Thèm ăn món lạ và hội chứng pica khi mang thai: khi nào cần lưu ý?
Thèm ăn hoặc sợ thức ăn rất phổ biến trong thai kỳ do biến đổi sinh học. Hiện tượng pica ăn chất phi thực phẩm cần theo dõi cẩn thận nhưng hầu hết cơn thèm không gây rối loạn hành vi ở trẻ.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Mẹ bầu không được đáp ứng cơn thèm ăn có khiến con sinh ra bị rối loạn hành vi không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Thèm ăn và sợ thức ăn rất phổ biến trong ba tháng đầu thai kỳ do các biến đổi sinh học của người mẹ.
- Hội chứng pica là hành vi thèm chất phi thực phẩm như đất vụn, đá lạnh, tro và cần được theo dõi cẩn thận.
- Chưa có bằng chứng nhân quả khẳng định việc mẹ nhịn cơn thèm ăn sẽ gây rối loạn hành vi ở trẻ nhỏ.
Tỷ lệ thèm ăn và chán ăn trong giai đoạn đầu thai kỳ
Khảo sát trên 204 phụ nữ tại Dar es Salaam ghi nhận 73.5% người có cảm giác thèm ăn và 70.1% gặp tình trạng sợ món ăn. Đa số phụ nữ trải qua cả hai trạng thái này cùng lúc trong ba tháng đầu thai kỳ. Hiện tượng buồn nôn hoặc nôn xuất hiện ở 82.8% trường hợp, thường tập trung vào buổi sáng. Các món được thèm nhiều nhất gồm thịt chiếm 23.3%, xoài chiếm 22.7%, sữa chua và cam đều chiếm 20.0%. Nghiên cứu mang tính chất mô tả quan sát tại cơ sở y tế địa phương, do đó tỷ lệ cụ thể không phản ánh cho mọi nhóm dân số khác. [S1]
Nguyên nhân khiến phụ nữ mang thai tránh né thức ăn
Dữ liệu quan sát cho thấy gạo và thịt đứng đầu danh sách thực phẩm bị né tránh nhiều nhất với tỷ lệ cùng là 36.4%, tiếp theo là cá với 30.8%. Ngoài ra trứng, đậu, trà cũng bị loại trừ trong bữa ăn hàng ngày. Lý do tránh né được báo cáo gồm mùi vị khó chịu chiếm 10.3%, cố gắng giảm cảm giác buồn nôn chiếm 11.8%, và quan niệm thai nhi không thích chiếm 3.9%. Đáng chú ý có tới 58.3% phụ nữ không nêu lý do cụ thể. Do thói quen sợ thức ăn ảnh hưởng trực tiếp đến dinh dưỡng thai phụ, việc tìm hiểu các hành vi này rất quan trọng để can thiệp đúng lúc. [S1]
Thực trạng hội chứng pica tiêu thụ chất phi thực phẩm
Hội chứng pica là hành vi thèm và ăn các chất phi thực phẩm hoặc nguyên liệu thô. Trong nghiên cứu tại Tanzania, 63.7% phụ nữ mang thai ghi nhận có hành vi pica, trong đó đất vụn, đá lạnh và tro là những chất được ăn phổ biến nhất. Đất vụn là chất được ghi nhận nhiều nhất ở nhóm khảo sát này. Đây là nghiên cứu cắt ngang tự báo cáo, không xác lập mối liên hệ nhân quả với các biến chứng sản khoa cụ thể. Hành vi này có thể chịu ảnh hưởng lớn từ tập quán văn hóa địa phương nên không thể tự ý suy rộng ra toàn bộ sản phụ vùng khác. [S1]
Cơn thèm ăn và các giả thuyết sinh học liên quan
Nghiên cứu trên 336 phụ nữ ghi nhận 83.1% từng trải qua cảm giác thèm ăn chọn lọc khi mang thai. Trái cây là nhóm được thèm nhiều nhất với 33.3%, kế tiếp là bánh quy mặn 10.9%, đồ ngọt 9.6%, thịt 8.7% và rau củ 7.9%. Một giả thuyết đặt ra là sự gia tăng hormone kích thích thèm ăn như Neuropeptide Y, hoặc biến đổi leptin và ghrelin. Tuy nhiên mối liên quan giữa leptin, ghrelin với sự thèm ăn chỉ mới ghi nhận ở mô hình động vật, chưa có bằng chứng mạnh trên người. Giả thuyết thiếu vi chất như sắt, magie hay vitamin nhóm B cũng chỉ là phỏng đoán chưa được chứng minh tuyệt đối. [S2]
Cơn thèm ăn của mẹ và hành vi của trẻ nhỏ sau sinh
Nghiên cứu hồi cứu tại Jordan đánh giá mối liên hệ giữa việc thèm ăn lúc mang thai và hành vi của trẻ từ 18 tháng đến 5 tuổi. Các nhà nghiên cứu dùng kiểm định Chi-square trên 40 hồ sơ biểu hiện hành vi trẻ nhỏ. Kết quả phân tích chỉ ra phần lớn vấn đề hành vi ở trẻ không có mối liên hệ với cảm giác thèm ăn của người mẹ trong thai kỳ. Do thiết kế nghiên cứu là hồi cứu qua bảng hỏi phỏng vấn, kết quả có thể chịu sai số nhớ lại từ người tham gia. Hiện chưa có bằng chứng nhân quả khẳng định việc nhịn thèm làm biến đổi tâm lý trẻ sau này. [S2]
Hành vi giấu giếm và nhu cầu khứu giác trong thai kỳ
Khảo sát thực địa trên 300 sản phụ sau sinh tại một bệnh viện vùng Trung Tây nước Mỹ cho thấy hội chứng pica và cảm giác thèm ngửi mùi lạ thường bị giữ kín. Nhiều thai phụ xuất hiện cảm giác thèm ngửi một số chất nhất định, xảy ra đơn độc hoặc song hành với pica. Các chủ đề nổi bật bao gồm nỗi sợ ảnh hưởng xấu đến thai nhi, xu hướng giấu giếm hành vi và việc dùng chất lạ như cách tự chữa triệu chứng. Các tác giả lưu ý rào cản tâm lý khiến sản phụ tự cô lập, đòi hỏi nhân viên y tế cần chủ động tìm hiểu mà không phán xét. [S3]