Vitamin C dạng sủi chứa bao nhiêu muối? Cảnh báo huyết áp

Nhiều người có thói quen thả một viên sủi vitamin C vào cốc nước mỗi khi thấy mệt mỏi, cảm cúm hoặc sau một ngày làm việc căng thẳng. Vị chua ngọt dễ uống và cảm giác sảng khoái tức thì khiến dạng bào chế này trở thành lựa chọn phổ biến trong tủ thuốc của nhiều gia đình. Tuy nhiên, ít ai để ý rằng đằng sau lớp bọt sủi lấp lánh đó là một lượng natri đáng kể ẩn náu dưới dạng muối phụ gia.

Câu trả lời ngắn gọn là viên sủi bổ sung vitamin chứa hàm lượng muối ẩn rất cao, đủ để tác động tiêu cực đến chỉ số huyết áp và sức khỏe tim mạch nếu dùng thường xuyên. Việc nạp natri từ dạng sủi thường bị bỏ qua vì vị ngọt và chua đã che lấp hoàn toàn vị mặn đặc trưng của muối thông thường ^[1].

Bọt sủi từ đâu ra và muối ẩn nằm ở đâu?

Cơ chế tạo bọt của các viên sủi nói chung và vitamin C sủi nói riêng dựa trên phản ứng hóa học giữa một axit hữu cơ và một muối kiềm khi tiếp xúc với nước. Để viên thuốc tan nhanh và tạo khí carbon dioxide sủi bọt đẹp mắt, nhà sản xuất bắt buộc phải dùng tá dược gốc natri, phổ biến nhất là natri bicacbonat (sodium bicarbonate), natri cacbonat hoặc natri citrat [2, 8].

Khi viên sủi tan hoàn toàn trong nước, phản ứng giải phóng khí ga nhưng giữ lại toàn bộ ion natri tự do trong dung dịch ^[2]. Người uống thường chỉ cảm nhận vị chua thanh của axit và chất tạo ngọt mà hoàn toàn không nhận ra mình vừa nạp một lượng lớn natri vô cơ vào đường tiêu hóa ^[1].

Muối natri bicacbonat này tuy không mang gốc clorua như muối ăn hàng ngày (natri clorua), nhưng ion natri tự do khi hấp thu vào máu vẫn trực tiếp gây giữ nước trong lòng mạch [2, 5]. Hệ quả là thể tích tuần hoàn gia tăng nhanh chóng, gây áp lực trực tiếp lên thành động mạch và buộc tim phải co bóp mạnh hơn để bơm máu [4, 5].

Một viên sủi vitamin chứa bao nhiêu muối?

Dữ liệu thực tế cho thấy lượng natri trong các sản phẩm dạng sủi không hề nhỏ. Một nghiên cứu công bố năm 2023 so sánh hàm lượng natri trong các chế phẩm dạng sủi tại Đức và Mỹ đã đưa ra những con số đo lường chính xác ^[1].

Trong nghiên cứu cắt ngang này, các nhà khoa học đã phân tích 39 sản phẩm viên sủi bổ sung dinh dưỡng tại Đức bằng phương pháp đo phổ phát xạ quang học huyết tương cảm ứng kết hợp (ICP-OES) và đối chiếu với dữ liệu nhãn của 51 sản phẩm tại Mỹ ^[1]. Kết quả đo lường cho thấy trung bình một viên sủi bổ sung dinh dưỡng tại Đức chứa tới 283,9 ± 122,6 mg natri, chiếm khoảng 14 ± 6% giới hạn natri khuyến nghị tối đa hàng ngày ^[1].

Đáng chú ý nhất, nhóm sản phẩm viên sủi vitamin đứng đầu bảng về lượng natri ẩn với mức trung bình 378,3 ± 112,8 mg natri mỗi viên, tương đương 19 ± 6% mức khuyến cáo tối đa mỗi ngày ^[1]. Lượng natri trong sủi vitamin cao hơn rõ rệt so với sủi bổ sung magie (232,7 mg), sủi canxi (170,4 mg) và các khoáng chất khác (191,6 mg) ^[1]. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các viên sủi tại Đức có lượng natri thực tế cao hơn so với thông tin ghi nhãn trên các sản phẩm bán tại Mỹ (283,9 mg so với 190,0 mg) ^[1]. Điều này cho thấy nguy cơ nạp thừa muối ẩn là rất lớn vì người tiêu dùng hiếm khi đọc kỹ hoặc biết cách quy đổi tá dược natri bicacbonat thành muối ăn ^[1].

Thói quen tự dùng viên sủi phổ biến đến mức nào?

