Bị tiêu chảy nên bù nước thế nào và khi nào cần đi khám?
Tiêu chảy do nhiễm trùng, ngộ độc thực phẩm hoặc thuốc gây mất dịch nghiêm trọng. Cần bù nước, duy trì khẩu phần phù hợp, tránh chất béo cùng đường đơn và đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Người bị tiêu chảy cấp có nên nhịn ăn hoàn toàn để đường ruột nghỉ ngơi?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Bù lượng dịch và điện giải đã mất bằng dung dịch Oresol là ưu tiên hàng đầu.
- Hạn chế đồ uống chứa caffeine, cồn, thực phẩm nhiều dầu mỡ và đồ ngọt chứa nhiều đường đơn.
- Cần đi khám ngay nếu có dấu hiệu mất nước rõ, phân có máu, sốt cao hoặc đau bụng dữ dội.
Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp và mạn tính
Tiêu chảy cấp tính thường bắt nguồn từ ba nhóm nguyên nhân chính gồm viêm dạ dày ruột do virus, ngộ độc thực phẩm và tác dụng phụ của thuốc. Các loại virus phổ biến gây bệnh gồm norovirus, rotavirus, adenovirus và astrovirus. Ngộ độc thực phẩm xảy ra khi đường tiêu hóa bị kích ứng hoặc nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc virus qua đồ ăn thức uống nhiễm bẩn, thường gặp là vi khuẩn Salmonella, Clostridium perfringens, Campylobacter, Staphylococcus aureus và Escherichia coli. Thực phẩm nấu chưa chín như thịt, hải sản, gia cầm hoặc sữa và trứng chưa qua xử lý làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, việc dùng một số loại thuốc như kháng sinh, thuốc kháng acid chứa magie hoặc dung dịch thuốc chứa các loại rượu đường như sorbitol, xylitol cũng gây tiêu chảy cấp. Đối với tình trạng tiêu chảy kéo dài hoặc mạn tính, nguyên nhân có thể do nhiễm trùng tiếp diễn, phẫu thuật ổ bụng, rối loạn tương tác ruột não hoặc chứng không dung nạp các loại carbohydrate như lactose trong sữa, fructose trong trái cây hoặc sucrose. [S2]
Nhận biết sớm tình trạng mất nước và kém hấp thu
Khát nhiều, khô miệng, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm, mệt lả và chóng mặt có thể là dấu hiệu mất nước. Ở trẻ nhỏ cần theo dõi số lần tiểu, khả năng uống, nước mắt và mức tỉnh táo; dấu hiệu ở trẻ có thể diễn tiến nhanh nên liên hệ bác sĩ nhi khoa. Hãy tìm chăm sóc y tế sớm nếu có máu trong phân, sốt cao, đau dữ dội, nôn không giữ được nước, dấu mất nước rõ, tiêu chảy kéo dài hoặc người bệnh thuộc nhóm dễ biến chứng. Đây là dấu hiệu cần đánh giá, không phải công cụ tự chẩn đoán nguyên nhân. [S2]
Hướng dẫn ăn uống và dinh dưỡng khi bị tiêu chảy
Ưu tiên đầu tiên trong tiêu chảy cấp là thay lượng dịch và điện giải bị mất. Dung dịch bù nước đường uống (ORS/oresol) là một lựa chọn. NIDDK khuyên người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh thận, đái tháo đường và một số bệnh nền hỏi nhân viên y tế về loại và lượng dịch phù hợp. Hướng dẫn này mang tính thông tin; người bệnh không nên tự dùng một công thức pha không rõ nguồn hoặc điều chỉnh nồng độ dung dịch. [S3]
Các loại thực phẩm và đồ uống cần hạn chế
Trong đợt tiêu chảy cấp tính, người bệnh cần chủ động tránh các nhóm thực phẩm và thức uống có khả năng làm tình trạng tiêu chảy trở nên trầm trọng hơn. Đồ uống có cồn và các loại nước chứa caffeine như cà phê, trà cùng một số loại nước ngọt có ga cần được loại bỏ khỏi khẩu phần. Thực phẩm và đồ uống chứa hàm lượng lớn đường đơn như fructose hoặc lactose, bao gồm nước ngọt pha đường, một số loại nước ép hoa quả, kẹo ngọt và món tráng miệng đóng gói sẵn, cũng kích thích phân lỏng nhiều hơn. Các loại thực phẩm chứa rượu đường nhân tạo thường có trong kẹo cao su không đường cần tránh sử dụng. Ngoài ra, thức ăn nhiều dầu mỡ như đồ chiên rán, thức ăn nhanh và sữa hoặc các sản phẩm từ sữa chứa đường lactose cũng cần hạn chế, do nhiều người bệnh giảm khả năng tiêu hóa chất đường lactose kéo dài tới một tháng hoặc lâu hơn sau khi đợt tiêu chảy cấp kết thúc. [S1]
Ăn lại theo khả năng và duy trì dinh dưỡng
Khi cảm giác thèm ăn trở lại, đa số người lớn có thể ăn theo chế độ bình thường dù tiêu chảy chưa dứt; không cần tự nhịn đói hoặc theo chế độ hạn chế kéo dài. Trẻ bị tiêu chảy cấp tiếp tục thức ăn phù hợp lứa tuổi, trẻ sơ sinh tiếp tục bú mẹ hoặc dùng sữa công thức. Với tiêu chảy kéo dài, chế độ ăn cần được cá thể hóa cùng bác sĩ để vừa nhận diện yếu tố làm nặng triệu chứng vừa duy trì đủ dinh dưỡng. Ghi lại thức ăn, thời điểm và triệu chứng có thể giúp cuộc trao đổi với chuyên gia cụ thể hơn; nhật ký không tự xác định nguyên nhân. [S1]