Dinh dưỡng thai kỳ: nhu cầu tăng thêm theo khuyến nghị Bộ Y tế
Hướng dẫn quốc gia cập nhật năm 2026 đưa ra mức tăng cân theo BMI trước mang thai; nhu cầu năng lượng và vi chất cần được điều chỉnh theo giai đoạn thai kỳ và sức khỏe. Bài phân biệt khuyến nghị cộng đồng với hướng dẫn chăm sóc cá nhân.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Phụ nữ mang thai có cần ăn gấp đôi khẩu phần bình thường không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Mức tăng cân thai kỳ cần căn cứ vào chỉ số BMI trước mang thai và theo dõi của nhân viên y tế.
- Bổ sung sắt và axit folic cần tuân thủ liều lượng do cơ sở y tế hướng dẫn, không tự ý tăng liều.
- Chế độ ăn cần đa dạng, bảo đảm an toàn thực phẩm, tránh đồ sống và sữa chưa tiệt trùng.
Nhu cầu thay đổi theo thai kỳ và mỗi người
Thai kỳ làm thay đổi nhu cầu năng lượng và vi chất, nhưng không có một mức ăn thêm duy nhất phù hợp với mọi thai phụ. Nhu cầu còn liên quan đến tuổi, thể trạng trước mang thai, hoạt động, số thai và diễn tiến sức khỏe. Viện Dinh dưỡng đã cập nhật Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam phiên bản 2026; tài liệu nêu nhu cầu cần xét đến tình trạng sinh lý và điều chỉnh protein ở giai đoạn cuối thai kỳ. Vì vậy, các con số năng lượng theo từng tam cá nguyệt trong hướng dẫn cũ năm 2017 không nên được trình bày như chuẩn mới mặc định. Nhân viên theo dõi thai kỳ có thể đánh giá khẩu phần và mức tăng cân để đưa ra hướng dẫn phù hợp. [S3]
Mức tăng cân tham khảo theo BMI trước mang thai
Hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế ban hành năm 2026 yêu cầu tính BMI trước mang thai để chọn mục tiêu theo dõi. Tài liệu nêu khoảng tăng 12,5 đến 18 kg khi BMI dưới 18,5; 11,5 đến 16 kg khi BMI 18,5 đến 22,9; 7 đến 11,5 kg khi BMI 23 đến 24,9; và 5 đến 9 kg khi BMI trên 25 kg/m². Đây là khoảng tham khảo trong hướng dẫn chăm sóc, không phải mục tiêu tự điều trị. Hãy để cơ sở chăm sóc thai kỳ diễn giải BMI, tình trạng phù, số thai và diễn tiến tăng trưởng; trường hợp có bệnh nền hoặc thai kỳ nguy cơ cao cần kế hoạch riêng. [S4]
Ăn đa dạng, không cần cố ăn gấp đôi
Nền tảng vẫn là các bữa ăn đa dạng, an toàn và đủ nhóm thực phẩm, thay vì cố tăng khẩu phần theo một con số chung. Có thể phối hợp ngũ cốc, rau quả, đậu, trứng, cá, thịt, sữa hoặc lựa chọn thay thế phù hợp với thói quen và khả năng dung nạp. NHS cũng nêu người mang thai không cần ăn cho hai người; điều này không có nghĩa là bỏ qua đói, buồn nôn hay khó ăn kéo dài. Khi khó duy trì bữa ăn, giảm cân hoặc tăng cân lệch khỏi mục tiêu theo dõi, hãy trao đổi với nhân viên y tế. [S1]
Sắt và axit folic: dùng theo hướng dẫn chăm sóc
Hướng dẫn quốc gia của Bộ Y tế năm 2026 nêu bổ sung sắt và axit folic trong thai kỳ, với khoảng khuyến nghị 30 đến 60 mg sắt nguyên tố và 400 đến 1000 µg axit folic mỗi ngày; tài liệu cũng nêu tiếp tục đến sáu tuần sau sinh. WHO khuyến nghị 400 µg axit folic hằng ngày từ khi bắt đầu có ý định mang thai đến hết tuần thai thứ 12 để dự phòng dị tật ống thần kinh. Hai khuyến nghị phục vụ bối cảnh và mục tiêu khác nhau; không tự tăng liều, đặc biệt khi có tiền sử thai bị dị tật ống thần kinh hoặc đang điều trị bệnh. Hãy dùng sản phẩm và liều do cơ sở chăm sóc thai kỳ hướng dẫn. [S4]
RNI mới giúp cập nhật tư vấn, không thay đánh giá cá nhân
Phiên bản RNI Việt Nam 2026 cập nhật nhu cầu nhiều vi chất, protein và nước; một số khuyến nghị thay đổi theo tuổi, giới, mức hoạt động và giai đoạn sinh lý. Các mức khuyến nghị cộng đồng giúp xây dựng chính sách, tư vấn và đánh giá khẩu phần; chúng không tự chẩn đoán thiếu chất hoặc quyết định liều điều trị cho một cá nhân. Nguồn thực phẩm đa dạng là nền tảng, còn xét nghiệm hay bổ sung thêm nên dựa trên đánh giá của nhân viên y tế, nhất là khi có thiếu máu, bệnh tuyến giáp, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc. [S3]
Chọn thực phẩm an toàn trong thai kỳ
Một số lựa chọn cần chú ý để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc phơi nhiễm không phù hợp: tránh sản phẩm sữa chưa tiệt trùng và thịt, trứng, hải sản sống hoặc chưa chín kỹ; rửa tay, dụng cụ và rau quả; làm lạnh, bảo quản thực phẩm đúng cách. NHS khuyên giới hạn caffeine dưới 200 mg mỗi ngày và tránh gan cùng sản phẩm từ gan do hàm lượng vitamin A dạng retinol cao. Đây là hướng dẫn của Anh; lựa chọn cá và thực phẩm địa phương cần theo khuyến cáo hiện hành của cơ sở chăm sóc thai kỳ. Không nên loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm nếu chưa được tư vấn thay thế dinh dưỡng. [S2]
Khi nào cần trao đổi với nhân viên y tế?
Trao đổi tại lần khám thai về BMI trước mang thai, mức tăng cân, viên sắt, folic và các thuốc đang dùng. Hãy xin hướng dẫn cá nhân nếu mang đa thai, có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, tiền sử dị tật ống thần kinh, thiếu máu, bệnh thận, nôn ói kéo dài, không tăng cân hoặc giảm cân. Tài liệu này giúp chuẩn bị câu hỏi và hiểu căn cứ khuyến nghị; nó không thay thế khám, xét nghiệm hay quyết định điều trị. [S4]
Mang danh sách sản phẩm bổ sung khi đi khám thai
Ghi tên và chụp nhãn những sản phẩm đang dùng, kể cả viên đa vi chất, sắt hoặc axit folic riêng. Thành phần viên dành cho thai kỳ khác nhau giữa các sản phẩm. Nhân viên y tế có thể đối chiếu hàm lượng mỗi khẩu phần và phát hiện thành phần trùng nhau trước khi điều chỉnh kế hoạch bổ sung. [S6]