Nhiều người cho rằng chỉ thuốc chữa bệnh mới cần kê đơn, còn viên sủi vitamin hay giảm đau có thể dùng tùy ý. Nghiên cứu cắt ngang năm 2018 tiến hành trên 1.043 người khám sức khỏe định kỳ tại Pháp cho thấy việc tiếp xúc với thuốc dạng sủi rất thường gặp trong cộng đồng ^[3].

Tỷ lệ người có sử dụng thuốc dạng sủi trong vòng 30 ngày trước thời điểm khảo sát lên tới 26,9% ^[3]. Đáng lo ngại hơn, có 7,3% người tham gia khảo sát dùng thường xuyên từ 2 viên sủi trở lên mỗi tuần ^[3]. Động lực tiếp xúc lớn nhất đến từ thói quen tự mua tự dùng không qua kê đơn, chiếm tới 93,8% trường hợp ^[3]. Trong số các loại thuốc sủi được sử dụng, nhóm hạ sốt giảm đau, aspirin, vitamin và betaine chiếm áp đảo với tỷ lệ 95,3% ^[3].

Phân tích đa biến của nghiên cứu này chỉ ra rằng nam giới, người có chỉ số khối cơ thể BMI từ 25 trở lên, hoặc người có biểu hiện trầm cảm là những đối tượng sử dụng dạng sủi nhiều hơn ^[3]. Điểm nghịch lý nghiêm trọng là việc được chẩn đoán tăng huyết áp hay đang điều trị bằng thuốc lợi tiểu không hề giúp bệnh nhân giảm tần suất dùng dạng sủi ^[3]. Cả người bệnh lẫn nhân viên y tế dường như vẫn xem nhẹ nguy cơ muối ẩn từ các viên thuốc tan này ^[3].

Nguy cơ tăng huyết áp và biến cố tim mạch từ nghiên cứu

Huyết áp phản ứng rất nhạy với lượng natri đưa vào từ tá dược sủi bọt. Một nghiên cứu theo dõi năm 2009 thực hiện trên 34 bệnh nhân cao tuổi bị tăng huyết áp không kiểm soát được, đang dùng paracetamol dạng sủi chứa 3 g thuốc mỗi ngày để trị viêm xương khớp ^[2]. Lượng natri nạp vào từ dạng sủi này lên tới 74 mmol mỗi ngày, chủ yếu từ tá dược natri bicacbonat và natri cacbonat ^[2].

Huyết áp ban đầu của các bệnh nhân ở mức cao, dao động từ 153-168 mmHg đối với tâm thu và 92-99 mmHg đối với tâm trương ^[2]. Sau 4 tuần hoặc hơn kể từ khi các dược sĩ cộng đồng đổi từ dạng sủi sang dạng viên nén thông thường không chứa natri, huyết áp tâm thu đã giảm trung bình 13,1 mmHg và huyết áp tâm trương giảm nhẹ 2,5 mmHg ^[2]. Quá trình theo dõi ghi nhận cân nặng, lối sống và các thuốc điều trị khác của bệnh nhân đều giữ nguyên, khẳng định chính natri từ tá dược sủi bọt là nguyên nhân làm tăng huyết áp trực tiếp ^[2].

Không dừng lại ở việc tăng số đo huyết áp, nguy cơ biến cố tim mạch lâu dài cũng tăng cao. Nghiên cứu bệnh - chứng lồng ghép năm 2014 sử dụng cơ sở dữ liệu thực hành lâm sàng của Anh (CPRD) cho thấy những người dùng thuốc chứa natri dài ngày có nguy cơ gặp biến cố tim mạch tăng 16% so với người dùng viên nén thông thường (tỷ số chênh OR = 1,16) ^[4]. Nguy cơ đột quỵ tăng 22% (OR = 1,22) và đặc biệt nguy cơ mắc mới bệnh tăng huyết áp tăng gấp 7,18 lần (OR = 7,18) ^[4].

Một nghiên cứu bắt chéo ca bệnh năm 2022 tại Pháp trên 4.301 bệnh nhân nhập viện vì suy tim cấp cũng chỉ ra rằng việc tiếp xúc với thuốc sủi làm tăng 56% nguy cơ nhập viện do suy tim trong vòng 15 ngày dùng thuốc (tỷ số chênh hiệu chỉnh aOR = 1,56) ^[5]. Nguy cơ này tăng lên 1,45 lần ở phân nhóm người đã bị tăng huyết áp và tăng 1,70 lần ở người từ 83 tuổi trở lên ^[5]. Tổng quan hệ thống năm 2017 với 8 nghiên cứu cũng nhấn mạnh ba yếu tố nguy cơ cộng hưởng dẫn tới biến chứng tim mạch gồm: nạp natri từ thuốc trên 1.500 mg mỗi ngày, dùng kéo dài và có bệnh nền như đái tháo đường hoặc tăng huyết áp ^[6].

