Hội chứng ruột kích thích: Ăn uống thế nào để kiểm soát?
Hội chứng ruột kích thích là rối loạn tiêu hóa chức năng mạn tính gây đau bụng và rối loạn đại tiện mà không có tổn thương thực thể. Điều chỉnh chế độ ăn uống giúp giảm bớt kích ứng và hỗ trợ kiểm soát triệu chứng bệnh.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Phương pháp nào sau đây không được khuyến nghị để xác định món ăn cần kiêng khi mắc IBS?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- IBS là rối loạn tiêu hóa mạn tính gây đau bụng và rối loạn đại tiện, không có tổn thương thực thể.
- Chưa có phác đồ ăn chung cho mọi người bệnh; việc can thiệp cần điều chỉnh theo từng thể triệu chứng.
- Không tự ý kiêng khem theo xét nghiệm IgG; cần tham vấn nhân viên y tế khi nghi ngờ thực phẩm kích thích.
Định nghĩa và các phân nhóm phụ theo tiêu chuẩn
Hội chứng ruột kích thích là rối loạn chức năng tiêu hóa mạn tính, đặc trưng bởi đau bụng liên quan đến đại tiện hoặc thay đổi thói quen đi tiêu. Bệnh không kèm bất thường cấu trúc hay sinh hóa thực thể. Theo tiêu chuẩn Rome IV, chẩn đoán xác định khi đau bụng tái phát ít nhất một ngày mỗi tuần trong ba tháng qua, khởi phát ít nhất sáu tháng trước, đồng thời đi kèm từ hai tiêu chí trở lên gồm liên quan đến đại tiện, thay đổi số lần đi tiêu hoặc thay đổi hình thái phân. Dựa vào thang phân Bristol, hội chứng chia làm bốn nhóm phụ: thể tiêu chảy chiếm khoảng 40% người bệnh, thể táo bón, thể hỗn hợp và thể không phân loại. [S2]
Các dấu hiệu nhận biết và cơ chế liên quan
Người bệnh thường gặp đau bụng, đầy hơi, chướng bụng, mót rặn khẩn cấp và cảm giác đi tiêu không hoàn toàn. Tình trạng này ảnh hưởng khoảng 5% đến 15% dân số phương Tây, xuất hiện nhiều ở phụ nữ dưới 50 tuổi với tỷ lệ 11,2%. Cơ chế phát sinh liên quan rối loạn vận động tiêu hóa, tăng tính nhạy cảm nội tạng, hội chứng phát triển quá mức vi khuẩn ruột non và mất cân bằng hệ vi sinh. Ngoài ra, biến dị di truyền giảm chức năng gene sucrase-isomaltase làm thiếu hụt enzyme chuyển hóa sucrose ở diềm bàn chải ruột non. Sự thiếu hụt này dẫn đến tích tụ carbohydrate không tiêu hóa ở đại tràng rồi lên men sinh khí, gây đau bụng, chướng hơi và tiêu chảy thẩm thấu. [S2]
Vai trò trung tâm của dinh dưỡng và các yếu tố kích hoạt
Dinh dưỡng giữ vai trò trung tâm trong kiểm soát hội chứng ruột kích thích vì các bằng chứng khoa học xác nhận mối liên hệ giữa một số loại thực phẩm với việc kích hoạt triệu chứng. Cơ chế bệnh sinh phức tạp liên quan biến đổi vi sinh vật đường ruột, tăng nhạy cảm nội tạng, chức năng miễn dịch cùng hàng rào biểu mô ruột, sự điều hòa trục hạ đồi - tuyến yên - thượng thận, các chất dẫn truyền thần kinh và phản ứng căng thẳng tâm lý. Việc áp dụng các chương trình dinh dưỡng loại trừ thực phẩm nghi ngờ đã chứng minh hiệu quả giảm nhẹ triệu chứng. Hiểu rõ các chiến lược can thiệp ăn uống giúp hỗ trợ tốt hơn cho người bệnh. [S1]
Các can thiệp ăn uống và dưỡng chất thử nghiệm
Các tổng quan từ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng đã ghi nhận dữ liệu về tác động của chế độ ăn đối với triệu chứng bệnh. Chế độ ăn bổ sung chất xơ, tiền vi sinh, men vi sinh, dầu bạc hà, curcumin và vitamin B6 mang lại hiệu quả cải thiện triệu chứng trong nhiều nghiên cứu. Hiện tượng không dung nạp thức ăn ở người bệnh được định nghĩa là phản ứng bất lợi không độc và không qua trung gian miễn dịch. Tình trạng này bao gồm phản ứng với các chất hóa học có hoạt tính sinh học trong thực phẩm hoặc phản ứng chuyển hóa với các carbohydrate kém hấp thu. [S3]
Điều chỉnh bữa ăn theo triệu chứng
Nếu táo bón là triệu chứng chính, chất xơ hòa tan có thể hữu ích. Có thể bàn với chuyên gia về việc thêm từ từ thực phẩm như yến mạch vì tăng chất xơ nhanh có thể gây đầy hơi. Với một số người, bác sĩ có thể đề nghị thử ăn ít FODMAP trong vài tuần rồi đưa thực phẩm trở lại dần nếu triệu chứng cải thiện. [S4]
Cân bằng vi sinh đường ruột và tính cá thể hóa
Hệ vi sinh đường ruột chứa khoảng mười nghìn tỷ vi sinh vật, chiếm ưu thế bởi ngành Firmicutes và Bacteroidetes khi ở trạng thái cân bằng. Chế độ ăn uống có khả năng làm thay đổi trực tiếp cấu trúc hệ vi sinh này. Một số giải pháp ăn uống như chế độ ăn ít FODMAP hoặc chế độ ăn không gluten đã được kiểm tra trên bệnh nhân thể tiêu chảy. Tuy nhiên, đến nay chưa có một phác đồ dinh dưỡng lý tưởng nào dành riêng cho người bệnh thể tiêu chảy. Khoa học cũng chưa xác định rõ biến đổi hệ vi sinh là nguyên nhân hay hệ quả của bệnh, do đó các chiến lược quản lý cần được xem xét cẩn trọng. [S2]
Không dùng bảng IgG để chọn món cần kiêng
Viện Hàn lâm Dị ứng, Hen và Miễn dịch học Hoa Kỳ không khuyến nghị dùng xét nghiệm IgG thực phẩm để chẩn đoán dị ứng hay không dung nạp. Nếu nghi một món ăn liên quan đến triệu chứng, hãy trao đổi về biểu hiện và thời điểm xuất hiện với nhân viên y tế trước khi thay đổi khẩu phần. [S5]