Prebiotic, probiotic và thực phẩm lên men: định nghĩa và bằng chứng
Prebiotic, probiotic và thực phẩm lên men là những khái niệm liên quan nhưng không đồng nghĩa. Lợi ích của probiotic phụ thuộc chủng, liều, mục đích sử dụng và chất lượng bằng chứng; món lên men không mặc nhiên là probiotic.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Có phải mọi món ăn lên men đều là thực phẩm bổ sung probiotic sống?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Probiotic là vi sinh vật sống có lợi ích đã chứng minh; tác dụng phụ thuộc vào chủng, liều dùng và mục đích cụ thể.
- Prebiotic là cơ chất được vi sinh vật vật chủ sử dụng chọn lọc, không đơn giản là mọi chất nuôi vi khuẩn.
- Thực phẩm lên men không đồng nghĩa với probiotic và không thể thay thế cho chỉ định điều trị y khoa.
Probiotic là vi sinh vật sống có lợi ích được chứng minh
Probiotic là vi sinh vật sống, khi được sử dụng với lượng phù hợp có thể mang lại lợi ích sức khỏe đã được chứng minh. Tên gọi mô tả nhóm vi sinh vật gắn với một lợi ích, không phải cam kết rằng mọi sản phẩm có vi khuẩn đều đem lại tác dụng như nhau. Khi đọc nghiên cứu hoặc nhãn, cần xem đúng vi sinh vật, lượng dùng và kết quả được chứng minh. [S4]
Prebiotic là cơ chất được sử dụng chọn lọc
Prebiotic là cơ chất được vi sinh vật của vật chủ sử dụng chọn lọc và qua đó đem lại lợi ích sức khỏe. Vì vậy, prebiotic nói về một chất nền có tác dụng được chứng minh chứ không đơn giản là bất kỳ nguyên liệu nào “nuôi vi khuẩn tốt”. Cần phân biệt định nghĩa này với mô tả quảng cáo hoặc giả thuyết cơ chế chưa được xác nhận ở người. [S5]
Prebiotic không chỉ có nghĩa là “thức ăn cho vi khuẩn tốt”
Một chất chỉ nên được gọi là prebiotic khi có cơ sở cho thấy vi sinh vật của vật chủ sử dụng chọn lọc và việc đó đem lại lợi ích sức khỏe. Một số chất xơ hoặc carbohydrate được nghiên cứu theo định nghĩa này, nhưng từ “prebiotic” trên nhãn không tự chứng minh sản phẩm có tác dụng lâm sàng cho mọi người. Cách diễn đạt “nuôi vi khuẩn tốt” có thể giúp hình dung sơ bộ, song bỏ qua tính chọn lọc, kết quả sức khỏe và mức độ bằng chứng. Không nên suy từ một cơ chế trong phòng thí nghiệm sang hiệu quả chắc chắn ở người. [S5]
Tác dụng của probiotic phụ thuộc chủng và tình trạng được nghiên cứu
Bằng chứng về probiotic không thể gộp thành kết luận chung cho toàn bộ sản phẩm. Nghiên cứu khác nhau về chủng vi sinh vật, liều, thời gian, đối tượng và tình trạng sức khỏe; một chủng được thử cho một mục đích không chứng minh chủng khác có cùng tác dụng. NCCIH cho biết nhiều ứng dụng vẫn chưa rõ sản phẩm nào hữu ích, dùng bao nhiêu và nhóm người nào có thể hưởng lợi. Khi đọc nghiên cứu, hãy tìm tên chủng, kết quả được đo và nhóm tham gia thay vì chỉ nhìn tên loài như Lactobacillus hoặc Bifidobacterium. [S7]
Thực phẩm lên men không đồng nghĩa với thực phẩm probiotic
Thực phẩm lên men được tạo ra nhờ sự phát triển có chủ đích của vi sinh vật và chuyển hóa các thành phần thực phẩm. Một số sản phẩm vẫn còn vi sinh vật sống khi ăn, một số bị xử lý nhiệt hoặc không còn vi sinh vật sống; quá trình lên men tự nó không chứng minh một lợi ích sức khỏe cụ thể. Theo đồng thuận ISAPP, thực phẩm lên men và probiotic là các nhóm có liên hệ nhưng không thể dùng thay thế cho nhau. Vì thế, sữa chua, dưa muối hay đồ uống lên men nên được đánh giá theo cách sản xuất, bảo quản và bằng chứng cụ thể, không chỉ theo tên món. [S6]
Cách đọc nhãn và cân nhắc an toàn
Nếu sản phẩm quảng cáo probiotic, hãy xem nhãn có nêu vi sinh vật đến cấp chủng, lượng sống đến cuối hạn dùng và lợi ích nào được nghiên cứu hay không. Thông tin tiếp thị không thay thế thử nghiệm về đúng sản phẩm. Người khỏe mạnh thường dung nạp tốt nhưng tác dụng phụ nhẹ như đầy hơi có thể xảy ra; nguy cơ biến cố nghiêm trọng cao hơn ở người bệnh nặng hoặc suy giảm miễn dịch. Người có bệnh nền nghiêm trọng, đang điều trị hoặc cân nhắc dùng cho trẻ sinh non nên hỏi nhân viên y tế trước khi sử dụng. Thực phẩm lên men có thể là một phần khẩu phần đa dạng, không thay thế thuốc hay điều trị. [S7]