Những hiểu lầm phổ biến khi dùng vitamin C sủi

Hiểu lầm lớn nhất là nhiều người nghĩ rằng chỉ có muối mặn nêm nếm thức ăn mới gây tăng huyết áp, còn viên sủi chua ngọt thì vô hại. Thực tế, gốc ion natri kết hợp với bicacbonat hay clorua khi vào cơ thể đều gây tải lượng muối đáng kể cho hệ tuần hoàn [2, 4]. Một viên sủi vitamin chứa tới gần 400 mg natri, nếu uống 2-3 viên mỗi ngày thì lượng muối nạp thêm tương đương với việc ăn thêm cả thìa muối ăn mà không hề biết ^[1].

Nhiều người cũng tin rằng viên sủi giúp bổ sung nước và thanh lọc cơ thể nhanh hơn trong những ngày nắng nóng hoặc ốm sốt. Sự thật là lượng natri cao kết hợp với dung dịch sủi bọt làm gia tăng thể tích tuần hoàn cấp tính, có thể kích hoạt các đợt suy tim cấp hoặc làm bùng phát cơn tăng huyết áp kịch phát ở người có bệnh nền [5, 6].

Một số người lại nghĩ uống viên sủi liều cao sẽ hấp thu vitamin C tốt hơn dạng viên nén nuốt. Hiệu quả hấp thu vitamin C không khác biệt nhiều giữa hai dạng bào chế, nhưng rủi ro dung nạp tá dược kiềm và muối từ dạng sủi thì vượt trội hoàn toàn [4, 7].

Ai cần thận trọng tuyệt đối với viên sủi?

Những người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận mạn tính hoặc có tiền sử đột quỵ cần hết sức cảnh giác với mọi loại thuốc và thực phẩm bổ sung dạng sủi [1, 4, 5]. Lượng natri ẩn trong các chế phẩm này có thể phá vỡ hoàn toàn chế độ ăn giảm muối nghiêm ngặt mà bác sĩ đã chỉ định ^[3].

Người cao tuổi, đặc biệt là nhóm trên 80 tuổi, có độ nhạy cảm thành mạch cao và chức năng lọc của thận suy giảm sinh lý, là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của việc giữ muối nước từ dạng sủi [2, 5]. Phụ nữ mang thai bị tiền sản giật hoặc người đang dùng thuốc lợi tiểu hạ áp cũng không nên tùy tiện sử dụng viên sủi ^[3].

Khi cơ thể có dấu hiệu mệt mỏi, sốt hoặc cần bồi dưỡng, nhóm đối tượng nguy cơ này luôn cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để chọn dạng bào chế không chứa natri thay vì tự ý mua viên sủi [1, 4].

Lời khuyên áp dụng an toàn trong đời sống

Nếu cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh và cần bổ sung vitamin C bằng viên sủi, bạn chỉ nên dùng như một giải pháp ngắn hạn trong vài ngày, tuyệt đối không dùng liên tục nhiều tuần ^[6]. Không tự ý uống quá 1 viên sủi mỗi ngày để tránh nạp thừa lượng natri vượt ngưỡng ^[1].

Trước khi mua, hãy đọc kỹ bảng thành phần tá dược trên bao bì sản phẩm. Tìm kiếm các dòng chữ như "sodium bicarbonate", "natri hydrocacbonat" hoặc hàm lượng natri tính bằng miligam. Hãy chủ động trừ bớt lượng natri này vào tổng khẩu phần muối ăn trong bữa cơm hàng ngày nhằm giữ mức tiêu thụ muối ở ngưỡng an toàn ^[1]. Hòa tan viên sủi với một lượng nước lọc vừa đủ theo hướng dẫn, không pha quá đặc và uống vào ban ngày, tránh uống sát giờ đi ngủ.

Ưu tiên hàng đầu để bổ sung vitamin C vẫn là từ nguồn thực phẩm tự nhiên tươi ngon như cam, bưởi, ổi, kiwi, ớt chuông và rau xanh đậm. Nếu có chỉ định y khoa cần dùng chế phẩm bổ sung, hãy ưu tiên chọn dạng viên nén nuốt, viên nang mềm hoặc siro không chứa gốc muối natri để bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài [2, 4].

Viên sủi vitamin C mang lại sự tiện lợi và cảm giác giải khát tức thì, nhưng tá dược natri bicacbonat tiềm ẩn mối nguy hại không nhỏ cho huyết áp [2, 7]. Hiểu rõ lượng muối ẩn này sẽ giúp bạn tỉnh táo hơn trong việc lựa chọn dạng bào chế phù hợp, bảo vệ hệ tim mạch khỏe mạnh mà vẫn đảm bảo nhu cầu vi chất cho cơ thể.