Bạc hà và tinh dầu bạc hà
Một số lượng nhỏ nghiên cứu và bằng chứng hạn chế cho thấy dầu bạc hà có thể hỗ trợ giảm triệu chứng IBS, buồn nôn do hóa trị hoặc đau đầu khi bôi ngoài da. Hiệu quả với nhiều tình trạng bệnh lý khác hiện chưa có đủ bằng chứng kết luận.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Dùng riêng dầu bạc hà đường uống có giúp trị khó tiêu không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Dầu bạc hà dạng viên bao tan trong ruột giúp cải thiện triệu chứng IBS và giảm nguy cơ trào ngược axit.
- Không dùng riêng dầu bạc hà để trị khó tiêu vì không có bằng chứng hiệu quả và dễ gây ợ nóng.
- Tuyệt đối không thoa lên mặt hoặc cho trẻ nhỏ hít menthol vì nguy cơ gây hại nghiêm trọng cho hô hấp.
Hiệu quả đối với hội chứng ruột kích thích
Một số lượng nhỏ nghiên cứu gợi ý rằng dầu bạc hà trong viên nang bao tan trong ruột có thể cải thiện triệu chứng IBS ở người trưởng thành. Một tổng quan năm 2022 từ 10 nghiên cứu gồm 1.030 người tham gia cho thấy dầu bạc hà tốt hơn giả dược trong cải thiện triệu chứng IBS tổng thể và giảm đau bụng. Dù vậy, sản phẩm gây nhiều tác dụng phụ hơn giả dược, chủ yếu ở mức nhẹ như trào ngược axit và chứng khó tiêu. Hướng dẫn lâm sàng năm 2021 từ Trường Đại học Tiêu hóa Hoa Kỳ khuyến nghị dùng dầu bạc hà giảm triệu chứng IBS tổng thể, đồng thời lưu ý dạng viên bao tan trong ruột giúp giảm bớt chứng khó tiêu cùng trào ngược axit. [S1]
Buồn nôn do hóa trị và chứng khó tiêu
Một số lượng nhỏ nghiên cứu ghi nhận uống chiết xuất bạc hà hoặc hít dầu bạc hà có thể giúp giảm buồn nôn và nôn ở người điều trị ung thư bằng hóa trị. Một tổng quan năm 2024 từ 10 nghiên cứu về liệu pháp mùi hương, gồm 4 nghiên cứu với 290 người tham gia, chỉ ra hít dầu bạc hà đặc biệt hiệu quả trong giảm nôn ói ở bệnh nhân hóa trị. Đối với khó tiêu, một vài nghiên cứu cho thấy các sản phẩm kết hợp đặc hiệu giữa dầu bạc hà và dầu caraway, hoặc sản phẩm chứa lá bạc hà mang lại tác dụng tốt. Không có bằng chứng cho thấy dùng riêng dầu bạc hà đem lại hiệu quả, thậm chí dùng riêng có thể làm nặng thêm chứng khó tiêu. [S1]
Công dụng bôi ngoài da và can thiệp thủ thuật
Lượng bằng chứng hạn chế gợi ý bôi dầu bạc hà ngoài da hỗ trợ giảm đau đầu do căng thẳng. Dạng gel bôi ngoài da có thể giúp giảm nguy cơ loét do tì đè ở người nằm bất động lâu ngày. Ngoài ra, phụ nữ đang cho con bú thoa dầu bạc hà dạng gel, kem hoặc dung dịch nước lên núm vú có thể giảm bớt đau rát và nứt da. Trong y tế, một số lượng nhỏ nghiên cứu gợi ý dầu bạc hà hữu ích trong việc giảm co thắt cơ khi làm thủ thuật nội soi hoặc thụt tháo bari. Hiện tại chưa có đủ dữ liệu để khẳng định công dụng của dược liệu trên các tình trạng sức khỏe khác. [S1]
Tác dụng không mong muốn và lưu ý an toàn
Dầu bạc hà dường như an toàn khi uống hoặc bôi ngoài da ở liều lượng thông thường và từng được dùng an toàn trong nhiều thử nghiệm lâm sàng. Tác dụng phụ đường uống bao gồm ợ nóng, buồn nôn, đau bụng và khô miệng. Phản ứng dị ứng rất hiếm gặp. Việc sử dụng viên bao tan trong ruột sẽ hạn chế nguy cơ ợ nóng. Dầu bạc hà có thể an toàn khi hít dạng hương thơm, nhưng chưa đủ thông tin tin cậy về mức độ an toàn nếu bôi vào trong mũi. Bôi ngoài da có thể gây kích ứng hoặc phát ban. Uống trà làm từ lá bạc hà dường như an toàn, nhưng độ an toàn khi dùng lượng lớn lá bạc hà lâu dài vẫn chưa rõ. [S1]
Giới hạn của các bằng chứng khoa học hiện nay
Phần lớn nghiên cứu về dầu bạc hà mới dừng lại ở quy mô nhỏ hoặc số lượng nghiên cứu còn rất hạn chế. Các ghi nhận về giảm co thắt khi nội soi, giảm đau đầu căng thẳng hay ngừa vết loét do nằm liệt giường chỉ dựa trên lượng dữ liệu ít ỏi. Chưa có bằng chứng khoa học kết luận chắc chắn việc sử dụng dầu bạc hà cho các tình trạng bệnh lý khác ngoài những trường hợp đã nêu. Ngoài ra, dữ liệu về việc chỉ sử dụng một mình dầu bạc hà để trị chứng khó tiêu hoàn toàn không có hiệu quả chứng minh. Thông tin về độ an toàn của việc bôi trực tiếp vào mũi hay dùng lá bạc hà lượng lớn kéo dài vẫn còn thiếu. [S1]
Đối tượng cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ
Người dùng cần luôn hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng dầu bạc hà, đặc biệt khi đang có bệnh nền, đang dùng thuốc điều trị, mang thai hoặc cho con bú. Phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con bằng sữa mẹ chỉ nên dùng bạc hà ở lượng thông thường trong thực phẩm, do thiếu thông tin an toàn đối với liều điều trị. Tuyệt đối không bôi dầu bạc hà lên mặt hoặc cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ hít phải menthol vì nguy cơ gây tác dụng phụ nghiêm trọng lên đường hô hấp. Phụ nữ thoa dầu bạc hà làm dịu núm vú chỉ được dùng sau cữ bú và bắt buộc phải lau sạch hoàn toàn trước lần bú tiếp theo. [S1]