa các chế phẩm chuẩn hóa trong phòng thí nghiệm và các sản phẩm tử hà sa trôi nổi.
Nhiều người lầm tưởng uống tử hà sa tự nhiên sẽ mang lại hiệu quả trẻ hóa thần kỳ mà không có rủi ro. Thực tế, nhau thai tươi hoặc bột nhau thai sấy thô chứa lượng hormone nội tiết khó kiểm soát, bao gồm estrogen và các chất điều hòa nội tiết tố nữ [3] [1]. Khi đưa một lượng estrogen ngoại sinh không kiểm soát vào cơ thể qua đường tiêu hóa, người dùng có thể đối mặt với tình trạng mất cân bằng hormone.
Sự dư thừa hoặc biến động estrogen ngoại sinh có thể làm rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, tăng sinh quá mức nội mạc tử cung và kích thích sự phát triển của các khối u nhạy cảm với hormone như u xơ tử cung, polyp tử cung hoặc u tuyến vú. Ngoài ra, nhau thai chưa qua các quy trình tiệt trùng chuẩn mực như chiếu xạ gamma hay thủy phân y tế còn tiềm ẩn nguy cơ lây truyền các mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm [2] [7]. Hầu hết các kết quả khả quan trên da người hiện nay đến từ chiết xuất nhau thai lợn đã tinh chế hoạt chất, không phải tử hà sa tươi tự chế [5] [1].
Ai nên đặc biệt thận trọng?
Những người có tiền sử hoặc đang mắc các bệnh lý phụ khoa nhạy cảm với nội tiết tố, bao gồm u xơ tử cung, lạc nội mạc tử cung, u nang buồng trứng, ung thư vú tuyệt đối không nên tự ý dùng các sản phẩm nhau thai chứa hoạt tính hormone [2] [1].
Phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú không được tự ý sử dụng các chế phẩm này vì chưa có dữ liệu lâm sàng an toàn trên nhóm đối tượng đặc biệt này. Những người có cơ địa dị ứng, viêm da mẫn cảm cũng cần cẩn trọng với các chế phẩm sinh học thô từ mô động vật hay người [2] [3]. Khi có bệnh lý nền mạn tính, người dùng cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng bất kỳ dạng thực phẩm bổ sung nào.
Áp dụng thế nào cho đúng và an toàn?
Nếu quan tâm đến tác dụng hỗ trợ da từ chiết xuất nhau thai, người tiêu dùng nên ưu tiên các dạng mỹ phẩm thoa ngoài da có nguồn gốc rõ ràng, vì dạng thoa đã được chứng minh có khả năng dưỡng ẩm, chống oxy hóa cục bộ mà hạn chế ảnh hưởng toàn thân [2] [5].
Đối với đường uống, nghiên cứu lâm sàng từng ghi nhận liều lượng 200 mg chiết xuất nhau thai lợn tinh chế mỗi ngày một lần trong 4 tuần có thể cải thiện chất lượng da khô [1]. Người dùng chỉ nên chọn các sản phẩm đã được cơ quan y tế kiểm định chất lượng, loại bỏ tạp chất và hormone tự do. Tuyệt đối không mua và sử dụng tử hà sa sấy khô tự chế hoặc hàng xách tay không rõ xuất xứ.
Đồng thời, cần kết hợp chăm sóc da toàn diện bằng việc uống đủ nước mỗi ngày, bôi kem chống nắng bảo vệ da khỏi tia cực tím và duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa tự nhiên từ rau xanh, trái cây.
Để duy trì làn da khỏe đẹp và làm chậm quá trình lão hóa, không có giải pháp thần kỳ nào thay thế được lối sống lành mạnh. Chiết xuất nhau thai có thể đem lại một số lợi ích dưỡng da nhất định, nhưng việc cân nhắc giữa hiệu quả thực tế và nguy cơ rối loạn nội tiết do estrogen ngoại sinh là điều vô cùng quan trọng trước khi quyết định sử dụng.
